Wu Songyun, 35 tuổi, thường xuyên căng thẳng và mất ngủ khi phải làm việc hàng giờ cùng yêu cầu khắt khe từ người sếp khó tính. Năm 2024, cô quyết định nghỉ việc để thành lập TideFlow, một ứng dụng theo dõi giấc ngủ, cung cấp các bài tập thiền và đưa ra những lời khuyên nhằm cải thiện chất lượng giấc ngủ.
“Áp lực công việc quá lớn. Giờ thì tôi đã ổn hơn rồi”, cô cho biết.
Tuy nhiên, TideFlow vẫn chật vật tìm chỗ đứng trong thị trường ứng dụng cạnh tranh khốc liệt tại Trung Quốc. Ứng dụng hiện chỉ có khoảng 1.000 người dùng, trong đó khoảng 35 người trả phí, còn công ty vẫn ghi nhận thua lỗ hàng tháng.
Wu là một trong nhiều người trẻ Trung Quốc lựa chọn thành lập doanh nghiệp chỉ với một người. Trong bối cảnh thị trường việc làm ảm đạm và cạnh tranh ngày càng gay gắt, các nhà sáng lập tận dụng AI để lập trình, chăm sóc khách hàng và quảng bá sản phẩm mà không cần một đội ngũ lớn.
Theo truyền thông Trung Quốc, hơn 7 triệu doanh nghiệp một người mới được thành lập tại nước này trong năm ngoái, bao gồm cả những doanh nghiệp không hoạt động trong lĩnh vực AI, tăng khoảng 42% so với năm 2024.
Trước những lo ngại về tình trạng thất nghiệp trong giới trẻ, chính quyền Trung Quốc đang khuyến khích làn sóng khởi nghiệp cá nhân này. Nhiều địa phương cung cấp nhà ở và văn phòng với mức trợ cấp, đồng thời phát hành các phiếu hỗ trợ chi phí điện toán để người dùng có thể tiếp cận AI với giá rẻ hơn. Hàng trăm vườn ươm dành cho doanh nghiệp siêu nhỏ, trong đó có nhiều cơ sở nhận hỗ trợ từ chính phủ, cũng đang xuất hiện tại các trung tâm công nghệ như Hàng Châu và Thâm Quyến.
“AI đang làm dấy lên tất cả những lo ngại về mất việc làm”, Guo Shan, đối tác tại công ty tư vấn Hutong Research ở Thượng Hải, nhận xét. Theo bà, một công ty chỉ có một người cũng có thể được xem như “một cơ hội việc làm”.
Cho đến nay, nhóm doanh nghiệp này vẫn chưa tạo thành một lực lượng kinh tế đáng kể. Họ phải cạnh tranh gay gắt trong những ngành công nghệ cao của Trung Quốc, trong khi nhiều doanh nghiệp gần như không tạo ra lợi nhuận.
Dù vậy, với Bắc Kinh, mô hình này có thể đáp ứng đồng thời hai mục tiêu: thúc đẩy ứng dụng AI trong cuộc đua công nghệ với Mỹ và tạo thêm lựa chọn việc làm cho những người trẻ gặp khó khăn trên thị trường lao động.
Tại Mỹ, mô hình công ty một người cũng đang phát triển. CEO OpenAI Sam Altman từng dự đoán AI có thể dẫn tới sự xuất hiện của công ty một người đầu tiên đạt giá trị 1 tỷ USD.
Tại Trung Quốc, các doanh nghiệp dạng này còn hưởng lợi từ chi phí vận hành thấp, các mô hình AI mã nguồn mở giá rẻ do doanh nghiệp trong nước phát triển và vị trí gần mạng lưới sản xuất, cung ứng quy mô lớn.
Lựa chọn của thế hệ trẻ giữa thị trường việc làm khó khăn
Đối với Gen Z và Millennials tại Trung Quốc, khởi nghiệp cá nhân đôi khi không chỉ là lựa chọn mà còn trở thành phương án thay thế khi cơ hội việc làm phù hợp ngày càng hạn chế.
Một số người bắt đầu kinh doanh sau khi bị sa thải khỏi các công ty công nghệ lớn. Những người khác tìm kiếm một con đường khác để tránh áp lực từ văn hóa doanh nghiệp khắc nghiệt.
Tại Honghub, một cộng đồng dành cho các doanh nhân độc lập ở Hàng Châu, nhu cầu về sự tự chủ thể hiện rõ. Nằm trên tầng 13 của một tòa nhà cao tầng, Honghub là một văn phòng nhiều ánh sáng với cây xanh, thư viện nhỏ và quầy cà phê. Những tấm biển trong văn phòng khuyến khích thành viên “đấu tranh cho những gì bạn muốn” và “xua tan nỗi lo lắng”. Gần lối vào là một hộp thư màu đỏ, nơi các thành viên có thể viết lời nhắn gửi cho chính mình trong tương lai.
