Thi tốt nghiệp THPT trên máy tính: Kỳ vọng 'chặn' gian lận

Thí sinh trong kỳ thi đánh giá tư duy do Đại học Bách khoa Hà Nội tổ chức. Ảnh: Trần Hiền.

Từ năm 2027, kỳ thi tốt nghiệp THPT sẽ được tổ chức thi trên máy tính ở những nơi đủ điều kiện về cơ sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật và nhân lực. Đề thi truyền qua kênh bảo mật của Ban Cơ yếu Chính phủ đến máy chủ tại điểm thi; thí sinh làm bài trong mạng LAN nội bộ, không kết nối Internet.

Một trong những định hướng quan trọng là ứng dụng công nghệ để tự động hóa tối đa các công đoạn, giảm thiểu sai sót và hạn chế sự can thiệp chủ quan của con người.

Từ đó, nhiều người kỳ vọng việc chuyển đổi này sẽ góp phần hạn chế gian lận, tăng tính minh bạch và bảo mật của kỳ thi.

Thi trên máy là xu hướng tất yếu

Bàn về vấn đề này, TS Mai Đức Toàn, Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh & Truyền thông, trường Đại học Gia Định, nhận định việc tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT trên máy tính là xu hướng tất yếu trong tiến trình chuyển đổi số của ngành giáo dục. Theo ông, hình thức thi này không chỉ phù hợp với xu thế quốc tế mà còn có thể giúp giải quyết nhiều bài toán tồn tại của kỳ thi hiện nay.

Ông cho rằng thi trên máy mang lại ba lợi ích nổi bật. Trước hết là tăng tính minh bạch khi toàn bộ quá trình làm bài, chấm thi và lưu trữ kết quả đều được thực hiện trên hệ thống số, hạn chế nguy cơ can thiệp vào điểm thi hoặc phát sinh sai sót trong khâu xử lý.

Bên cạnh đó, hình thức này giúp đồng bộ dữ liệu với quá trình chuyển đổi số của ngành giáo dục và cơ sở dữ liệu quốc gia. Hồ sơ học tập, kết quả thi của học sinh có thể được lưu trữ lâu dài và kết nối trực tiếp với hệ thống của các trường đại học, tạo thuận lợi cho công tác xét tuyển cũng như quản lý sau này.

Theo TS Mai Đức Toàn, lợi ích khác là giảm áp lực trong khâu tổ chức. Nhiều công đoạn có thể được tự động hóa, góp phần tiết kiệm nhân lực, chi phí vận hành, đồng thời hạn chế các tiêu cực từng xuất hiện trong các kỳ thi trên giấy.

Ông cũng cho rằng thi trên máy không phải là mô hình mới. Nhiều kỳ thi quốc tế về năng lực, ngoại ngữ hay kỳ sát hạch lý thuyết lái xe tại Việt Nam đã triển khai theo hình thức này từ nhiều năm trước.

"Đây là xu hướng tất yếu và chúng ta chắc chắn sẽ làm được. Với góc nhìn của một người làm giáo dục, tôi cho rằng Việt Nam thậm chí có thể triển khai sớm hơn lộ trình trước năm 2030 nếu chuẩn bị tốt", TS Mai Đức Toàn nói với Tri Thức - Znews.

Thi tốt nghiệp THPT trên máy tính được xem là xu hướng tất yếu. Ảnh minh họa: Duy Hiệu.

Đồng quan điểm, PGS.TS Đỗ Văn Dũng, nguyên Hiệu trưởng trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật TP.HCM, nhận định mô hình thi trên máy tính có nhiều bước tiến so với mô hình hiện hành.

Cụ thể, theo ông Dũng, chuyển dần sang thi trên máy tính là xu thế tất yếu, tương tự kỳ thi SAT và nhiều hệ thống thi chuẩn hóa quốc tế. Việc này cũng phù hợp với định hướng chuyển đổi số giáo dục của Việt Nam. Lộ trình thí điểm trước, đồng bộ sau cũng là cách tiếp cận thận trọng, phù hợp với thực tế chênh lệch vùng miền.

Bên cạnh đó, thi trên máy tính sẽ giảm yếu tố con người ở các khâu then chốt như tự động chấm câu hỏi khách quan, phân phối đề ngẫu nhiên, giám sát bằng công nghệ và ghi nhật ký đầy đủ.

“Những biện pháp này góp phần giảm mạnh rủi ro lộ đề, sửa điểm và can thiệp kết quả”, PGS.TS Đỗ Văn Dũng nhận định.

Ngoài ra, ông Dũng cho rằng tổ chức thi trên máy tính giúp giảm chi phí in ấn, vận chuyển đề, công bố kết quả nhanh hơn và dễ xây dựng hệ thống theo dõi. Việc không ép chuyển đổi đồng loạt mà ưu tiên ở nơi đủ điều kiện trước cho thấy bộ đã tính đến yếu tố công bằng vùng miền ở mức độ nhất định.

Cần chuẩn bị kỹ càng

Tuy vậy, ông Dũng cũng chỉ ra một số hạn chế của phương thức thi trên máy. Theo đó, mức độ giảm yếu tố con người chưa đạt mức hệ thống. Vai trò của con người vẫn khá lớn ở khâu giám thị coi thi, chấm tự luận (nếu còn giữ) và quản lý điểm thi.

Về công bằng vùng miền, kế hoạch mới dừng ở mức “không làm xấu đi” hơn là “chủ động san bằng”. Việc ưu tiên hạ tầng nông thôn, miền núi được nhắc đến nhưng chưa thấy giải pháp đồng bộ về thiết bị, đường truyền, tài liệu luyện thi miễn phí chất lượng cao và kiểm soát thiên kiến của thuật toán.

Ngoài ra, ông Dũng cũng chỉ ra một số rủi ro kỹ thuật và tổ chức thực tế như phòng thi máy tính thường chỉ đủ 10-15 thí sinh nên phải chia nhiều ca, tăng độ phức tạp. Sự cố mất điện, treo máy, đường truyền ở vùng sâu vẫn là thách thức. Ngoài ra, chi phí đầu tư máy tính chuyên dụng cao nếu không tận dụng được cho dạy học thường xuyên.

TS Toàn cho rằng các trường phổ thông cần chủ động đưa kỹ năng làm bài trên máy tính vào quá trình dạy học Ảnh minh họa: Thái An.

Cũng nói về công tác triển khai kỳ thi, TS Mai Đức Toàn cho rằng việc chuyển sang thi trên máy không đơn thuần là thay đổi công cụ làm bài mà đòi hỏi sự chuẩn bị đồng bộ về dữ liệu, hạ tầng, nhân lực và quy chế.

Ông nhấn mạnh cơ sở dữ liệu là điều kiện tiên quyết. Khi dữ liệu học sinh được chuẩn hóa và kết nối thống nhất, hệ thống mới có thể vận hành ổn định và bảo đảm tính chính xác của kỳ thi.

Nguồn nhân lực cũng là mắt xích quan trọng. TS Toàn cho rằng từ cán bộ quản lý, ban giám hiệu, giáo viên phổ thông đến các trường đại học tham gia giám sát đều cần được đào tạo để thích ứng với phương thức tổ chức hoàn toàn mới. Kỳ thi trên máy khác căn bản so với kỳ thi trên giấy, từ quy trình coi thi, xử lý sự cố kỹ thuật đến quy chế tổ chức. Do đó, đội ngũ thực hiện không chỉ phải thành thạo kỹ thuật, mà còn hiểu rõ bản chất của mô hình thi mới.

Liên quan những băn khoăn về tính công bằng khi tổ chức nhiều ca thi hoặc nhiều đợt thi, TS Mai Đức Toàn cho rằng khi áp dụng trên diện rộng, có thể cân nhắc chia kỳ thi theo từng khu vực hoặc nhóm tỉnh thay vì để hơn một triệu thí sinh dự thi cùng thời điểm như mô hình "ba chung" hiện nay. Theo ông, cách làm này sẽ giảm áp lực cho hệ thống và giúp công tác điều hành, giám sát thuận lợi hơn.

Vị chuyên gia cũng nhận định nếu hệ thống dữ liệu được bảo mật tốt cùng các giải pháp an ninh mạng đủ mạnh, nguy cơ gian lận trong thi cử có thể được hạn chế ở mức rất cao. Tuy nhiên, điều này một lần nữa phụ thuộc vào chất lượng hạ tầng và công tác chuẩn bị.

Một yếu tố khác mà TS Mai Đức Toàn đưa ra là tạo đủ thời gian để học sinh thích nghi. Theo đó, các trường phổ thông cần chủ động đưa kỹ năng làm bài trên máy tính vào quá trình dạy học, thay vì chỉ để học sinh làm quen trong thời gian ngắn trước ngày thi.

Nhìn chung, tiến sĩ cho rằng mục tiêu cuối cùng của kỳ thi trên máy không chỉ là thay đổi hình thức làm bài, mà là xây dựng một hệ thống khảo thí hiện đại, minh bạch và đáng tin cậy.

"Nếu chỉ thay hình thức giấy bằng thi trên máy tính thì chưa đủ. Điều cần hướng tới là thay đổi cả cách quản trị kỳ thi để công nghệ thực sự phát huy hiệu quả", ông nói.