Nhà ở cho thuê: Chuyển từ tư duy sở hữu sang bảo đảm quyền được ở

Việc Hà Nội đồng loạt khởi công 3 dự án nhà ở cho thuê với hơn 8.000 căn hộ không chỉ bổ sung nguồn cung mới mà còn phản ánh bước chuyển trong tư duy phát triển nhà ở: từ mục tiêu sở hữu sang bảo đảm cơ hội tiếp cận chỗ ở phù hợp cho người dân.

Khi nhà ở cho thuê trở thành một trụ cột mới

Sáng 22/6, Hà Nội đồng thời khởi công 3 dự án nhà ở cho thuê gồm Khu nhà ở hỗn hợp Him Lam Long Biên; Khu nhà ở tại các ô đất A2, A3, A4 khu Pháp Vân - Tứ Hiệp; và dự án trên quỹ đất khu nhà ở giãn dân phố cổ tại phường Việt Hưng. Với tổng mức đầu tư dự kiến hơn 30.000 tỷ đồng, các dự án sau khi hoàn thành sẽ bổ sung hơn 8.000 căn hộ vào quỹ nhà cho thuê của Thủ đô. Điều đáng chú ý không chỉ là quy mô đầu tư mà còn là thông điệp chính sách mà các dự án này phản ánh.

Trong nhiều năm, phát triển nhà ở chủ yếu gắn với mục tiêu sở hữu. Tuy nhiên, giá nhà liên tục tăng trong khi thu nhập của phần lớn người lao động không theo kịp khiến giấc mơ an cư ngày càng xa vời. Trong bối cảnh đó, phát triển nhà cho thuê được xem là giải pháp phù hợp với nhu cầu thực tế của nhiều nhóm dân cư đô thị, đặc biệt là công nhân, người lao động, sinh viên, cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang. Phát biểu về định hướng này, Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng cho biết: "Chúng tôi tin tưởng rằng, trong thời gian tới sẽ hình thành quỹ nhà ở, kể cả nhà ở thương mại cho thuê và nhà ở xã hội cho thuê của thành phố để phục vụ nhu cầu của người dân".

Ưu điểm lớn nhất của mô hình này là tạo sự linh hoạt cho người dân. Thay vì phải tích lũy một khoản tài chính rất lớn để mua nhà, người lao động có thể tiếp cận chỗ ở phù hợp với khả năng chi trả, đồng thời thuận lợi hơn trong quá trình dịch chuyển việc làm giữa các khu công nghiệp, khu đô thị và các trung tâm kinh tế.

Theo định hướng của Hà Nội, các khu nhà ở cho thuê trong tương lai sẽ được quy hoạch đồng bộ với hệ thống đường sắt đô thị, trung tâm việc làm, cơ sở giáo dục, y tế và các dịch vụ công cộng. Điều này giúp giải quyết bài toán chỗ ở, hướng tới nâng cao chất lượng sống của người dân. Quan trọng hơn, việc phát triển quỹ nhà cho thuê phản ánh sự thay đổi trong tư duy chính sách. Nếu trước đây trọng tâm là hỗ trợ người dân sở hữu nhà thì nay mục tiêu chuyển dần sang bảo đảm mọi người đều có cơ hội tiếp cận chỗ ở phù hợp với khả năng chi trả. Đó cũng là bước chuyển từ mục tiêu "sở hữu nhà" sang bảo đảm "quyền được ở" - một cách tiếp cận phù hợp hơn với tốc độ đô thị hóa và nhu cầu của lực lượng lao động hiện nay.

Nhà ở cho thuê sẽ trở thành một trụ cột mới - Ảnh: Báo Chính phủ

Tạo động lực cho doanh nghiệp tham gia thị trường nhà ở cho thuê

Một trong những thách thức lớn nhất đối với nhà ở cho thuê là thời gian thu hồi vốn dài và khả năng sinh lời thấp hơn so với các dự án bất động sản để bán. Chính vì vậy, cùng với việc xác định nhà ở cho thuê là phân khúc chiến lược, các cơ chế hỗ trợ dành cho doanh nghiệp đang được xây dựng theo hướng mạnh hơn và thực chất hơn. Ông Luyện Văn Phương - Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội cho biết, Hà Nội đã ban hành Nghị quyết về chính sách nhà ở, trong đó dành nhiều ưu đãi cho các nhà đầu tư tham gia lĩnh vực nhà ở cho thuê.

