Ảnh minh họa
Xuất khẩu gạo basmati của Ấn Độ đang chịu sức ép lớn khi tình trạng gián đoạn trên hai tuyến hàng hải chiến lược là eo biển Hormuz và Bab al-Mandab kéo dài, khiến hàng trăm nghìn tấn gạo bị đình trệ tại cảng, chi phí logistics tăng cao và gây áp lực tài chính lên các doanh nghiệp xuất khẩu.
Theo Hiệp hội các nhà máy xay xát và xuất khẩu gạo Basmati của Ấn Độ, gần 500.000 tấn gạo basmati và gạo thường dự kiến xuất khẩu sang các nước vùng Vịnh hiện đang bị mắc kẹt tại các kho chứa hàng container (CFS) ở cảng Mundra và Kandla, bang Gujarat. Trong số này, khoảng 300.000 tấn ban đầu được lên kế hoạch vận chuyển đến Iran theo các hợp đồng của Tổng công ty Thương mại Nhà nước (GTC) của Iran và nhiều nhà nhập khẩu tư nhân.
Việc hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz và khu vực Bab al-Mandab liên tục bị gián đoạn đã ảnh hưởng trực tiếp đến các lô hàng xuất khẩu sang Trung Đông và châu Âu, đồng thời làm gia tăng chi phí vận chuyển, phí bảo hiểm hàng hải và thời gian giao hàng.
Ấn Độ hiện chiếm gần 45% tổng lượng gạo xuất khẩu toàn cầu và cung cấp gạo cho hơn 140 quốc gia, cạnh tranh với các nhà xuất khẩu lớn như Pakistan và Thái Lan. Tuy nhiên, trong năm tài chính 2026, tổng kim ngạch xuất khẩu gạo của nước này, bao gồm cả gạo basmati và gạo thường, giảm 7,5% so với năm trước, xuống còn 11,53 tỷ USD.
Dù vậy, trong quý 2/2026, xuất khẩu gạo của Ấn Độ vẫn tăng hơn 4% so với cùng kỳ, đạt khoảng 3,03 tỷ USD. Riêng trong tháng 6, kim ngạch xuất khẩu vượt 1 tỷ USD, tăng gần 16% nhờ căng thẳng khu vực tạm thời hạ nhiệt và chuỗi cung ứng tới các thị trường vùng Vịnh được khôi phục một phần.
Về thị trường, Saudi Arabia hiện là nước nhập khẩu gạo basmati lớn nhất của Ấn Độ với khoảng 1,2 triệu tấn mỗi năm, trong khi Iran đứng thứ hai với khoảng 800.000 tấn trong năm tài chính trước. Hai thị trường này chiếm gần 2 triệu tấn gạo basmati xuất khẩu hàng năm của Ấn Độ, khiến sự ổn định của các tuyến vận tải qua vùng Vịnh trở thành yếu tố then chốt đối với ngành.
Ông Ranjit Singh Jossan, Phó Chủ tịch Hiệp hội các nhà máy xay xát và xuất khẩu gạo Basmati, cho biết tình hình hiện nay đặc biệt đáng lo ngại khi hai thị trường lớn nhất của gạo basmati Ấn Độ đều phụ thuộc vào các tuyến hàng hải đang chịu ảnh hưởng bởi bất ổn an ninh.
Theo ông, nếu tình trạng gián đoạn tại eo biển Hormuz và Bab al-Mandab tiếp tục kéo dài, hoạt động xuất khẩu gạo basmati, logistics container, vận hành cảng biển cũng như dòng tiền của các doanh nghiệp xuất khẩu sẽ chịu tác động nghiêm trọng.
Theo ông Jossan, một tàu chở hàng tới Iran khởi hành từ Ấn Độ gần một tháng trước được cho là đã phải quay trở lại cảng Jamnagar do những hạn chế về hàng hải và điều kiện hoạt động trong khu vực. Bên cạnh đó, ba chuyến tàu dự kiến vận chuyển hàng xuất khẩu sang Iran cũng đã bị chủ tàu hủy bỏ vì lo ngại an ninh, khiến lượng hàng tồn đọng tiếp tục gia tăng.
Không chỉ đối mặt với việc chậm giao hàng, các doanh nghiệp xuất khẩu còn chịu áp lực lớn về vốn lưu động. Theo ông Jossan, doanh nghiệp đã hoàn tất toàn bộ các khâu từ thu mua lúa, xay xát, chế biến, đóng gói đến vận chuyển và đưa hàng ra cảng. Khi hàng hóa bị lưu kho trong thời gian dài, vốn bị "giam", trong khi doanh nghiệp vẫn phải chịu chi phí lãi vay ngân hàng, làm gia tăng rủi ro tài chính.
Ông cũng cảnh báo nếu hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz và Bab al-Mandab không sớm trở lại bình thường, tác động sẽ không chỉ dừng ở ngành xuất khẩu gạo của Ấn Độ mà còn ảnh hưởng tới chuỗi cung ứng lương thực toàn cầu, khi chi phí logistics tiếp tục leo thang và giá thành đối với người mua quốc tế tăng lên.