Tuyển bác sĩ nội trú: Vì sao mỗi trường một cách?

Ứng viên xác nhận chuyên ngành BSNT sau khi đã đưa ra lựa chọn tại Match Day 2026 Ảnh: Nghiêm Huê.

Trong đào tạo y khoa, bác sĩ nội trú (BSNT) được xem là một trong những chương trình đào tạo chuyên sâu và có tính chọn lọc cao nhất. Thí sinh thường phải cạnh tranh ngay sau khi tốt nghiệp bác sĩ để giành một suất đào tạo kéo dài 3 năm, gắn chặt với môi trường bệnh viện.

Điều đặc biệt, mỗi bác sĩ chỉ được thi duy nhất một lần trong đời, ngay sau khi tốt nghiệp đại học. Hai phương thức tuyển sinh phổ biến hiện nay là đăng ký chuyên ngành trước, thi sau và thi trước, đăng ký chuyên ngành sau.

Người giỏi chọn ngành hay ngành chọn người giỏi?

Trường ĐH Y Hà Nội thực hiện phương thức thi trước, đăng ký nguyện vọng sau (Match Day) từ năm 2016. Phương thức này, khi có thứ hạng điểm thi, các thí sinh lần lượt được gọi tên tại Match Day. Người có thứ hạng cao hơn được quyền chọn chuyên ngành trước.

Cách tuyển này tạo ra một cuộc cạnh tranh trực diện, điểm số quyết định quyền ưu tiên. Mỗi thí sinh có 30 giây để đưa ra lựa chọn. Thí sinh thứ hạng cao có nhiều cơ hội chọn ngành; người đứng sau có thể phải chấp nhận không còn chỉ tiêu ngành mong muốn.

Ghi nhận của phóng viên báo Tiền Phong tại Match Day 2026, không ít bác sĩ y khoa đã từ chối quyền đăng ký nguyện vọng vì ngành yêu thích đã hết suất. Những thí sinh này thường có điểm thi tốp 300 trở lên.

Có thể thấy, mô hình này giúp hạn chế tình trạng thí sinh có thứ hạng cao đăng ký “nhầm” chuyên ngành.

Tuy nhiên, tại Match Day, khi đến lượt lựa chọn, không ít thí sinh có điểm thi thứ hạng tốp giữa vẫn phân vân, ngập ngừng trước những chuyên ngành còn chỉ tiêu. Sự chần chừ ấy phần nào cho thấy đó không phải là những lựa chọn ưu tiên của họ. Chỉ 30 giây để đưa ra quyết định có thể trở thành bước ngoặt nghề nghiệp, trong khi nhiều thí sinh chưa kịp hình dung mình sẽ gắn bó với chuyên ngành nào.

Với những người không còn nhiều lựa chọn, Match Day đôi khi giống một cuộc “cưới trước, yêu sau”, chọn chuyên ngành trước khi có đủ thời gian để biết mình có thực sự phù hợp.

Tuyển sinh BSNT tại trường ĐH Y Dược TPHCM được thực hiện theo hình thức thí sinh đăng ký chuyên ngành ngay khi dự thi và không được đổi nguyện vọng sau khi nộp hồ sơ.

Các trường như trường ĐH Y Dược (ĐH Quốc gia Hà Nội), trường ĐH Y Dược (ĐH Huế), trường ĐH Y Dược Cần Thơ cũng tổ chức cho thí sinh đăng ký chuyên ngành trước khi thi BSNT.

Theo GS.TS Trần Diệp Tuấn, Hiệu trưởng trường ĐH Y Dược TP.HCM, việc đăng ký chuyên ngành ngay từ đầu giúp quá trình tuyển chọn gắn trực tiếp với yêu cầu năng lực, nội dung đánh giá và chỉ tiêu của từng chuyên ngành; đồng thời xem xét mức độ phù hợp, động lực và cam kết của thí sinh đối với chuyên ngành đã chọn.

Xác định chuyên ngành trước kỳ thi, thí sinh có điều kiện tìm hiểu kỹ, tự đánh giá sự đam mê và phù hợp với chuyên ngành, từ đó các thí sinh có sự chuẩn bị, có định hướng cho quá trình thi tuyển cũng như học tập sau này. GS Trần Diệp Tuấn khẳng định mỗi mô hình tuyển sinh có ưu điểm, lợi thế riêng.

GS.TS Nguyễn Hữu Tú, Hiệu trưởng trường ĐH Y Hà Nội, cho hay trong hơn 50 năm đào tạo BSNT, nhà trường trải qua nhiều phương thức tuyển chọn và đăng ký chuyên ngành khác nhau.

