Sự thật về 1 loài nấm độc lạ có khả năng diệt tế bào ung thư: Hy vọng mới hay chỉ trên lý thuyết?

Được mệnh danh là "quốc bảo" của Đài Loan (Trung Quốc), nấm ngưu chương chi từ lâu được nhiều người truyền tai như một "thần dược" có thể hỗ trợ, thậm chí chữa khỏi ung thư.

Những nghiên cứu mới nhất tiếp tục phát hiện các hoạt chất có khả năng tiêu diệt tế bào ung thư trong phòng thí nghiệm, làm dấy lên kỳ vọng về một hướng điều trị mới.

Tuy nhiên, giữa kết quả nghiên cứu và việc trở thành một phương pháp điều trị hiệu quả cho bệnh nhân vẫn còn khoảng cách rất lớn.

Ung thư vẫn là một trong những thách thức lớn nhất của y học hiện đại. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), năm 2022 thế giới ghi nhận gần 20 triệu ca mắc mới và khoảng 9,7 triệu ca tử vong do ung thư, khiến căn bệnh này trở thành nguyên nhân gây tử vong đứng thứ hai toàn cầu.

Tại Việt Nam, thống kê của Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) cho thấy mỗi năm có khoảng 180.000 ca mắc mới và hơn 120.000 ca tử vong vì ung thư.

Trong bối cảnh số ca mắc không ngừng gia tăng, nhiều bệnh nhân và gia đình tìm đến các dược liệu tự nhiên với mong muốn cải thiện sức khỏe hoặc tìm kiếm cơ hội điều trị mới.

Nổi bật trong số đó là nấm ngưu chương chi (Antrodia cinnamomea), loài nấm đặc hữu của Đài Loan được quảng bá với hàng loạt công dụng như tăng cường miễn dịch, bảo vệ gan và hỗ trợ chống ung thư.

Loài nấm này chỉ phát triển tự nhiên trên cây long não đỏ (Cinnamomum kanehirae), một loài cây bản địa quý hiếm của Đài Loan. Chính sự khan hiếm cùng lịch sử sử dụng trong y học cổ truyền đã khiến ngưu chương chi được mệnh danh là "quốc bảo" của hòn đảo này.

Hiện nay, phần lớn ngưu chương chi được nuôi cấy trong phòng thí nghiệm để phục vụ nghiên cứu và sản xuất, thay vì khai thác từ tự nhiên.

Sự nổi tiếng của ngưu chương chi càng được củng cố sau khi nhiều nghiên cứu cho thấy loại nấm này chứa các hoạt chất có khả năng ức chế tế bào ung thư trong điều kiện phòng thí nghiệm.

Tuy nhiên, liệu kết quả đó có đồng nghĩa với việc ngưu chương chi có thể thay thế hóa trị, xạ trị hay các loại thuốc điều trị ung thư hiện nay? Câu trả lời vẫn cần được kiểm chứng bằng những nghiên cứu lâm sàng nghiêm ngặt, thay vì chỉ dựa trên những lời quảng cáo đầy hứa hẹn.

Bên trong "quốc bảo" Đài Loan

Trong chuyến đi tới Đài Loan, Quỳnh Chi, một sinh viên ngành Y Dược có dịp tham quan một trung tâm nghiên cứu và nuôi cấy nấm ngưu chương chi.

Trái với hình dung về một "thần dược" được khai thác từ tự nhiên, điều chị chứng kiến là cả một quy trình nghiên cứu nghiêm ngặt: từ nuôi cấy trong phòng vô trùng, kiểm soát nhiệt độ và độ ẩm, đến chiết xuất, phân tích hoạt chất rồi bảo quản mẫu trong điều kiện tiêu chuẩn.

"Điều khiến tôi ấn tượng là các nhà khoa học ở đây rất thận trọng. Họ không hề gọi ngưu chương chi là thuốc chữa ung thư mà luôn nhấn mạnh đây là một dược liệu có tiềm năng, cần thêm nhiều nghiên cứu trước khi có thể ứng dụng rộng rãi trong điều trị," Quỳnh Chi chia sẻ.

Những gì Quỳnh Chi được nghe tại trung tâm nghiên cứu cũng trùng khớp với kết quả của một nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Carbohydrate Polymers và được ScienceAlert giới thiệu vào tháng 8/2025.

Nhóm khoa học thuộc Đại học Quốc gia Đài Loan và Đại học Quốc gia Dương Minh Giao Thông (National Yang Ming Chiao Tung University) đã tìm ra nhóm hoạt chất được cho là đóng vai trò quan trọng nhất trong khả năng chống ung thư của nấm ngưu chương chi.

