Cách Trái Đất 9,5 tỷ km, tàu NASA "thức giấc" sau 321 ngày: Thứ gửi về khiến giới khoa học chú ý

Tàu NASA "thức giấc" cách Trái Đất 9,5 tỷ km

Ngày 23/6/2026, các kỹ sư tại Phòng thí nghiệm Vật lý Ứng dụng Johns Hopkins (APL), Mỹ, xác nhận tàu thăm dò New Horizons của NASA đã an toàn thoát khỏi trạng thái ngủ đông kéo dài 321 ngày.

NASA công bố thông tin này ngày 7/7. Đây là khoảng thời gian ngủ đông dài nhất của New Horizons kể từ khi tàu bắt đầu hành trình khám phá Hệ Mặt Trời hơn 20 năm trước.

Thời điểm tỉnh lại, tàu NASA đang ở cách Trái Đất khoảng 5,9 tỷ dặm, tương đương 9,5 tỷ km. Khoảng cách lớn đến mức tín hiệu xác nhận tình trạng của tàu phải mất khoảng 8 giờ 52 phút mới truyền về tới Trái Đất.

Tín hiệu được thu nhận qua một trạm thuộc Mạng lưới Không gian Sâu của NASA gần Madrid, Tây Ban Nha.

Điều này đồng nghĩa đội điều khiển không thể giao tiếp với New Horizons theo thời gian thực. Mỗi lệnh gửi đi cần gần 9 giờ để tới tàu, trong khi phản hồi cũng mất khoảng thời gian tương tự để quay trở lại.

Việc New Horizons "thức giấc" không phải tình huống bất ngờ. Các lệnh cần thiết đã được lập trình từ trước để tàu tự động kích hoạt lại các hệ thống vào đúng thời điểm.

"Ngủ" 321 ngày nhưng vẫn âm thầm thu thập dữ liệu

New Horizons bắt đầu giai đoạn ngủ đông ngày 7/8/2025. Theo NASA, chế độ này giúp giảm hoạt động của nhiều hệ thống, tiết kiệm tài nguyên và hạn chế hao mòn thiết bị khi con tàu trải qua những chặng hành trình dài.

Trước đó, kỷ lục ngủ đông lâu nhất của New Horizons là 273 ngày, từ tháng 6/2022 đến tháng 3/2023.

Tuy nhiên, "ngủ đông" không đồng nghĩa tàu NASA ngừng hoàn toàn các nhiệm vụ khoa học.

Trong suốt 321 ngày, ba thiết bị trên tàu vẫn tiếp tục hoạt động. Hai thiết bị theo dõi plasma và các hạt năng lượng, trong khi một thiết bị khác đo lượng bụi không gian mà New Horizons gặp phải trên đường đi.

Dữ liệu được lưu ngay trên tàu thay vì truyền toàn bộ về Trái Đất.

Mỗi tuần, New Horizons vẫn gửi một tín hiệu ngắn để báo tình trạng. Theo quản lý vận hành nhiệm vụ Alice Bowman, tất cả các báo cáo trong thời gian ngủ đông đều ở trạng thái "xanh", cho thấy hệ thống của con tàu hoạt động bình thường.

Thứ tàu NASA bắt đầu gửi về sau 321 ngày

Sau khi New Horizons trở lại hoạt động, đội ngũ điều khiển trước tiên tải xuống dữ liệu liên quan tới sức khỏe và an toàn của tàu.

Sau đó là phần khiến giới khoa học đặc biệt quan tâm: lượng dữ liệu khoa học được tích lũy trong suốt 321 ngày.

Những thông tin này liên quan tới plasma, các hạt năng lượng và bụi trong vùng xa của Hệ Mặt Trời, khi New Horizons đang tiếp tục hành trình qua Vành đai Kuiper.

Đây là khu vực nằm ngoài quỹ đạo Sao Hải Vương và là nơi chứa nhiều vật thể băng giá còn sót lại từ thời kỳ đầu hình thành Hệ Mặt Trời.

Theo NASA, sau khi thức dậy, máy quang phổ tử ngoại Alice trên tàu còn được sử dụng để nghiên cứu sự phân bố khí hydro ở vùng ngoài của nhật quyển. Các thiết bị khác tiếp tục đo plasma, hạt năng lượng và bụi không gian.

Những phép đo này có thể giúp các nhà khoa học hiểu thêm về ranh giới ảnh hưởng của Mặt Trời và điều kiện môi trường ở những vùng rất xa mà chỉ một số ít tàu thăm dò từng tiếp cận.

Hành trình hơn 20 năm vẫn tiếp tục

New Horizons được phóng vào tháng 1/2006. Sau khi bay qua Sao Mộc để tận dụng lực hấp dẫn tăng tốc, tàu tiếp tục hướng về phía ngoài Hệ Mặt Trời.

Tháng 7/2015, New Horizons trở thành tàu vũ trụ đầu tiên bay qua Sao Diêm Vương và gửi về những hình ảnh cận cảnh chưa từng có về thế giới xa xôi này.

Đến ngày 1/1/2019, tàu tiếp tục bay qua Arrokoth, một vật thể thuộc Vành đai Kuiper, lập cột mốc là thiên thể xa nhất từng được tàu vũ trụ khám phá trực tiếp ở khoảng cách gần.

Hiện nay, sau hơn hai thập kỷ trong không gian, tàu NASA vẫn tiếp tục di chuyển ra xa Trái Đất và thu thập dữ liệu về những vùng ít được biết đến của Hệ Mặt Trời.

Ở khoảng cách 9,5 tỷ km, một tín hiệu đơn giản cũng mất gần 9 giờ mới tới nơi. Vì vậy, việc New Horizons vẫn hoạt động và tiếp tục gửi dữ liệu về sau 321 ngày ngủ đông được xem là một dấu mốc đáng chú ý trong hành trình kéo dài hơn 20 năm của con tàu.

Theo NASA Science, Johns Hopkins Applied Physics Laboratory, Space

Theo Nguyệt Phạm