NASA phóng 'cỗ máy khám phá' 4,3 tỷ USD, tìm hành tinh có sự sống

Tìm kiếm hành tinh “anh em” với Trái đất

Kính viễn vọng Không gian Nancy Grace Roman của NASA với kích thước tương đương một chiếc xe buýt có thể mở rộng cuộc tìm kiếm những hành tinh ngoài Hệ Mặt trời qua một thiết bị đặc biệt có khả năng che bớt ánh sáng chói từ các ngôi sao.

Được thiết kế để tìm kiếm những vật thể không gian mờ nhạt hoặc gần như vô hình, Roman được phóng lên bằng tên lửa Falcon Heavy của SpaceX lúc 7h26 sáng 30/8 (giờ miền Đông Mỹ) từ Trung tâm Vũ trụ Kennedy, Florida. Khoảng 10 phút sau, kính viễn vọng đi vào quỹ đạo.

Thiết bị quan trọng phục vụ mục tiêu này là coronagraph. Đây là một thiết bị quang học chuyên dụng được gắn vào kính thiên văn nhằm che đi ánh sáng trực tiếp từ các ngôi sao, giúp quan sát rõ các cấu trúc mờ xung quanh như vành nhật hoa hoặc hành tinh ngoại vi. Nhờ vậy, Roman có thể phát hiện và nghiên cứu các hành tinh có kích thước tương đương Sao Mộc, thậm chí Sao Thổ, quay quanh những ngôi sao khác.

Nếu công nghệ hoạt động đúng kỳ vọng, Roman có thể đặt nền móng cho Habitable Worlds Observatory, kính viễn vọng không gian thế hệ tiếp theo được NASA phát triển ý tưởng để chụp ảnh những hành tinh giống Trái đất và tìm kiếm dấu hiệu hóa học của sự sống trong khí quyển của chúng.

“Chúng ta sẽ không đạt được điều đó nhờ Roman, nhưng chúng ta sẽ đạt được điều đó nhờ những gì Roman mang lại” , Dominic Benford, nhà khoa học chương trình Roman tại NASA, cho biết.

Tên lửa Falcon Heavy của SpaceX mang theo Kính viễn vọng Nancy Grace Roman của NASA khi bay ngang qua Mặt trời trong quá trình phóng từ Tổ hợp Phóng 39A, Trung tâm Vũ trụ Kennedy, Florida. (Ảnh: NASA)

Các kính viễn vọng không gian Hubble và James Webb cũng được trang bị coronagraph, nhưng thiết bị trên Roman được kỳ vọng có khả năng hoạt động tốt hơn 100-1.000 lần so với những hệ thống từng được chế tạo trước đây.

Coronagraph của Roman là hệ thống chủ động. Các gương có thể thay đổi hình dạng theo thời gian thực để hiệu chỉnh rung động, biến động nhiệt và những sai số khác, duy trì độ chính xác cần thiết khi quan sát các hành tinh mờ nằm sát những ngôi sao sáng.

Tiến sĩ Nicky Fox, Phó quản trị viên phụ trách Ban Giám đốc Sứ mệnh Khoa học của NASA cho biết, ngoài tìm kiếm hành tinh, Roman được thiết kế để khảo sát những vật thể mờ và khó quan sát trong vũ trụ. Trong sứ mệnh kéo dài 5 năm, kính viễn vọng có thể giúp phát hiện hàng tỷ thiên hà, hàng nghìn vụ nổ siêu tân tinh và hàng chục tỷ ngôi sao.

Roman có trường quan sát rộng hơn 100 lần Hubble và khả năng khảo sát nhanh hơn Hubble hơn 1.000 lần. Nhờ đó, kính viễn vọng có thể lập bản đồ những vùng rộng lớn của bầu trời thay vì chỉ tập trung vào từng vật thể riêng lẻ.

Kính viễn vọng không gian Nancy Grace Roman của NASA khi đưa vào khoang bảo vệ, sẵn sàng cho vụ phóng. (Ảnh: NASA)

Tạo lập bản đồ vũ trụ

Các nhà khoa học kỳ vọng dữ liệu từ Roman sẽ giúp giải đáp những câu hỏi lớn về vật chất tối và năng lượng tối. Vật chất tối được cho là chiếm khoảng 85% tổng lượng vật chất trong vũ trụ nhưng chưa được phát hiện trực tiếp, trong khi năng lượng tối được cho là liên quan đến tốc độ giãn nở ngày càng nhanh của vũ trụ.

Roman sẽ đo cách lực hấp dẫn bẻ cong ánh sáng trên những khoảng cách vũ trụ lớn, qua đó xây dựng bản đồ 3D về sự phân bố của vật chất tối. Các siêu tân tinh cũng có thể được sử dụng như những “ngọn nến vũ trụ” để nghiên cứu quá trình giãn nở của vũ trụ.

Kính viễn vọng Nancy Grace Roman được thiết kế để nghiên cứu năng lượng tối, các ngoại hành tinh và vật lý thiên văn. (Ảnh: NASA)

Kính viễn vọng sẽ mất khoảng 3 tháng để tới Điểm Lagrange 2 (L2), cách Trái đất khoảng 1,6 triệu km, nơi Kính viễn vọng James Webb cũng đang hoạt động.

Roman dự kiến truyền khoảng 1 terabyte dữ liệu mỗi ngày về Trái đất. Toàn bộ dữ liệu sẽ được công khai sau khi xử lý, tạo nguồn tài nguyên lớn cho các nhà khoa học nghiên cứu từ những vùng hình thành sao, các ngôi sao đang chết cho tới những thiên hà xa xôi.

Kính viễn vọng trị giá khoảng 4,3 tỷ USD đã được phát triển trong khoảng một thập kỷ và trở thành ưu tiên của cộng đồng khoa học từ khoảng 16 năm trước.

Nancy Grace Roman là nhà thiên văn trưởng đầu tiên của NASA và nữ lãnh đạo cấp cao đầu tiên của cơ quan này. Bà là người thúc đẩy việc chế tạo kính viễn vọng không gian đầu tiên - Kính viễn vọng Không gian Hubble.

Vai trò then chốt của bà trong việc biến dự án thành hiện thực khiến bà được gọi là “mẹ đẻ của Kính viễn vọng Không gian Hubble”.

Bà sinh ngày 16/5/1925 tại Nashville, bang Tennessee, Mỹ và qua đời ngày 25/12/2018.

Theo Mạnh Hùng/VTC News