Thư pháp tìm “lối đi mới” giữa thời đại số

Cho chữ không chỉ là viết chữ

Trong ngày cuối “Nét chữ an nhiên”, khu trải nghiệm tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám vẫn rộn ràng người xin chữ. Diễn ra từ ngày 15 đến 19/9 trong khuôn khổ Festival Thăng Long - Hà Nội năm 2026, chương trình đã đưa những nét mực, con chữ và câu chuyện về thư pháp đến gần hơn với công chúng trong nước và quốc tế.

Tại khu trải nghiệm, người xin chữ kiên nhẫn chờ đến lượt, các nhà thư pháp say sưa bên nghiên mực, cây bút. Mỗi người đến xin chữ mang theo một mong ước riêng từ bình an, trí tuệ đến những dự định cho chặng đường phía trước. Qua cuộc trò chuyện với người viết, một con chữ phù hợp được lựa chọn rồi chậm rãi hiện lên trên trang giấy.

Bởi thế, xin chữ không chỉ là nhận một tác phẩm thư pháp. Đó còn là dịp để người hôm nay tìm lại cách người xưa gửi gắm tâm nguyện qua từng con chữ, coi chữ như một lời nhắc nhở về cách sống và những giá trị tốt đẹp cần gìn giữ.

Đứng chờ xin chữ, Thu Hương - sinh viên Trường Đại học Sư phạm Hà Nội chăm chú dõi theo từng nét bút của nhà thư pháp. Trao đổi với Người Đưa Tin, Hương cho biết mình chọn chữ “Tâm” bởi với cô đó là lời nhắc về sự chân thành, tử tế và trách nhiệm với những điều mình đang theo đuổi.

“Mình chọn chữ Tâm vì mình nghĩ ở tuổi này điều quan trọng là mình phải biết mình muốn gì và giữ được sự chân thành với lựa chọn của mình. Sau này mỗi khi nhìn thấy chữ Tâm, mình muốn tự nhắc mình phải bình tĩnh, sống tử tế và làm tốt những điều mình đã chọn. 

Một chữ tưởng như đơn giản nhưng lại có thể gắn với một câu chuyện rất riêng. Mình nghĩ đó cũng là lý do người trẻ vẫn có thể tìm thấy sự đồng điệu với thư pháp”, Hương nói.

Không gian cho chữ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám thu hút những người trẻ

Hương chia sẻ cô khá thích thú khi được trực tiếp trò chuyện với nhà thư pháp và nghe giải thích về ý nghĩa của từng chữ. Trước đây, cô chủ yếu biết đến thư pháp qua những dịp lễ, Tết hoặc hình ảnh trên mạng nên trải nghiệm trực tiếp tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám mang đến một cảm giác khác.

“Nét chữ an nhiên” tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám thu hút sự chú ý bởi các nhà thư pháp tham gia viết chữ hoàn toàn miễn phí cho công chúng. Ban tổ chức hỗ trợ giấy, mực và các chi phí cần thiết còn những người viết chữ tham gia trên tinh thần tự nguyện, cùng góp sức tạo nên một không gian văn hóa để công chúng tiếp cận thư pháp gần gũi hơn.

Ông Lê Xuân Kiêu - Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám cho hay, thư pháp vốn là hoạt động quen thuộc tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám. 

Tuy nhiên, trong khuôn khổ Festival Thăng Long - Hà Nội lần này, đơn vị mong muốn đặt hoạt động thư pháp trong một không gian lễ hội để kết nối với đời sống xã hội đương đại, cộng đồng và đặc biệt là thế hệ trẻ.

"Mục tiêu của chương trình là từ đó nuôi dưỡng tình yêu của người trẻ đối với di sản nói chung và nghệ thuật thư pháp nói riêng. Mỗi con chữ không chỉ thể hiện kỹ thuật hay vẻ đẹp tạo hình, mà còn truyền tải những giá trị tốt đẹp cha ông để lại, tiếp tục trở thành một dòng chảy trong đời sống hiện đại và tạo ra năng lượng tích cực cho cộng đồng", ông Kiêu nói.

