Bốn cơn bão 'nối đuôi' trên Thái Bình Dương: Hiếm đến mức nào, có bất thường?

Dự báo vị trí 4 cơn bão đang hoạt động ở khu vực tây bắc Thái Bình Dương - Ảnh: JMA

Trên bản đồ bão ngày 24-8, bốn tâm bão trải từ vịnh Bắc Bộ sang vùng biển phía đông Philippines và phía nam Nhật Bản, cách nhau hàng nghìn cây số.

Vì sao xuất hiện bốn cơn bão cùng lúc?

Theo Cơ quan Khí tượng Nhật Bản (JMA), trong ngày 24-8, tây bắc Thái Bình Dương cùng lúc có bốn hệ thống được đặt tên gồm Narra, Saudel, Gaenari và Atsani. Narra chính là bão số 4 trên Biển Đông theo cách đánh số của Việt Nam.

Tuy nhiên, bốn cơn bão cùng lúc không có nghĩa cả bốn hình thành cùng ngày. Đây là sự chồng lấn vòng đời của những hệ thống xuất hiện ở các thời điểm và vị trí khác nhau. Gaenari đã áp sát Phúc Kiến, Trung Quốc và Narra quanh quẩn ở vịnh Bắc Bộ, Saudel đang mạnh lên ở vùng biển phía nam Nhật Bản, còn Atsani mới hình thành xa phía đông Philippines.

Nghiên cứu đăng trên tạp chí Monthly Weather Review của Hiệp hội Khí tượng Mỹ cho biết khoảng 70-80% xoáy thuận nhiệt đới ở tây bắc Thái Bình Dương hình thành trong hoặc gần rãnh gió mùa. Đây là một vùng rộng, nơi dòng gió tây nam nhiệt đới gặp dòng khí từ phía đông, tạo độ xoáy ở tầng thấp và nhiều vùng hội tụ thuận lợi cho đối lưu.

Một rãnh gió mùa có thể kéo dài hàng nghìn cây số. Vì vậy, trên cùng một vùng hoàn lưu lớn có thể xuất hiện nhiều nhiễu động cách nhau 1.000 - 3.000km. Mỗi nhiễu động sau đó mạnh lên hay tan đi tùy điều kiện tại chỗ như nhiệt độ biển, lượng nhiệt tích trữ dưới mặt nước, độ ẩm và độ đứt gió theo chiều thẳng đứng.

Một nghiên cứu đăng năm 2025 trên Geophysical Research Letters cũng thống kê 221 đợt "monsoon gyre", tức hoàn lưu gió mùa quy mô rất lớn, trên tây bắc Thái Bình Dương trong giai đoạn 1979 - 2023. Các hoàn lưu này thường rộng hơn 2.500km, tồn tại trung bình gần 5,7 ngày và có liên hệ chặt với quá trình hình thành xoáy thuận nhiệt đới.

Năm 2026 còn có một yếu tố nền khác là El Nino. Các nghiên cứu khí hậu cho thấy trong những năm El Nino, nơi hình thành bão ở tây bắc Thái Bình Dương thường dịch về phía đông, khiến một số cơn có quãng đường dài hơn trên đại dương. Saudel và Atsani đều xuất hiện rất xa về phía đông, phù hợp với đặc điểm này.

NOAA cũng cho thấy dao động Madden - Julian, thường gọi là MJO, vào cuối tháng 8 không nằm ở trạng thái rõ ràng làm tăng hoạt động bão trên chính khu vực tây bắc Thái Bình Dương.

Các cơn bão được quan sát vào 6h30 (UTC) ngày 24-8 - Ảnh: CIMSS

Hiếm đến đâu và cơn nào nguy hiểm nhất?

Phân tích lịch hoạt động của Digital Typhoon thuộc Viện Tin học quốc gia Nhật Bản, dựa trên dữ liệu JMA từ năm 1951 - 2025, cho thấy chỉ có 34 ngày trong tổng số 27.394 ngày xuất hiện từ bốn hệ thống trở lên trong cùng một ngày. Tỉ lệ tương ứng khoảng 0,124%.

Trong 75 năm, chỉ 11 năm có ít nhất một ngày đạt ngưỡng này. Đây là dấu hiệu cho thấy việc bốn xoáy thuận nhiệt đới cùng tồn tại thực sự hiếm dù đã từng xảy ra nhiều lần trong lịch sử.

Trường hợp cực đoan nhất được Digital Typhoon ghi nhận vào tháng 8-1960, khi năm xoáy thuận nhiệt đới cùng tồn tại từ 6h (UTC) ngày 23-8 đến 0h (UTC) ngày 24-8. Sự kiện này được gọi là "Olympic Typhoons", do giống năm vòng tròn Olympic.

Các đợt bốn hệ thống cũng từng xuất hiện trong các năm 1955, 1966, 1972, 1985, 1994, 2017 và gần đây là tháng 11-2024, khi Yinxing, Toraji, Man-yi và Usagi cùng tồn tại trên tây bắc Thái Bình Dương.

Phân tích sơ bộ chuỗi dữ liệu 1951 - 2025 chưa cho thấy số ngày có từ bốn hệ thống trở lên đang tăng. Vì vậy, chưa có cơ sở khoa học để lấy riêng sự kiện tháng 8-2026 làm bằng chứng rằng biến đổi khí hậu khiến nhiều bão xuất hiện đồng thời thường xuyên hơn.

Mức nguy hiểm của bốn cơn bão ngày 24 và 25-8 cũng rất khác nhau.

Theo JMA sáng 25-8, Saudel là hệ thống mạnh nhất, được xếp loại "bão rất mạnh", với áp suất trung tâm tương đương hơn 160km/h, còn Cơ quan Khí tượng Philippines PAGASA ghi nhận gió duy trì khoảng 150km/h, giật 185km/h. Saudel khi đó di chuyển về phía tây tây bắc, hướng tới khu vực quần đảo Ryukyu trước khi có khả năng tiếp cận bờ biển đông nam Trung Quốc.

Narra yếu hơn nhiều về gió nhưng lại gây rủi ro trực tiếp hơn đối với Việt Nam. Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia sáng 25-8, bão số 4 mạnh cấp 8, tức 62-74km/h, giật cấp 10. Việc di chuyển rất chậm quanh vịnh Bắc Bộ khiến mưa kéo dài, làm tăng nguy cơ ngập, lũ và sạt lở.

Gaenari chiều 24-8 đã áp sát khu vực Tuyền Châu, tỉnh Phúc Kiến, với cường độ khoảng cấp 8 và được dự báo suy yếu nhanh sau khi vào đất liền.

Atsani là hệ yếu nhất vào sáng 25-8. Theo PAGASA, hệ này đã giảm xuống áp thấp nhiệt đới, gió duy trì khoảng 55km/h, giật 70km/h và còn cách cực bắc đảo Luzon khoảng 1.760km về phía đông.