Theo kinh nghiệm dân gian, mâm cúng trong nhà dịp Rằm tháng 7 thường gồm lễ vật dâng gia tiên với hương, hoa, rượu, xôi, vàng mã, quần áo giấy cùng mâm cỗ mặn được chế biến công phu, trình bày đẹp mắt.
Nghệ nhân ẩm thực Phạm Thị Ánh Tuyết (Hà Nội) cho biết thêm, mâm cúng trong nhà có thể chia thành: Mâm cúng Phật và mâm cúng gia tiên.
Với các gia đình theo đạo Phật, Rằm tháng 7 còn là lễ Vu Lan, xuất phát từ tích Mục Kiền Liên cứu mẹ. Mâm cúng Phật thường là cơm chay, mâm ngũ quả, sau lễ thì thụ lộc tại gia.
Theo nữ nghệ nhân này, mâm cúng gia tiên thường là cỗ mặn với các món truyền thống như: xôi, gà luộc, canh, cơm, cá kho…
Mâm lễ cúng gia tiên và thần linh vào ngày Rằm tháng 7. Ảnh: Thu Huong Vu
Theo tín ngưỡng dân gian, ngày Rằm tháng 7 còn gọi là ngày “Xá tội vong nhân”, tức là ngày mà Diêm Vương mở cửa địa ngục cho các vong hồn khi tại thế thất cơ lỡ vận, không nơi nương tựa và chịu nhiều oan trái ở kiếp trước...
Những vong hồn này rất đáng thương vì cô đơn lang thang, vạ vật không tìm được đường về với tổ tiên và mang theo nhiều chấp niệm đau khổ với cuộc sống dương gian trước đây.
Vì vậy, vào ngày Rằm tháng 7, dân gian thường làm một mâm lễ cho các vong hồn này để chúng không quấy nhiễu dương gian.
Bên cạnh đó, cúng cô hồn (chúng sinh) ngoài trời còn được xem là cách để người dương tránh gặp xui xẻo trong tháng 7 cũng như tích đức, tích phước cho con cháu, xóa tội cho vong linh của người thân đã khuất.
Theo truyền thống, người Việt thường chuẩn bị mâm cúng chúng sinh với các lễ vật gồm: cháo loãng, cơm vắt, hoa quả, bánh kẹo, bỏng ngô, xôi chè, ngô rang, tiền giấy, quần áo nhỏ bằng giấy…
Các món thường được chia nhỏ để “phân phát” cho nhiều linh hồn.
Còn theo nghệ nhân ẩm thực Phạm Thị Ánh Tuyết, mâm cúng chúng sinh thường có:
Muối, gạo (1 đĩa sẽ được rắc ra vỉa hè hoặc sân nhà về 4 phương 8 hướng sau khi cúng xong, cháo trắng nấu loãng (12 chén nhỏ), hoa quả (5 loại 5 mầu), 12 cục đường thẻ.
Quần áo chúng sinh với nhiều màu sắc như xanh lam, xanh lá mạ, vàng, hồng...
Nước: 3 chung (hay 3 ly nhỏ ), 3 cây nhang, 2 ngọn nến nhỏ...
Món cháo loãng là lễ vật không thể thiếu trong mâm lễ cúng chúng sinh vào ngày Rằm tháng 7. Vì dân gian tin rằng các linh hồn lang thang có thực quản nhỏ hẹp, không ăn được thức ăn thông thường.
Mâm cúng đặt ngoài trời hoặc trước cửa chính. Gia chủ có thể đọc văn khấn hoặc khấn nôm theo tâm nguyện. Sau lễ, rải gạo muối, đốt vàng mã (nên hạn chế để tránh lãng phí).
