Quốc hội thống nhất kiểm soát 3 vòng với các xuất bản phẩm về lịch sử, lãnh tụ

Đó là một trong những nội dung đáng chú ý được nêu tại Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản được Quốc hội khóa XVI thông qua sáng 24/8.

Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh. (Ảnh: Viên Minh)

Cụ thể, Điều 24 (tác phẩm, tài liệu phải thẩm định nội dung trước khi xuất bản, tái bản) của Luật mới được thông qua quy định: Tác phẩm, tài liệu có nội dung về lịch sử cách mạng, chủ quyền, an ninh quốc gia, lãnh tụ, lãnh đạo đất nước, anh hùng dân tộc thuộc danh mục theo quy định của Chính phủ thì nhà xuất bản phải tổ chức thẩm định bản thảo trước khi đăng ký kế hoạch xuất bản. Đây là vòng kiểm soát đầu tiên.

Ở vòng kiểm soát thứ hai, cơ quan chủ quản sẽ xem xét, đánh giá kết quả thẩm định và phê duyệt kế hoạch xuất bản.

Ở vòng kiểm soát thứ ba, sau khi xuất bản phẩm hoàn thành và nộp lưu chiểu, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức thẩm định và cho ý kiến trước khi phát hành, trừ trường hợp được miễn thẩm định do Chính phủ quy định.

Báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Luật trước khi đại biểu bấm nút biểu quyết, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh cho biết Luật sửa đổi nhằm nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước, xác định trách nhiệm, thẩm quyền của các cơ quan có liên quan trong hoạt động xuất bản vừa bảo đảm quyền chủ động và không gian sáng tạo, không thay đổi quyền quyết định xuất bản và trách nhiệm về nội dung của nhà xuất bản.

Đồng thời, Luật sửa đổi cũng nhằm nâng cao trách nhiệm của nhà xuất bản, của cơ quan chủ quản trong quy trình xuất bản, trách nhiệm của cơ quan quản lý Nhà nước trong hoạt động xuất bản, nhất là đối với một số nhóm xuất bản phẩm có nội dung liên quan đến lịch sử cách mạng, chủ quyền, an ninh quốc gia, lãnh tụ, lãnh đạo đất nước, anh hùng dân tộc.

Về các chính sách của Nhà nước phát triển hoạt động xuất bản, theo Bộ trưởng, dự thảo Luật quy định các chính sách ưu đãi, miễn giảm thuế, tín dụng, đầu tư theo hướng bảo đảm áp dụng pháp luật chuyên ngành có liên quan đến các chính sách này; các chính sách khác tập trung hỗ trợ phát triển xuất bản, chuyển đổi số, xuất bản điện tử, xây dựng văn hóa đọc, hỗ trợ tác giả, đồng bào dân tộc thiểu số, các địa bàn khó khăn và hội nhập quốc tế trong hoạt động xuất bản.

“ Đồng thời có các chính sách đào tạo, thu hút và phát triển nguồn nhân lực, phát huy vai trò hội, hiệp hội (như Hội Xuất bản Việt Nam và các hội, hiệp hội in) đáp ứng yêu cầu phát triển ngành xuất bản ”, bà Lâm Thị Phương Thanh nói.

Về định hướng mô hình xuất bản thời gian tới, dự thảo Luật quy định theo hướng tạo cơ sở pháp lý cho việc hình thành, phát triển các mô hình tổ chức xuất bản phù hợp, phát huy vai trò của các cơ quan chủ lực trong lĩnh vực xuất bản, truyền thông; quy định chức năng, nhiệm vụ, trách nhiệm và cơ chế quản lý, phù hợp với yêu cầu phát triển ngành xuất bản trong tình hình mới.

Về hoạt động xuất bản trong môi trường số, bảo vệ quyền tác giả và phát triển hệ sinh thái xuất bản, Chính phủ đã rà soát dự thảo Luật theo hướng quy định trách nhiệm của tổ chức, cá nhân khi ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động xuất bản; tăng cường bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan trong môi trường số, bảo đảm thống nhất, đồng bộ giữa pháp luật về xuất bản và pháp luật về sở hữu trí tuệ.

Hình thành các tập đoàn xuất bản, truyền thông đa nền tảng, đa sản phẩm

Điều 7 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản quy định: Xây dựng và phát triển các cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia và hình thành các tập đoàn xuất bản, truyền thông đa nền tảng, đa sản phẩm.

Tại báo cáo tiếp thu, giải trình, Chính phủ cho biết một số ý kiến đại biểu đề nghị nghiên cứu mở rộng chủ thể được thành lập nhà xuất bản; làm rõ trường hợp cơ quan chuyên môn về văn hóa thuộc ủy ban nhân dân cấp tỉnh thành lập nhà xuất bản; xác định địa vị pháp lý, tiêu chí, quản trị của mô hình cơ quan, tập đoàn xuất bản - truyền thông chủ lực.

Chính phủ nêu rõ, Điều 12 tiếp tục quy định nhà xuất bản được tổ chức và hoạt động theo loại hình đơn vị sự nghiệp công lập hoặc doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ.

Về chủ thể được thành lập nhà xuất bản, dự thảo quy định các cơ quan, tổ chức tại trung ương và cấp tỉnh theo luật định; đơn vị sự nghiệp công lập ở trung ương; tổ chức hội quần chúng được Đảng và Nhà nước giao nhiệm vụ ở trung ương trực tiếp sáng tạo tác phẩm, tài liệu khoa học, học thuật; cơ sở giáo dục đại học công lập trực thuộc bộ, cơ quan ngang bộ.

Luật chưa mở rộng cho cơ sở giáo dục đại học ngoài công lập, viện nghiên cứu tư thục hoặc doanh nghiệp có vốn nhà nước chi phối. Cơ quan chuyên môn về văn hóa thuộc ủy ban nhân dân cấp tỉnh chỉ được thành lập nhà xuất bản khi ủy ban nhân dân cấp tỉnh không thành lập nhà xuất bản.

Chính phủ khẳng định, chính sách về cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia và tập đoàn xuất bản, truyền thông được quy định tại Điều 7 nhưng không làm thay đổi loại hình pháp lý của nhà xuất bản tại Điều 12.

Theo giải trình của Chính phủ, việc xây dựng và phát triển các cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia, hình thành các tập đoàn xuất bản, truyền thông đa nền tảng, đa sản phẩm sẽ được triển khai thông qua các đề án, phù hợp với chiến lược phát triển và được cấp có thẩm quyền phê duyệt, đồng thời áp dụng theo loại hình tổ chức của nhà xuất bản tại Điều 12, gồm đơn vị sự nghiệp công lập hoặc doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ.