Từ bản tin tình báo của Đại tá Tư Cang nhìn lại Đợt 2 Chiến dịch Mậu Thân 1968

Giữa những ngày tháng Bảy, khi cả nước và TPHCM khẩn trương đẩy mạnh công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại khu vực nghĩa địa Chí Hòa xưa (nay là Công viên Lê Thị Riêng), câu chuyện về những chiến sĩ hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 vẫn còn nằm lại dưới lòng đất đã thôi thúc phóng viên báo Tiền Phong tìm về con hẻm nhỏ trên đường Xô Viết Nghệ Tĩnh (quận Bình Thạnh cũ).

Ở tuổi 98, Đại tá Nguyễn Văn Tàu (bí danh Tư Cang), nguyên Cụm trưởng Cụm tình báo H.63, vẫn nhớ rõ những diễn biến của Chiến dịch Mậu Thân 1968.

Trận đánh "có đi mà không về" tại sào huyệt kẻ thù

Đại tá Nguyễn Văn Tàu, nguyên Cụm trưởng Cụm tình báo H.63, nhớ lại những ngày Mậu Thân 1968. Với ông, đó không chỉ là một chiến dịch quân sự, mà còn là biểu tượng của tinh thần chiến đấu và sự hy sinh của hàng vạn cán bộ, chiến sĩ, đồng bào.

Đại tá Nguyễn Văn Tàu (bí danh Tư Cang). Ảnh: Nguyễn Tiến

Đại tá Tư Cang nhớ lại, trong kế hoạch ban đầu của đợt 1 Chiến dịch Mậu Thân, Đại sứ quán Mỹ - cơ quan đầu não tối cao của đế quốc Mỹ tại miền Nam lúc bấy giờ chưa từng có tên trong danh sách các mục tiêu tiến công trọng điểm. Thế nhưng, lịch sử đã rẽ sang một hướng hoàn toàn khác nhờ nhãn quan chiến lược sắc bén và sự táo bạo đến nghẹt thở của bộ chỉ huy chiến dịch.

Đến cận ngày nổ súng, khi rà soát lại toàn bộ phương án chiến đấu, cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt (khi đó là Bí thư Khu ủy Sài Gòn - Gia Định) đã giật mình nhận định một chân lý sắc sảo: "Đánh Sài Gòn mà không tấn công Đại sứ quán Mỹ thì coi như chưa đánh".

Một mệnh lệnh khẩn cấp được ban hành. Một lực lượng đặc biệt được thành lập ngay trước giờ G, gom lại chủ yếu từ cán bộ văn phòng, trinh sát bảo vệ nội đô. Tại cuộc họp giao nhiệm vụ cuối cùng, người chỉ huy thẳng thắn tuyên bố trước toàn đội: Trận đánh này cần 15 người và đây là nhiệm vụ "có đi mà không về". Không một phút đắn đo, không một ánh mắt chùng xuống, tất cả các chiến sĩ có mặt đều đồng loạt giơ tay xin nhận lệnh.

Đêm hôm ấy, thay vì 15 người như dự định ban đầu, đoàn quân gồm 17 chiến sĩ biệt động đã dũng cảm tiến thẳng vào sào huyệt tối mật của kẻ thù. Bằng lòng dũng cảm phi thường và sự mưu trí, họ đã kiên cường chiếm giữ mục tiêu, tiêu diệt nhiều sinh lực địch, kéo dài trận giao tranh từ đêm qua đến tận sáng hôm sau.

Giữa vòng vây lính nguỵ và lính thủy đánh bộ Mỹ trang bị tối tân, 16 chiến sĩ đã anh dũng nằm lại ngay tại mục tiêu.

Sau Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, phong trào phản đối chiến tranh Việt Nam tại Mỹ gia tăng, với nhiều cuộc biểu tình diễn ra ở nhiều bang. (Ảnh: Tư liệu quốc tế/TTXVN phát)

Theo nhiều tài liệu lịch sử, trận đánh vào Đại sứ quán Mỹ đã thu hút sự quan tâm đặc biệt của truyền thông quốc tế. Những hình ảnh về cuộc giao tranh và thương vong tại khuôn viên Đại sứ quán được phát sóng rộng rãi, tạo tác động mạnh đến dư luận Mỹ và góp phần làm gia tăng làn sóng phản đối chiến tranh.

Đòn đánh hiểm hóc và bất ngờ ấy đã làm rung chuyển Nhà Trắng và Lầu Năm Góc, buộc Tổng thống Lyndon B. Johnson phải sa thải Tướng Westmoreland - Tổng tư lệnh quân đội Mỹ tại Việt Nam, đồng thời tuyên bố ngừng ném bom một phần miền Bắc và chấp nhận bước chân vào bàn đàm phán tại Paris.

Bản tin tình báo và quyết định mở đợt 2 Mậu Thân

Chiến thắng vang dội của đợt 1 chưa kịp lắng xuống thì một biến cố lớn bất ngờ ập đến khi quân ta đang khẩn trương chuẩn bị lực lượng cho đợt 2. Trong một lần đi khảo sát địa thế trở về căn cứ Củ Chi, Sư đoàn trưởng Nguyễn Thế Truyện không may bị pháo địch bắn và hy sinh anh dũng.

