Đà Nẵng tìm cách để một chuyến hàng bớt dừng, bớt chờ

Một chuyến hàng, nhiều lần phải dừng

Sáng 13/8, tại tọa đàm "Kết nối xuyên biên giới và tạo thuận lợi thương mại - Động lực phát triển Hành lang kinh tế Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương", diễn ra tại Đà Nẵng, vấn đề được đặt ra khá thẳng: muốn trở thành một trung tâm đầu mối logistics, hàng hóa qua Đà Nẵng phải đi nhanh hơn, ít khâu trung gian và có chi phí đủ sức cạnh tranh.

Ông Ngô Quang Mỹ, Phó chủ tịch Hiệp hội Logistics Đà Nẵng, chỉ ra một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là hàng hóa và phương tiện vẫn phải trải qua quá nhiều thủ tục.

Ông Ngô Quang Mỹ, Phó chủ tịch Hiệp hội Logistics Đà Nẵng, chia sẻ những khó khăn doanh nghiệp đang gặp khi vận chuyển hàng qua biên giới.

Ông Mỹ phân tích, phương án thuận lợi nhất là xe chở hàng được đi thẳng từ điểm xuất phát tại nước xuất khẩu tới điểm đến ở nước nhập khẩu. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều tuyến vẫn phải chuyển tải tại cửa khẩu do phương tiện không được liên vận hoặc số lượng xe được cấp phép còn hạn chế.

Mỗi lần chuyển tải, hàng phải được dỡ khỏi xe này rồi xếp lên xe khác. Doanh nghiệp mất thêm chi phí bốc xếp, thời gian chờ, đồng thời tăng nguy cơ hư hỏng, thất thoát và khó kiểm soát hàng hóa.

"Càng nhiều lần chuyển tải, hiệu quả vận tải xuyên biên giới càng giảm và chi phí càng tăng", ông Mỹ nhấn mạnh.

Không chỉ vướng ở phương tiện, một chuyến hàng còn có thể chậm vì các thủ tục liên quan đến chính hàng hóa. Một lô hàng động, thực vật có thể phải kiểm dịch tại nước xuất khẩu, nước quá cảnh rồi tiếp tục kiểm dịch khi nhập khẩu. Có trường hợp xe đã tới cửa khẩu nhưng giấy chứng nhận xuất xứ chưa được cấp, doanh nghiệp buộc phải chờ hoặc thực hiện bảo lãnh thuế.

Theo ông Mỹ, vận tải xuyên biên giới chỉ thực sự hiệu quả khi cùng lúc giải được bốn bài toán: thời gian, chi phí, độ tin cậy và khả năng vận hành bền vững.

Ông Mỹ lưu ý, doanh nghiệp không chỉ cần một chuyến hàng đi nhanh mà còn cần thời gian vận chuyển ổn định. Nếu có chuyến mất 7 ngày, chuyến khác kéo dài 10-15 ngày, bên nhập khẩu phải tăng lượng hàng dự phòng, kéo theo chi phí tồn kho.

Giảm thời gian chờ và số lần chuyển tải là một trong những điều kiện để hàng hóa qua Đà Nẵng có sức cạnh tranh hơn.

Ông dẫn chứng, riêng tuyến Việt Nam - Trung Quốc, tổng hợp từ doanh nghiệp cho thấy một số thủ tục cấp phép quá cảnh có thể kéo dài 7-10 ngày; phương tiện tại khu vực biên giới phía Bắc có thời điểm phải chờ 2-3 ngày.

Với tuyến Việt Nam - Lào, những khó khăn được chỉ ra nằm ở năng lực thông quan, hạ tầng đường bộ và một số quy định liên quan đến phương tiện, container rỗng.

Từ thực tế này, ông Mỹ đặt vấn đề muốn tháo các nút thắt phải nhìn đồng thời cả hàng hóa lẫn phương tiện.

"Có hàng thì phải có xe, hai đối tượng luôn đi cùng nhau nhưng lại được điều chỉnh bởi những văn bản khác nhau. Chỉ cần có một độ lệch nhỏ cũng có thể gây khó trong thực tế", ông phân tích.

Không để Đà Nẵng chỉ là nơi hàng đi qua

Trong khi đó, bà Lê Thị Kim Phương, Giám đốc Sở Công Thương Đà Nẵng, nhìn nhận các phản ánh của doanh nghiệp cho thấy phát triển logistics không chỉ là câu chuyện cảng biển, đường sá hay kho bãi. Nhiều chi tiết trong thủ tục cũng có thể khiến hàng hóa chậm lại.

