AI đang ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực, từ văn phòng, tài chính đến sản xuất và dịch vụ. Tuy nhiên, vẫn có những công việc đòi hỏi con người phải trực tiếp xử lý tình huống trong môi trường nguy hiểm, vận động thể chất và đưa ra quyết định tức thời, khiến AI khó có thể thay thế hoàn toàn.
Nghiên cứu công bố năm 2025 của Đại học Quốc gia Mỹ (National University) dự báo đến năm 2030, AI có thể tác động đến khoảng 300 triệu việc làm trên toàn cầu, tương đương 9,1% tổng lực lượng lao động thế giới. Tại Mỹ, khoảng 30% công việc được cho là có nguy cơ tự động hóa hoàn toàn.
Dù vậy, không phải nghề nghiệp nào cũng dễ dàng bị thay thế bởi máy móc và AI.
Theo phân tích của Resume Now, nền tảng tạo hồ sơ trực tuyến, những công việc yêu cầu cao về thể lực, phản xạ, khả năng nhận biết nguy hiểm và ứng biến trong môi trường phức tạp vẫn có lợi thế lớn trước làn sóng tự động hóa.
10 nghề được Resume Now đánh giá là khó bị AI thay thế gồm lính cứu hỏa; phi công thương mại, cơ phó và kỹ sư hàng không; thợ lắp ráp nhà tiền chế và công nhân xây dựng; thợ cắt tỉa cây xanh; thợ kết cấu sắt và thép xây dựng; công nhân vận hành giàn khoan dầu khí; thợ gia cố trần hầm mỏ và công nhân khai khoáng; lao động đánh bắt thủy hải sản và săn bắt; thợ đốn gỗ.
Điểm chung của những công việc này là người lao động phải trực tiếp hiện diện tại hiện trường và đối mặt với những điều kiện thay đổi liên tục
6 năng lực khiến AI khó thay thế con người
Bảng xếp hạng của Resume Now được xây dựng dựa trên dữ liệu từ O*NET, Mạng lưới Thông tin Nghề nghiệp Mỹ, một cơ sở dữ liệu bao quát hơn 55.000 hồ sơ việc làm.Đơn vị này phân tích 894 nghề cụ thể và đánh giá dựa trên 6 nhóm năng lực cốt lõi.
Đầu tiên là độ bền thể lực, tức khả năng duy trì nỗ lực thể chất trong thời gian dài.
Tiếp theo là sức mạnh cơ bắp, liên quan đến khả năng nâng, đẩy, kéo hoặc mang vác vật nặng.
Phản xạ cũng là một yếu tố quan trọng, đặc biệt với những công việc phải phản ứng nhanh trước các chuyển động hoặc tình huống bất ngờ.
Một năng lực khác là định hướng không gian, giúp người lao động xác định vị trí của bản thân và các vật thể xung quanh. Đây là kỹ năng cần thiết trong nhiều công việc xây dựng, khai khoáng, hàng không và cứu hộ.
Khả năng phân bổ sự chú ý cũng được đưa vào đánh giá. Người lao động phải có khả năng theo dõi nhiều nguồn thông tin và chuyển đổi sự tập trung giữa các nhiệm vụ khác nhau trong thời gian thực.
Cuối cùng là khả năng nhận biết mối nguy. Đây là năng lực phát hiện những dấu hiệu bất thường trước khi một sự cố trở nên nghiêm trọng.
Mỗi kỹ năng được O*NET chấm theo thang điểm từ 0 đến 100 dựa trên mức độ quan trọng và yêu cầu đối với từng nghề. Các tiêu chí sau đó được tổng hợp để tạo ra điểm số tối đa 1.200 cho mỗi công việc.Điểm càng cao cho thấy nghề nghiệp càng phụ thuộc vào sự kết hợp giữa năng lực thể chất, khả năng quan sát và phán đoán tức thời của con người.
Sự phát triển của AI đang giúp máy móc thực hiện ngày càng nhiều công việc vốn trước đây cần đến con người. Tuy nhiên, khả năng xử lý thông tin không đồng nghĩa với khả năng thay thế con người trong mọi môi trường làm việc. Một hệ thống AI có thể phân tích dữ liệu, nhận diện hình ảnh hoặc hỗ trợ đưa ra phương án xử lý. Nhưng khi một tình huống thực tế thay đổi chỉ trong vài giây, người lao động vẫn phải trực tiếp di chuyển, cảm nhận môi trường xung quanh và lựa chọn hành động phù hợp.
Đặc biệt, trong các công việc nguy hiểm như cứu hỏa, khai khoáng, xây dựng hoặc vận hành giàn khoan, sai sót có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng. Người lao động không chỉ cần kiến thức chuyên môn mà còn phải có thể lực, phản xạ và kinh nghiệm thực tế.
Điều này cho thấy tác động của AI lên thị trường lao động có thể không đơn giản là câu chuyện máy móc thay thế con người. Với nhiều ngành nghề, AI có khả năng trở thành công cụ hỗ trợ, trong khi những nhiệm vụ yêu cầu sự hiện diện trực tiếp, khả năng ứng biến và vận động thể chất vẫn phụ thuộc đáng kể vào con người.
(Theo USA Today)