Diễn biến tiến công Sài Gòn Gia Định đợt 2 từ ngày 5-5-1968 đến ngày 18-6-1968. (Nguồn ảnh: Báo Quân đội Nhân Dân)

Đau đớn hơn, một cán bộ cấp dưới trong hoàn cảnh ngặt nghèo đã mất tinh thần, ra đầu hàng địch và khai báo nhiều bí mật quân sự trọng yếu. Kế hoạch bước vào đợt 2 của ta đứng trước nguy cơ đổ bể hoàn toàn, bởi toàn bộ hệ thống cơ sở và phương án tác chiến có thể đã bị đối phương nắm bắt.

“Cấp trên lúc đó họp lại để bàn xem tình hình này liệu có đánh tiếp hay dừng lại, nếu đánh thì đánh như thế nào. Có rất nhiều tranh cãi, phân vân không biết nên tiếp tục hay tạm dừng. Sau đó, cấp trên chỉ thị xuống, yêu cầu tôi vào thành phố, lấy bằng được bản cung của người đầu hàng”, Đại tá Tư Cang nhớ lại.

Nhà tình báo Phạm Xuân Ẩn, người cung cấp nhiều thông tin tình báo quan trọng phục vụ Chiến dịch Xuân Mậu Thân 1968. (Ảnh: Tư liệu)

Không chút do dự, vị chiến sĩ tình báo hóa trang thành một người dân bình thường, đón xe ôm lọt qua các vành đai kiểm soát dày đặc của địch để vào thành phố, tìm gặp nhà báo - điệp viên chiến lược Phạm Xuân Ẩn.

Bằng tài năng xuất chúng và vị thế đặc biệt của mình trong giới báo chí và tình báo phương Tây, ông Phạm Xuân Ẩn không chỉ lấy trọn vẹn bản cung khai từ hệ thống tài liệu mật của địch, mà còn chủ động khai thác thêm nhiều nguồn tin giá trị khác từ các cơ quan tình báo đối phương.

Ngay khi nắm trong tay những thông tin chiến lược sống còn, Đại tá Tư Cang lập tức tìm cách trở lại căn cứ Củ Chi, trực tiếp phát đi bản điện đàm khẩn cấp về Trung ương với nhận định mang tính quyết định:

Chính bản tin tình báo đắt giá và chính xác đến từng chi tiết ấy đã trở thành cơ sở khoa học và thực tiễn then chốt để Bộ Chỉ huy chiến dịch quyết định hạ lệnh mở màn đợt 2 Mậu Thân vào đêm 4/5/1968. Dù quân ta phải chịu những tổn thất trong những ngày tháng lửa đạn ấy, nhưng tiếng súng đợt 2 vang dội khắp các mặt trận ngay vào thời điểm Hội nghị Paris vừa chính thức nhóm họp đã giáng đòn chí mạng, đánh sụp hoàn toàn ý chí xâm lược của chính giới và Nhân dân Mỹ.

Khép lại nỗi đau, đưa các anh về với Đất Mẹ

Đại tá Nguyễn Văn Tàu (bí danh Tư Cang), Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Chiến thắng chiến lược Mậu Thân 1968 là một mốc son chói lọi trong lịch sử đấu tranh chống ngoại xâm của dân tộc Việt Nam.

Nhắc đến chiến thắng ấy, giọng vị Đại tá bỗng chùng xuống khi nhớ về người em trai ruột mới tròn 21 tuổi. Chàng thanh niên cùng sáu đồng đội đã chiến đấu đến viên đạn cuối cùng trên chiến trường Bà Rịa - Vũng Tàu. Khi vòng vây của địch khép chặt, họ quyết định rút chốt lựu đạn, chấp nhận hy sinh cùng quân thù, nhất quyết không để rơi vào tay giặc.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, chiến tranh lùi xa, đất nước thống nhất, đến nay, vẫn còn rất nhiều liệt sĩ đã ngã xuống trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 nằm lại dưới lòng đất Sài Gòn - TPHCM mà chưa thể xác định được danh tính, chờ ngày được đồng đội và nhân dân đưa trở về với đất mẹ.

Chính vì lẽ đó, những ngày tháng Bảy này, việc chính quyền và Nhân dân TPHCM khẩn trương đẩy mạnh công tác khảo sát, tìm kiếm các hố chôn tập thể tại khu vực Công viên Lê Thị Riêng mang một ý nghĩa nhân văn sâu sắc.

Khu vực Công viên Văn hóa Lê Thị Riêng ngày nay được xây dựng trên nền Nghĩa trang Đô Thành (Chí Hòa) cũ, nơi đang được khảo sát để tìm kiếm, quy tập hài cốt các liệt sĩ hy sinh trong Xuân Mậu Thân 1968. Ảnh: Nguyễn Tiến

“Gần 60 năm trôi qua, nhiều đồng đội của tôi vẫn chưa được trở về. Xác định vị trí hài cốt các anh là hành trình vô cùng gian nan. Nhưng dù khó khăn đến đâu, tâm nguyện lớn nhất của tôi vẫn là tìm được các anh, để đồng đội được trở về với gia đình, quê hương và yên nghỉ trong lòng đất mẹ.” Đại tá Tư Cang xúc động.