Với Việt Nam, xây dựng một hệ sinh thái dữ liệu đáng tin cậy (trusted data) có thể là một trong những nền tảng quan trọng để chuyển sang mô hình tăng trưởng có giá trị gia tăng cao hơn.
Từ tăng trưởng đến một nền kinh tế phức tạp hơn
Trong nhiều thập kỷ, mô hình tăng trưởng của Việt Nam được xây dựng trên những lợi thế như năng lực sản xuất, xuất khẩu và khả năng thu hút đầu tư nước ngoài. Nhưng khi hướng tới mục tiêu trở thành nền kinh tế thu nhập cao vào năm 2045, mô hình này cần được nâng cấp theo hướng tạo ra nhiều giá trị hơn từ sản xuất công nghệ cao, dịch vụ, đổi mới sáng tạo và năng lực của doanh nghiệp trong nước. Ngân hàng Thế giới cho rằng Việt Nam cần nâng cấp sự tham gia vào các chuỗi giá trị toàn cầu; đáng chú ý, tỷ lệ doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi giá trị toàn cầu đã giảm từ 35% năm 2009 xuống 18% năm 2023, trong khi doanh nghiệp nước ngoài hiện chiếm khoảng 73% kim ngạch xuất khẩu. Điều đó cho thấy bài toán của giai đoạn tới không chỉ là tăng trưởng nhanh hơn, mà còn là tạo ra nhiều giá trị hơn và kết nối sâu hơn.
Khi nền kinh tế trở nên phức tạp, doanh nghiệp cũng phải xử lý nhiều lớp thông tin hơn, từ khách hàng, nhà cung cấp, đối tác, năng lực tài chính, cơ cấu sở hữu, chuỗi
cung ứng đến các yêu cầu về ESG và tuân thủ. Vấn đề vì thế không còn đơn giản là “có dữ liệu hay không?”, mà là dữ liệu có chính xác, cập nhật, nhất quán và đủ đáng tin cậy để đưa ra quyết định hay không. Khoảng cách giữa lượng thông tin sẵn có và mức độ tin cậy vào thông tin chính là một dạng bất cân xứng thông tin (information asymmetry) mà nền kinh tế cần từng bước thu hẹp.
Dữ liệu đáng tin cậy: Từ quản trị rủi ro đến hạ tầng thị trường
Trong một giao dịch giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp (B2B), doanh nghiệp cần biết mình đang giao dịch với ai. Trong hoạt động tín dụng, tổ chức tài chính cần đánh giá khả năng và mức độ rủi ro của khách hàng. Trong thương mại quốc tế, bên mua cần hiểu nhà cung cấp và chuỗi cung ứng của mình, trong khi nhà đầu tư cần thông tin đủ tin cậy để đánh giá cơ hội và đối tác. Trong tất cả những trường hợp này, dữ liệu không chỉ giúp trả lời “điều gì đang xảy ra?” mà còn phải trả lời câu hỏi quan trọng hơn: “Tôi có thể tin thông tin này đến mức nào để hành động?”
Đó là lý do dữ liệu đáng tin cậy (trusted data) đang dần trở thành một phần của hạ tầng thị trường (market infrastructure). Tương tự như hệ thống logistics giúp hàng hóa di chuyển hiệu quả hay hạ tầng thanh toán giúp dòng tiền vận hành thuận lợi, một hệ sinh thái dữ liệu đáng tin cậy có thể giúp giảm bất cân xứng thông tin, nâng cao khả năng đánh giá rủi ro và tạo cơ sở cho các quyết định đầu tư, thương mại và tài chính. Khi trí tuệ nhân tạo (AI) được sử dụng ngày càng nhiều trong phân tích và ra quyết định, yêu cầu này càng trở nên rõ ràng. Ngân hàng Thế giới nhấn mạnh dữ liệu chất lượng là một trong những nền tảng của năng lực sẵn sàng cho AI, bên cạnh kết nối, năng lực tính toán và kỹ năng. Nếu dữ liệu đầu vào không đủ chất lượng, các ứng dụng AI khó có thể mở rộng một cách đáng tin cậy và có trách nhiệm.
