Mới đây, người dân tại thôn Tài Chi, xã Đường Hoa, tỉnh Quảng Ninh trong quá trình đi rừng phát hiện nhiều cây chè cổ thụ hàng trăm năm tuổi nằm tập trung tại rừng nguyên sinh Quảng Nam Châu, đây là cánh rừng mây phủ quanh năm, có đỉnh núi cao hơn 1.500 m.
Đoàn khảo sát có Bí thư Đảng ủy Hồ Đức Quang và ông Trần Đức Dũng - Chủ tịch UBND xã Đường Hoa, cùng người dân bản địa. Đoàn hành trình, lần theo những lối mòn dẫn vào rừng sâu, theo chỉ dẫn của người dân địa phương.
Vừa phát lối mở đường giữa đại ngàn, ông Tằng Tắc Dếnh vừa kể lại câu chuyện về những mùa hái chè thời cha ông xưa tại thôn Tài Chi, từ ngày xưa người dân đã biết khu này có cây chè rồi. Vào dịp Thanh Minh người dân vẫn lên dây hái chè mang đi bán. Hàng chục năm trở lại đây, bà con trồng được chè phía dưới không lên đây hái nữa nên mới có rừng chè thế này.
Những cây chè cổ thụ có tuổi đời hàng trăm năm ở đây bắt đầu phân bổ ở độ cao khoảng 300 m so với mực nước biển nằm xen kẽ, ẩn mình trong những cánh rừng nguyên sinh.
Cây chè cổ đầu tiên được ghi nhận có chu vi gốc khoảng 120 cm, cao gần 10 m. Đây cũng là cá thể lớn nhất trong khu vực khảo sát, mọc cheo leo trên vách cao, sát một lối mòn giữa rừng nguyên sinh. Các cây chè khi được tìm thấy đều được đánh số, định vị GPS để lập bản đồ phân bổ.
Do điều kiện tự nhiên cùng tán rừng rộng lớn, lớp rêu phong và địa y dày đặc bám chặt lấy thân cành của cây chè như minh chứng cho sức sống bền bỉ và hệ sinh thái nguyên sơ hàng trăm năm tuổi.
Ngay dưới tán những cây chè cổ thụ, hạt chè rụng xuống tạo ra những thế hệ chè con xanh mướt dưới tán rừng già.
Dấu vết thời gian trên phiến lá là minh chứng rõ nét cho một môi trường sinh trưởng hoàn toàn hoang dã, không chịu tác động của con người.
Ông Hồ Đức Quang - Bí thư xã Đường Hoa (trong ảnh đội mũ trắng) - đánh giá tiềm năng từ quần thể chè cổ quý hiếm vừa lộ diện cho biết, với diện tích hơn 220 km². Đường Hoa từ lâu được biết đến là vùng trồng chè lớn nhất tỉnh Quảng Ninh, gắn với nông trường quốc doanh hình thành từ những năm 1960. Hơn 60 năm qua, cây chè Đường Hoa có lúc phát triển mạnh mẽ, có khi trầm lắng nhưng vẫn gắn bó với đời sống bà con nơi đây qua nhiều thế hệ.
Việc phát hiện ra quần thể chè cổ trên dãy Quảng Nam Châu, thôn Tài Chi đã định vị lại giá trị lịch sử cây chè Đường Hoa. Đây là cơ sở thực tiễn quan trọng để địa phương khảo sát và xây dựng hồ sơ để bảo tồn nguồn gen quý.
Từ lợi thế về cây chè, trong chiến lược phát triển của mình, xã Đường Hoa đang đặt ra mục tiêu biến "kho báu" chè cổ thụ giữa đại ngàn thành sản phẩm du lịch sinh thái và văn hóa đặc trưng của vùng cao biên giới. Trước đó, UBND xã Đường Hoa đã khảo sát và phát hiện 3 cây chè cổ thụ, trong đó 2 cây được công nhận là cây di sản với tuổi đời xác định 120 năm với chu vi gốc đo 85 cm và 95 cm, chiều cao 15 m, đường kính tán từ 7-8 m.