Bà Lê Thị Kim Phương, Giám đốc Sở Công Thương Đà Nẵng, trao đổi về định hướng đưa Đà Nẵng trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa quốc tế.

Bà Phương lưu ý Đà Nẵng không phải trung tâm sản xuất lớn như hai đầu đất nước. Vì vậy, nếu chỉ trông vào lượng hàng tại chỗ, rất khó hình thành một trung tâm logistics quy mô lớn.

"Đà Nẵng chỉ phát triển logistics mạnh với điều kiện phải biến Đà Nẵng thành trung tâm trung chuyển hàng hóa quốc tế", bà Phương nhấn mạnh.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, thành phố đang có những nền tảng gồm cảng biển, sân bay quốc tế, đường bộ, đường sắt, Khu thương mại tự do Đà Nẵng và định hướng xây dựng trung tâm logistics đa phương thức.

Bà Phương phân tích, các chính sách dành cho khu thương mại tự do đang hướng mạnh vào những hoạt động như trung chuyển quốc tế, tạm nhập tái xuất, quá cảnh và dịch vụ logistics.

Một cơ chế được bà đặc biệt lưu ý là hàng hóa đi vào một cảng có thể làm thủ tục để xuất đi bằng một cảng khác. Nhờ đó, một lô hàng đến Đà Nẵng bằng đường biển có thể tiếp tục hành trình bằng đường hàng không hoặc đường bộ.

Từ đây, thành phố mong hình thành mạng lưới hàng hóa rộng hơn: hàng từ đường biển qua Đà Nẵng có thể tiếp tục theo đường bộ vào Trung Quốc; ở chiều ngược lại, hàng từ nội địa Trung Quốc có thể qua Đà Nẵng để đi tiếp tới các nước ASEAN.

Một hướng được nhắc đến để giảm thời gian chờ ở biên giới là Công ước TIR, cơ chế giúp xe chở hàng đi qua nhiều quốc gia với thủ tục đơn giản hơn.

Ông Wang Ran, đại diện Liên đoàn Vận tải Đường bộ Quốc tế (IRU) phụ trách khu vực ASEAN, giới thiệu về cơ chế TIR và khả năng rút ngắn thủ tục vận tải xuyên biên giới.

Ông Wang Ran, đại diện Liên đoàn Vận tải Đường bộ Quốc tế (IRU) phụ trách khu vực ASEAN, cho biết với TIR, hàng hóa được niêm phong ngay từ nơi xuất phát và sử dụng chung một bộ giấy tờ trên hành trình qua nhiều nước. Nhờ đó, doanh nghiệp có thể giảm bớt việc làm lại thủ tục ở từng cửa khẩu.

Ông Nguyễn Duy Minh, Phó chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ Logistics Việt Nam, cho rằng nếu Việt Nam nghiên cứu tham gia TIR, hàng hóa có thể bớt thời gian chờ và giảm số lần phải dừng trên các tuyến vận tải quốc tế.

Ông Nguyễn Duy Minh, Phó chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ Logistics Việt Nam, trao đổi về giải pháp rút ngắn thời gian và giảm các điểm dừng trên tuyến vận tải quốc tế.

Đà Nẵng cũng có lợi thế khi nằm giữa tuyến đường biển phía đông và mạng lưới đường bộ nối sang phía tây. Nếu việc vận chuyển hàng qua biên giới thuận lợi hơn, thành phố có thể thu hút thêm nguồn hàng từ các khu vực khác, thay vì chỉ dựa vào lượng hàng sản xuất tại chỗ.

Bà Lê Thị Kim Phương, khẳng định, thành phố sẵn sàng nghiên cứu tham gia thí điểm các cơ chế liên quan đến TIR nếu Việt Nam tiến tới tham gia công ước này. 

Tuy nhiên, theo bà Phương, điều cần làm trước mắt là chỉ rõ từng vướng mắc: việc nào thành phố có thể tự tháo gỡ, việc nào cần kiến nghị các bộ, ngành và việc nào phải đề xuất Chính phủ.

"Chúng tôi sẵn sàng đồng hành, nhưng phải biết rõ đang làm việc gì, việc đó mang lại lợi ích gì cho doanh nghiệp và phải có những lý lẽ xác đáng để thành phố tiếp tục kiến nghị lên Trung ương", bà Phương nói.

Bởi cuối cùng, một trung tâm logistics có cạnh tranh hay không không chỉ nằm ở số cảng biển, đường cao tốc hay kho bãi. Điều doanh nghiệp quan tâm rất thực tế: một chuyến hàng qua Đà Nẵng mất bao lâu và phải dừng lại bao nhiêu lần.