Cộng đồng này được Johnny Zou, một nhà đầu tư đến từ Hong Kong, thành lập vào tháng 9 năm ngoái. Hiện cộng đồng là nơi hoạt động của hơn 50 công ty một người, nhiều công ty trong số đó nhận tới 50.000 USD vốn khởi nghiệp từ vườn ươm. Theo Zou, khoảng một phần ba các nhà sáng lập tại đây là những doanh nhân giàu kinh nghiệm, trong khi một phần ba khác từng làm việc tại các công ty công nghệ lớn.
Hàng Châu được xem là địa điểm phù hợp để phát triển Honghub nhờ vị thế là trung tâm thương mại điện tử và AI. Alibaba và DeepSeek, hai tên tuổi lớn trong lĩnh vực công nghệ và AI của Trung Quốc, đều đặt trụ sở tại khu vực lân cận. Chính quyền địa phương cũng đang tích cực thu hút cộng đồng doanh nhân độc lập. Quận Shangcheng, nơi Honghub đặt trụ sở, đã triển khai kế hoạch từ tháng 3 nhằm thu hút 1.000 người làm việc độc lập trong năm nay. Chính quyền quận dự kiến cung cấp hơn 200.000 feet vuông diện tích văn phòng và thành lập một quỹ gần 150 triệu USD dành cho các dự án liên quan.
Tuy nhiên, ngay cả khi được chính phủ và các vườn ươm hỗ trợ, các doanh nghiệp một người vẫn phải đối mặt với những thách thức lớn. Các nhà sáng lập cho biết việc tìm kiếm nguồn vốn và khách hàng không dễ dàng. Trong khi đó, nền kinh tế Trung Quốc đang đối mặt với tình trạng vòng xoáy cạnh tranh ngày càng khốc liệt – tại nhiều ngành như xe điện, thương mại điện tử và pin.
Khảo sát của Honghub với 1.500 công ty một người cho thấy hơn một nửa có doanh thu dưới 1.000 USD mỗi tháng. Điều này cho thấy mô hình doanh nghiệp một người khó có thể trở thành giải pháp nhanh chóng cho bài toán thất nghiệp của giới trẻ Trung Quốc.
Haoyu Liu, một kỹ sư phần mềm từng làm việc cho một công ty thương mại điện tử ở New York, nhận ra rằng anh cần tự làm chủ để thích nghi với tốc độ tự động hóa ngày càng nhanh và làn sóng sa thải liên quan đến AI. Không muốn tiếp tục là một mắt xích trong một công ty công nghệ lớn, anh trở về Trung Quốc để phát triển một ứng dụng chiêm tinh.
Liu tự mình đảm nhiệm gần như toàn bộ công việc, từ thiết kế ứng dụng, xử lý hành chính đến viết tài liệu marketing nhờ sự hỗ trợ của AI. “Tôi đang đón nhận làn sóng công nghệ này thay vì chống lại nó”, anh nói.
Tuy nhiên, chỉ vài tháng sau, anh chuyển hướng khi nhận thấy mình chưa tìm được cách kiếm tiền từ ứng dụng chiêm tinh. Hiện Liu đang phát triển nguyên mẫu một trò chơi AI mang tên Hunger Agents.
Việc liên tục thay đổi mô hình kinh doanh không phải điều hiếm gặp ở các công ty một người. Một số doanh nghiệp sau khi phát triển thành công sẽ tuyển thêm nhân sự hoặc được một công ty lớn hơn mua lại.
Bob Chen, một nhà đầu tư tại Thượng Hải thuộc quỹ đầu tư mạo hiểm BVF, nhận xét “thật khó để có được đơn hàng và doanh thu”. Ông cho biết mình chưa từng đầu tư vào các công ty một người vì “hầu hết họ đều tạo ra những thứ người khác đã làm” và “không có kế hoạch dài hạn”.
Dù vậy, một số nhà sáng lập không đặt mục tiêu xây dựng những công ty quy mô lớn. Khác với thế hệ doanh nhân từng tạo dựng những tập đoàn khổng lồ trong giai đoạn kinh tế Trung Quốc tăng trưởng mạnh như Jack Ma của Alibaba, nhiều người khởi nghiệp một mình chỉ muốn có cuộc sống tiết kiệm và sự tự chủ về tài chính.
“Chúng tôi rất thích sự tự do mà việc khởi nghiệp mang lại”, Liu nói.
AI đang đóng vai trò quan trọng trong việc biến mô hình này thành khả thi, đặc biệt với những người không có nền tảng lập trình. Theo nghiên cứu của Honghub, khoảng 75% nhà sáng lập doanh nghiệp một người không có nền tảng kỹ thuật.
Arvin Chen, một trong những nhà sáng lập Honghub và hiện phát triển thiết bị micro cho phép người dùng giao tiếp trực tiếp với trợ lý AI, cho rằng AI đã thay đổi hoàn toàn cách một công ty khởi nghiệp vận hành. Anh sử dụng AI cho nhiều công việc, từ chỉnh sửa video, lập trình back-end đến lên lịch gặp gỡ bạn bè.
“Những người từng nghĩ đến việc làm một điều gì đó trong quá khứ thì giờ đây có thể ngừng suy nghĩ và bắt tay vào làm”, Chen nói.
Theo The Wall Street Journal