Theo nghiên cứu, các nhà khoa học tập trung vào sulfate polysaccharides (SPS), nhóm phân tử đường chứa glucose, galactose và sulfate.

Để phục vụ nghiên cứu, họ thậm chí phát triển công nghệ nuôi cấy giúp nấm tạo ra nhiều SPS hơn trong phòng thí nghiệm, thay vì phụ thuộc vào nguồn nấm ngoài tự nhiên vốn rất hiếm.

Sau quá trình phân tích, nhóm nghiên cứu xác định được một phân đoạn hoạt chất mang tên N50 F2 có hiệu quả nổi bật nhất.

Trong các thí nghiệm trên tế bào, N50 F2 giúp giảm các dấu hiệu viêm, đồng thời ức chế và tiêu diệt tế bào ung thư phổi nuôi cấy trong phòng thí nghiệm.

Nhóm tác giả nhận định: "Nghiên cứu hiện tại cho thấy sulfate polysaccharides của ngưu chương chi có tác dụng kháng viêm mạnh và ức chế tế bào ung thư trong điều kiện in vitro."

Dẫu vậy, chính các nhà nghiên cứu cũng lưu ý rằng đây mới chỉ là kết quả trên tế bào nuôi cấy, chưa phải trên cơ thể người.

Nói cách khác, phát hiện này mở ra một hướng phát triển thuốc tiềm năng trong tương lai, nhưng không đồng nghĩa ngưu chương chi đã được chứng minh có thể chữa khỏi ung thư.

Khoảng cách từ một hoạt chất triển vọng trong phòng thí nghiệm đến một loại thuốc được cấp phép sử dụng cho bệnh nhân vẫn còn cần rất nhiều năm nghiên cứu và thử nghiệm lâm sàng.

Khoa học cần bằng chứng, không phải phép màu

Việc một hoạt chất có thể tiêu diệt tế bào ung thư trong phòng thí nghiệm không đồng nghĩa nó sẽ mang lại hiệu quả tương tự trên cơ thể người.

Để một hợp chất trở thành thuốc điều trị ung thư, nó phải trải qua nhiều giai đoạn nghiên cứu, từ thử nghiệm trên động vật đến các thử nghiệm lâm sàng pha I, II và III nhằm đánh giá tính an toàn, liều lượng cũng như hiệu quả điều trị trước khi được cấp phép sử dụng.

Đó cũng là lý do vì sao ngưu chương chi được nghiên cứu trong nhiều năm và cho thấy nhiều tín hiệu tích cực trong phòng thí nghiệm, nhưng đến nay vẫn chưa có hướng dẫn điều trị ung thư nào của các tổ chức y khoa lớn trên thế giới khuyến cáo sử dụng loại nấm này để thay thế phẫu thuật, hóa trị, xạ trị hay các liệu pháp nhắm trúng đích, miễn dịch.

Theo Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (National Cancer Institute - NCI), nhiều sản phẩm có nguồn gốc từ thảo dược hoặc dược liệu thiên nhiên có thể đóng vai trò hỗ trợ sức khỏe hoặc giúp cải thiện một số triệu chứng trong quá trình điều trị.

Tuy nhiên, người bệnh không nên tự ý sử dụng thay cho các phương pháp điều trị chuẩn nếu chưa có chỉ định của bác sĩ, bởi điều này có thể làm chậm "thời điểm vàng" điều trị hoặc gây tương tác với thuốc đang sử dụng.

Có thể nói, ngưu chương chi đang mở ra một hướng nghiên cứu đầy triển vọng trong lĩnh vực dược phẩm nhờ những hoạt chất có khả năng chống viêm và ức chế tế bào ung thư. Tuy nhiên, triển vọng khoa học không đồng nghĩa với hiệu quả điều trị đã được xác nhận.

Với người bệnh, lựa chọn an toàn nhất vẫn là tuân thủ phác đồ của bác sĩ và nhìn nhận các dược liệu tự nhiên như một liệu pháp hỗ trợ tiềm năng, thay vì đặt niềm tin vào những lời quảng cáo về khả năng "chữa khỏi ung thư".

Cho đến khi có thêm những thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn, ngưu chương chi vẫn nên được nhìn nhận như một hướng nghiên cứu đầy hứa hẹn hơn là một "thần dược" có thể thay thế các phương pháp điều trị đã được khoa học kiểm chứng./

Mai Mai