Từ việc chỉ thủ khoa được chọn chuyên ngành, đến đăng ký trước thi sau, rồi phỏng vấn nhưng khi quy mô đào tạo tăng lên, nhà trường đặt yêu cầu phải tìm được một phương thức đăng ký chuyên ngành bảo đảm tính khách quan, công bằng, minh bạch và công khai. Từ đó, Match Day được lựa chọn.

Thầy cô bộ môn vui mừng đón BSNT về khoa tại Match Day 2026 Ảnh: Nghiêm Huê.

Cần thống nhất chuẩn “đầu vào”

Một chuyên gia nhìn nhận, cách tuyển sinh BSNT hiện nay cần phải được đánh giá toàn diện, đặc biệt các môn thi, hình thức thi. Ông lấy ví dụ kỳ thi BSNT của trường ĐH Y Hà Nội có nhiều luồng ý kiến trái chiều. Ông cho rằng Match Day đang giao thoa nửa vời giữa mô hình của Pháp và Mỹ.

Vì Match Day bỏ rơi truyền thống Pháp khi không còn những bài thi tự luận cân não, không còn những buổi bảo vệ ca bệnh lâm sàng trực diện để thử thách bản lĩnh; chưa chạm tới tiêu chuẩn Match Day Mỹ khi hoàn toàn thiếu vắng khâu đánh giá hồ sơ năng lực thực hành và sự phỏng vấn đa chiều từ phía cơ sở y tế.

Theo vị chuyên gia, để khôi phục lại giá trị cốt lõi và hướng tới một hệ thống đào tạo BSNT thực chất, có ba trục thay đổi. Thứ nhất, thay vì những câu hỏi trắc nghiệm rập khuôn, cần đưa trở lại các bài thi tự luận tình huống lâm sàng phức tạp và vòng vấn đáp trực tiếp trước hội đồng chuyên môn.

Đây là nơi các bậc tiền bối thử thách bản lĩnh, tư duy phản biện và đạo đức của người bác sĩ tương lai, những thứ mà máy chấm trắc nghiệm hoàn toàn bất lực.

Thứ hai, bệnh viện tiếp nhận và các bộ môn phải có quyền phỏng vấn và đánh giá ứng viên. Điểm số thi lý thuyết chỉ nên là điều kiện cần, điều kiện đủ phải là sự phù hợp giữa năng lực hành nghề của học viên và nhu cầu thực tế của cơ sở y tế.

Cuối cùng, ứng dụng công nghệ hiện đại (như chấm điểm mở, ghi âm/ghi hình buổi vấn đáp lâm sàng) để bảo vệ tính công bằng, chống tiêu cực, thay vì vì sợ tiêu cực mà giản lược hóa toàn bộ kỳ thi thành các ô khoanh trắc nghiệm vô hồn.

Có ý kiến cho rằng cần có một kỳ thi quốc gia đánh giá chuẩn chất lượng đầu ra của đội ngũ bác sĩ sau 6 năm học đại học. Từ kết quả này có thể lựa chọn tuyển sinh BSNT hoặc chuyên khoa. Tuy nhiên, vị chuyên gia khẳng định, kỳ thi quốc gia chỉ là điều kiện cần để sàng lọc chất lượng đầu ra của bác sĩ.

Còn việc phân bổ họ vào đâu phụ thuộc vào mô hình kinh tế y tế. Mỹ dựa vào thuật toán ghép đôi tự do (thị trường tự do có điều tiết), Nhật Bản học theo Mỹ nhưng bóp chặt chỉ tiêu vùng, Hàn Quốc chuộng tuyển dụng trực tiếp qua các bệnh viện lớn, còn châu Âu chuộng phân bổ theo điểm số hoặc kế hoạch tập trung của nhà nước.

Nếu BSNT được coi là lực lượng bác sĩ chuyên khoa chất lượng cao, việc thống nhất một chuẩn năng lực đầu vào có thể quan trọng không kém việc thống nhất chương trình đào tạo đầu ra.

Các trường vẫn có thể giữ quyền tự chủ về cách tổ chức tuyển sinh. Nhưng những năng lực cốt lõi như kiến thức y học nền tảng, tư duy lâm sàng, khả năng giao tiếp, đạo đức nghề nghiệp và năng lực giải quyết vấn đề có thể cần được xác định thành một khung chung. Từ đó, mỗi trường có thể bổ sung các tiêu chí phù hợp với chuyên ngành và bệnh viện thực hành.