Khi thầy đồ mở “gian hàng” trên mạng

Từ mong muốn đưa thư pháp đến gần hơn với đời sống, những người trực tiếp cầm bút đang góp phần hiện thực hóa điều đó bằng chính cách họ cho chữ và kết nối với công chúng. Với các nhà thư pháp, mỗi lần hạ bút không đơn thuần là hoàn thành một tác phẩm, mà còn là dịp kể câu chuyện về con chữ và những giá trị văn hóa ẩn sau từng nét mực.

Nhà thư pháp chữ Quốc ngữ Trần Vũ Hiệp - một trong những ông đồ thu hút đông người xin chữ tại chương trình “Nét chữ an nhiên” cũng như các hội chữ xuân đầu năm ở Văn Miếu - Quốc Tử Giám cho hay, anh và các nhà thư pháp tham gia chương trình đều vui vẻ sẵn lòng cống hiến cho một hoạt động văn hóa giàu ý nghĩa.

"Với những nhà thư pháp trẻ như tôi, được mời tham gia một chương trình tôn vinh thư pháp và văn hóa truyền thống tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám là một niềm vinh dự. Nhưng hơn thế, việc cho chữ còn là cách chúng tôi đưa những giá trị tưởng như thuộc về quá khứ đến gần hơn với công chúng hôm nay", Nhà thư pháp Vũ Hiệp bày tỏ.

Thư pháp chưa phát triển đồng đều ở mọi địa phương, song theo nhà thư pháp Vũ Hiệp nghệ thuật này đang tìm thấy nhiều cách thức mới để tiếp cận cộng đồng yêu chữ, không chỉ trong nước mà cả người Việt ở nước ngoài. 

Nhà thư pháp Vũ Hiệp tặng chữ cho một khách quốc tế tại chương trình "Nét chữ an nhiên".

Những năm gần đây, nhiều trang, nhóm và cộng đồng về thư pháp được hình thành trên Facebook, TikTok, thu hút hàng chục nghìn người theo dõi. Không gian trực tuyến trở thành nơi người yêu chữ chia sẻ tác phẩm, trao đổi về kỹ thuật, phong cách, đồng thời tìm hiểu và kết nối trực tiếp với các nhà thư pháp.

Theo anh Vũ Hiệp, có những tác phẩm được đăng tải trên mạng xã hội nhận hàng trăm, thậm chí hàng nghìn lượt bình luận từ những người quan tâm và muốn đặt chữ. Bản thân anh cũng mở “gian hàng” trên các sàn thương mại điện tử để phục vụ người yêu thư pháp ở nhiều tỉnh, thành. Không chỉ khách hàng trong nước, một số người Việt tại châu Âu cũng tìm đến đặt thư pháp để mang về làm quà.

Việc đưa thư pháp lên các nền tảng trực tuyến được anh Vũ Hiệp bắt đầu từ những năm giãn cách vì COVID-19. Ban đầu, đó chỉ là giải pháp tình thế khi các hoạt động trực tiếp bị hạn chế. Nhưng sau đó, phương thức này dần trở thành một kênh kết nối mới, giúp các nhà thư pháp tiếp cận cộng đồng rộng lớn hơn.

Đặc biệt với thế hệ trẻ, những người lớn lên trong môi trường số - mạng xã hội có thể trở thành một cánh cửa để họ bước vào thế giới thư pháp. 

Từ một video ngắn, một bức ảnh tác phẩm hay quá trình người nghệ nhân hạ bút, một người trẻ có thể bắt đầu tò mò, tìm hiểu rồi dần hình thành sự yêu thích đối với nghệ thuật này.

"Ngoài các hội chữ xuân, lễ hội, sự kiện văn hóa và trường học, các nhà thư pháp tại Hà Nội và Tp.HCM còn cho chữ tại nhà, hội quán, tham gia các workshop về văn hóa truyền thống dành cho du khách quốc tế do các công ty du lịch, khách sạn tổ chức", anh Vũ Hiệp thông tin.

Từ một nét mực trên giấy đến những không gian mới của đời sống, thư pháp đang tự tìm cho mình cách để tiếp tục hiện diện. Khi con chữ vẫn được đón nhận, giá trị của thư pháp cũng vẫn còn một chỗ đứng trong đời sống hôm nay.