Ngoài chính sách miễn tiền sử dụng đất, Hà Nội còn cho phép bố trí một phần quỹ đất trong dự án để phát triển nhà ở thương mại, tạo nguồn thu bù đắp chi phí đầu tư và hỗ trợ giảm giá thuê. Theo cơ chế này, doanh nghiệp vẫn có cơ hội bảo đảm hiệu quả đầu tư, trong khi người thuê nhà được hưởng mức giá hợp lý hơn.

Một điểm đáng chú ý khác là yêu cầu dành 70% quỹ nhà cho các đối tượng chính sách và 30% cho nhu cầu thuê thông thường. Cách tiếp cận này nhằm bảo đảm nguồn lực hỗ trợ của Nhà nước đi đúng nhóm đối tượng cần được ưu tiên, đồng thời vẫn duy trì tính thị trường của dự án. Bên cạnh đó, Hà Nội cũng áp dụng nhiều cơ chế tương tự như đối với nhà ở xã hội, giúp rút ngắn thủ tục và giảm chi phí đầu tư. Theo ông Phương: "Thành phố cho phép các nhà ở cho thuê cũng được áp dụng các cơ chế và trình tự đầu tư giống như nhà ở xã hội thực hiện trên địa bàn thành phố".

Không dừng lại ở đó, Hà Nội tiếp tục kiến nghị các cấp có thẩm quyền mở rộng các chính sách tín dụng dành cho lĩnh vực này. Trong đó có các đề xuất cho phép nhà đầu tư được tiếp cận nguồn vốn lãi suất thấp thông qua Ngân hàng Chính sách xã hội và các tổ chức tín dụng; thời hạn vay từ 20-30 năm; hạn mức tín dụng có thể lên tới 80% tổng mức đầu tư dự án. Những đề xuất này phản ánh một thực tế rằng nhà ở cho thuê là loại hình đầu tư dài hạn. Nếu không có nguồn vốn dài hạn tương ứng, rất khó để doanh nghiệp tham gia với quy mô lớn và bền vững.

Việc Hà Nội khởi công đồng loạt 3 dự án nhà ở cho thuê có thể xem là bước khởi đầu cho một giai đoạn mới của chính sách nhà ở - Ảnh minh họa

Gỡ điểm nghẽn để nhà ở cho thuê phát triển bền vững

Dù được xác định là hướng đi quan trọng, nhà ở cho thuê vẫn đang đối mặt với nhiều điểm nghẽn. Theo đánh giá của các địa phương và doanh nghiệp, rào cản lớn nhất hiện nay vẫn là bài toán lợi nhuận, thủ tục hành chính và khả năng tiếp cận nguồn vốn dài hạn. Ông Luyện Văn Phương nhìn nhận thẳng thắn: "Nhà đầu tư quan tâm nhất là vấn đề lợi nhuận. Vì vậy, phải tạo điều kiện để lợi nhuận cho nhà đầu tư".

Bên cạnh đó là vấn đề thủ tục hành chính. Theo ông Phương: "Đối với Hà Nội, Chủ tịch TP Hà Nội đã chỉ đạo giảm 50% các thủ tục hành chính, kêu gọi các nhà đầu tư thực hiện nhanh nhất các dự án có thể". Việc rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư được xem là một trong những giải pháp trực tiếp giúp giảm chi phí và tăng tính hấp dẫn của phân khúc này.

Một hướng tháo gỡ khác là gắn nhà ở cho thuê với mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD). Theo đó, các dự án sẽ được ưu tiên bố trí tại những khu vực có kết nối thuận lợi với hệ thống đường sắt đô thị, khu công nghiệp, khu chế xuất và các trung tâm việc làm.

Cùng với hạ tầng giao thông, các chuyên gia cũng cho rằng cần xây dựng cơ chế tài chính đủ dài hạn và ổn định để bảo đảm dòng vốn cho thị trường. Trong đó, Ngân hàng Chính sách xã hội được đề xuất giữ vai trò trung tâm trong việc quản lý các chương trình tín dụng nhà ở cho thuê, hỗ trợ cả doanh nghiệp phát triển dự án và người dân tiếp cận nhà ở. Điều quan trọng là mọi chính sách ưu đãi cuối cùng phải được chuyển hóa thành lợi ích thực sự cho người thuê, thay vì chỉ dừng ở việc hỗ trợ chủ đầu tư.