Chiêm ngưỡng hiện vật cổ, trang sức màu vàng dưới hai mộ hơn 1.600 tuổi vừa khai quật ở Nghệ An

Chiều 16/9, Bảo tàng Nghệ An - Xô viết Nghệ Tĩnh phối hợp với Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức hội nghị báo cáo sơ bộ kết quả khai quật khẩn cấp dấu tích mộ gạch tại Rú Bụt, xã Kim Liên, tỉnh Nghệ An.

Theo đó, dấu tích mộ gạch được gia đình anh Trần Đình Tuấn, trú tại xã Kim Liên phát hiện trong quá trình cải tạo vườn cây để xây tường rào tại khu vực Rú Bụt. Sau đó, người dân đã giữ nguyên hiện trạng báo cáo với chính quyền địa phương. Vào tháng 8/2026, được sự cho phép của các cơ quan chức năng, Bảo tàng Nghệ An – Xô viết Nghệ Tĩnh phối hợp cùng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn tổ chức khai quật khẩn cấp Dấu tích mộ gạch Rú Bụt. Cuộc khai quật khẩn cấp đã xác định và làm xuất lộ dấu tích của 2 ngôi mộ gạch, ký hiệu RB.2026.M1 (M1) và RB.2026.M2 (M2).

Gạch được sử dụng ở hai mộ phần lớn là gạch chữ nhật màu đỏ/xám, độ nung thấp, nhiều kích thước. Đa phần là gạch chữ nhật đỏ không trang trí hoa văn, số ít tiêu bản trang trí hoa văn kẻ ca rô. Hoa văn được thể hiện ở cạnh mỏng, có ba loại: hoa văn kẻ ca rô, hoa thị và dấu "X". Ngôi mộ thứ nhất xuất lộ ở độ sâu 1,423m so với mặt đường hiện nay, một phần cửa mộ và vòm cuốn đã bị máy xúc phá huỷ trong quá trình người dân đào đất trồng cây. Khi xuất lộ, nền mộ phủ lớp đất dày từ 12 – 20cm, di vật nằm trên nền mộ, tập trung chủ yếu tại vị trí đầu mộ. 

Đồ tùy táng trong ngôi mộ M1 gồm hai nhóm chất liệu chính: đồ gốm, đồ thuỷ tinh và đồ kim loại, đáng chú ý là 2 kiếm sắt. Các hiện vật phần lớn bị gãy, oxy hóa và không còn nguyên trạng. 

Trong số các cổ vật phát lộ tại ngôi mộ gạch cổ  nhóm đồ gốm tùy táng chiếm vị trí đặc biệt quan trọng, được chia làm hai loại chính là gốm men và gốm đất nung.

Cụ thể, nhóm gốm men xuất hiện với 4 loại hình gồm: âu, nắp, chén và bát; trong khi nhóm gốm đất nung chỉ ghi nhận duy nhất 1 tiêu bản, bước đầu được xác định có thể là chân đèn.

Ngôi mộ cổ M2 được xác định chưa hề bị xâm phạm. Nhờ vậy, toàn bộ nhóm đồ tùy táng vẫn còn nguyên vẹn tại vị trí ban đầu khi được chôn cất. Hệ thống hiện vật tại ngôi mộ M2 cực kỳ đa dạng, cấu thành từ 4 nhóm chất liệu chính bao gồm: gốm, sành, thủy tinh và kim loại, mang lại giá trị nghiên cứu nguyên bản đặc biệt cao cho giới khảo cổ.

Đáng chú ý là nhóm kim loại màu vàng bao gồm: hạt chuỗi nhỏ, hạt chuỗi đa giác, lá (hay cánh hoa), đi kèm với đó là các mảnh thủy tinh phủ kim loại độc đáo. Đây là những chứng tích quan trọng phản ánh đỉnh cao nghệ thuật chế tác kim hoàn cổ đại. Đáng chú ý, các hạt chuỗi vàng phát hiện trong ngôi  M2 có đặc điểm tương đồng với những hạt chuỗi vàng tại khu mộ Hợp Phố (Trung Quốc), chùa Wangheungsa (Hàn Quốc), Khao Sam Kaeo (Thái Lan) và Óc Eo (Việt Nam), cho thấy sự tương đồng về loại hình và kỹ thuật chế tác giữa các địa điểm. 

Tiến sĩ Nguyễn Văn Anh - Trưởng khoa Lịch sử và Văn hóa, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội cho biết, đây là hai trong những ngôi mộ gạch hiếm hoi chưa bị xâm hại trước khi được phát lộ. Điều này cung cấp các thông tin chính xác về cách thức bài trí các đồ tùy táng trong hầm mộ. Đặc biệt, bộ sưu tập cổ vật tại Rú Bụt có nét tương đồng lớn với những cổ vật tìm thấy ở Hợp Phố (Trung Quốc), hay các hiện vật tìm thấy ở nền văn hóa Óc Eo phía Nam Việt Nam. Có thể nhận định các cư dân ở đây nằm trên con đường quan hệ buôn bán, giao lưu với các cộng đồng cư dân từ giai đoạn thế kỷ thứ III đến thế kỷ thứ VI.

Dựa trên diễn biến địa tầng, đặc điểm vị trí, cấu trúc, kỹ thuật xây dựng và hệ thống di vật thu được, bước đầu có thể xác định hai mộ gạch được xây dựng trong giai đoạn Lục Triều, thế kỷ IV _ VI.