ESG cũng cho thấy rõ sự dịch chuyển từ thông tin sang bằng chứng. Theo Báo cáo Theo dõi Tiến độ ESG Việt Nam 2025 (PwC Vietnam's ESG Progress Tracker Survey Report 2025) của PwC, khảo sát 174 doanh nghiệp cho thấy 47% thuộc nhóm đang phát triển với dữ liệu ESG còn được thu thập thủ công hoặc thiếu nhất quán, trong khi 43% chưa có năng lực thu thập dữ liệu ESG đầy đủ; chỉ 10% được xếp vào nhóm có năng lực dữ liệu ESG tiên tiến. Điều này cho thấy thách thức ESG hiện nay không chỉ là doanh nghiệp có chiến lược hay không, mà còn là khả năng đo lường, quản trị và chứng minh những gì mình đang thực hiện bằng dữ liệu đáng tin cậy.
Từ dữ liệu đến niềm tin: Hạ tầng mềm cho chương tăng trưởng mới
Nếu Việt Nam muốn tiến sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, minh bạch trong kinh doanh (business transparency) sẽ ngày càng trở thành một lợi thế cạnh tranh. Một bên mua quốc tế không chỉ quan tâm doanh nghiệp Việt Nam sản xuất được gì và với giá bao nhiêu, mà còn cần biết doanh nghiệp đó là ai, năng lực thế nào, có đáng tin cậy không, chuỗi cung ứng có minh bạch không và có đáp ứng các yêu cầu về phát triển bền vững hay không. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp chuyển từ tư duy “cung cấp thông tin khi được yêu cầu” sang chủ động xây dựng hồ sơ doanh nghiệp đáng tin cậy (trusted business profile).
Ông Nguyễn Tùng Anh, Trưởng Bộ phận Tuân thủ & ESG, Công ty TNHH CRIF D&B Việt Nam
Định danh doanh nghiệp rõ ràng, thông tin kinh doanh có thể xác minh, dữ liệu tài chính đáng tin cậy, hồ sơ ESG có thể kiểm chứng và khả năng cung cấp thông tin
nhất quán sẽ ngày càng quan trọng đối với khả năng tiếp cận khách hàng, nguồn vốn và đối tác quốc tế. Ở cấp độ hệ sinh thái, các nền tảng về thông tin doanh nghiệp (business information), thông tin và phân tích rủi ro (risk intelligence) và dữ liệu ESG (ESG data) có thể hỗ trợ quá trình này. Những giải pháp như D-U-N-S® cho định danh doanh nghiệp, Báo cáo Thông tin Doanh nghiệp (Business Information Report) cho đánh giá thông tin và rủi ro đối tác, hay Synesgy cho đánh giá ESG có thể giúp doanh nghiệp nâng cao tính minh bạch và khả năng được xác minh. CRIF là một trong những tổ chức cung cấp các giải pháp theo hướng này, kết nối thông tin doanh nghiệp, phân tích rủi ro và minh bạch ESG để hỗ trợ doanh nghiệp và các bên tham gia thị trường ra quyết định dựa trên dữ liệu đáng tin cậy.
Nhưng xét ở cấp độ nền kinh tế, câu chuyện lớn hơn một nhà cung cấp hay một giải pháp. Việt Nam đã đầu tư mạnh vào những hạ tầng hữu hình cho tăng trưởng, từ logistics, giao thông đến viễn thông và tài chính. Giai đoạn tăng trưởng tiếp theo cũng cần một loại “hạ tầng mềm” khác: hạ tầng của thông tin và niềm tin. Một nền kinh tế có giá trị gia tăng cao hơn không chỉ cần vốn, công nghệ và nguồn nhân lực, mà còn cần khả năng để doanh nghiệp kết nối với nhau, nhà đầu tư đánh giá cơ hội, tổ chức tài chính quản trị rủi ro và các đối tác quốc tế xác định được đâu là một đối tác đáng tin cậy.
Dữ liệu đáng tin cậy không tự tạo ra niềm tin, nhưng tạo nền tảng để niềm tin được kiểm chứng, đo lường và mở rộng. Đây có thể trở thành một trong những hạ tầng quan trọng giúp Việt Nam bước vào chương tăng trưởng mới, nơi năng lực cạnh tranh không chỉ được xây dựng bằng vốn, công nghệ và sản xuất, mà còn bằng chất lượng của thông tin và mức độ tin cậy giữa các chủ thể trong nền kinh tế.