Trong nhiều năm, Toyota cùng các nhà sản xuất ô tô Nhật Bản khác liên tục bị bêu rếu là kẻ bảo thủ, tụt hậu trong cuộc cách mạng xe điện (EV) toàn cầu.
Thời điểm đó, doanh số của Tesla tăng trưởng theo cấp số nhân, các thương hiệu xe điện Trung Quốc càn quét khắp thế giới, còn giới quản lý châu Âu thì rục rịch vạch ra lộ trình cho một tương lai thuần điện 100%. Giữa làn sóng ấy, các hãng xe Nhật Bản vẫn bướng bỉnh bám trụ lấy động cơ hybrid, pin nhiên liệu hydro và những dòng động cơ xăng tối ưu hóa hiệu suất.
Thế nhưng giờ đây, hoài nghi ngày nào đang dần mờ nhạt.
Trong bối cảnh phần lớn các tập đoàn xe hơi toàn cầu ráo riết phanh gấp, tái cân chỉnh lại những kế hoạch xe điện quá đỗi lạc quan, chiến lược đa dạng hóa hệ truyền động của người Nhật lại mang lại kết quả ngọt ngào.
Các nhà làm xe Nhật Bản xứng đáng nhận được những lời tán dương vì đã dũng cảm độc lập trong tư duy sản phẩm. Tuy nhiên, họ không nên lầm tưởng thành công nhất thời của ngày hôm nay là vị thế dẫn dắt công nghệ trong dài hạn. Bởi lẽ, chiến trường thực sự đang dịch chuyển sang một khái niệm hoàn toàn mới: Xe điện định nghĩa bằng phần mềm (SDV) - thứ vũ khí tối tân được nhào nặn từ Trung Quốc.
Cú phanh gấp của cuộc cách mạng xe điện
Tốc độ tăng trưởng của phân khúc xe điện bất ngờ rơi vào trạng thái nguội lạnh, đặc biệt là tại thị trường trọng điểm Bắc Mỹ. Chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump đã mạnh tay bóp nghẹt các sắc lệnh bắt buộc chuyển đổi xe điện và triệt tiêu các gói ưu đãi tài chính. Song song đó, châu Âu đang phải ráo riết hạ giọng, tái điều chỉnh tham vọng xe điện của mình. Ngay cả tại Trung Quốc, doanh số xe điện cũng bị giáng một đòn đau sau khi nước này áp dụng biểu thuế tiêu thụ mới đối với xe điện trong năm nay.
Hàng loạt tên tuổi lớn từng đặt cược cả tương lai vào kịch bản phổ cập xe điện thần tốc, bao gồm Honda, General Motors, Ford và Stellantis, đều đã phải ngậm ngùi công bố các khoản xóa sổ tài sản trị giá hàng tỷ USD cho các dự án mở rộng nhà máy dư thừa, hủy bỏ các dòng xe mới và cắt giảm sản lượng pin.
Ngược lại, Toyota lại liên tục báo cáo doanh số và lợi nhuận kỷ lục nhờ sự bùng nổ của mảng xe hybrid. Thành công của gã khổng lồ này đã tạo động lực cho các thương hiệu Nhật Bản khác và các đối thủ toàn cầu vội vã quay xe, lao vào cuộc đua phát triển động cơ xăng lai điện.
Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc thế giới đang quay lưng với xe điện; tiến trình chuyển dịch chỉ đơn thuần là đang diễn ra chậm hơn so với kỳ vọng của số đông. Sự trỗi dậy vũ bão của Trung Quốc cũng vạch rõ một thực tế: Ngành công nghiệp ô tô không chỉ đơn giản là đang chuyển dịch từ động cơ đốt trong sang động cơ điện. Nó đang tiến hóa hướng tới những chiếc “smartphone đặt trên bốn bánh xe”.
Sự tiến hóa này đã thay đổi hoàn toàn bản chất của cuộc chơi cạnh tranh. Lợi thế lớn nhất giờ đây không còn nằm ở việc ai chế tạo được khối động cơ hay viên pin tốt nhất nữa. Nó thuộc về kẻ thiết lập được hệ thống phần mềm ưu việt nhất.
Đây chính là thực tế đang diễn ra tại Trung Quốc - thị trường ô tô lớn nhất hành tinh. Và cuộc chinh phạt của các dòng xe xứ Trung tại các thị trường khó tính như châu Âu, đi kèm những lời tán dương không ngớt từ giới quan sát quốc tế, là minh chứng rõ nét cho thấy họ sẽ sớm tái định hình lại bản đồ công nghiệp toàn cầu.
Ngược lại, các hãng xe truyền thống đang tỏ ra vô cùng chật vật trong việc giải mã công thức tạo ra những chiếc xe định nghĩa bằng phần mềm này. Hệ lụy vô cùng khốc liệt, mà minh chứng rõ nét nhất là cuộc đại hồng thủy tại châu Âu - nơi các hãng xe bản địa đang bị vây hãm ngay tại sân nhà bởi các thế lực Trung Quốc.
Tập đoàn Volkswagen, thế lực ngoại quốc lớn nhất tại Trung Quốc, đang rệu rã trước sức ép cạnh tranh và dự kiến sẽ phải bước vào cuộc đại phẫu cấu trúc lớn nhất lịch sử tập đoàn nước Đức hiện đại. Cuộc cải tổ này có nguy cơ xóa sổ tới 100.000 việc làm trên toàn cầu, tương đương 15% lực lượng lao động của hãng.
Châu Âu chính là “con chim hải yến báo bão” cho những gì có thể ập đến nếu các dòng xe điện thông minh, định nghĩa bằng phần mềm của Trung Quốc xâm chiếm Mỹ. Lần đầu tiên trong lịch sử, các thương hiệu ô tô Trung Quốc đã vượt mặt các hãng xe Nhật Bản về doanh số tại châu Âu vào tháng 5 vừa qua. Cuộc chạm trán trực diện giữa xe Nhật và xe điện Trung Quốc tại Mỹ và các thị trường khác chỉ còn là vấn đề thời gian.
Trong cuộc chiến đang âm ỉ cháy này, các tân binh Trung Quốc sở hữu quá nhiều lợi thế áp đảo: chi phí nhân công rẻ, chuỗi cung ứng tích hợp dọc hoàn hảo, quy mô thị trường nội địa khổng lồ và bệ đỡ vững chắc từ chính phủ. Đứng sau hỗ trợ cho họ là những nhà sản xuất pin lớn nhất hành tinh, tiêu biểu như nhà vô địch toàn cầu CATL - đơn vị liên tục phá vỡ các giới hạn công nghệ về sạc siêu nhanh và tối ưu hóa chi phí.
Hơn thế nữa, các hãng xe điện Trung Quốc hoàn toàn không bị trói buộc bởi những di sản quá khứ rườm rà như các nhà máy cũ kỹ, công nghệ lỗi thời hay hệ thống phân phối và sản xuất quốc tế cồng kềnh. Họ cũng không bị xiềng xích bởi những nhà cung ứng linh kiện vốn vẫn mang tư duy của ngày hôm qua.
Thay vào đó, các thương hiệu dẫn đầu của Trung Quốc xuất phát từ một tờ giấy trắng, xây dựng bộ máy tinh gọn và thiện chiến, dồn toàn lực đầu tư vào những công nghệ sản xuất và phương tiện tân tiến nhất.
Quan trọng hơn cả, các ông lớn Trung Quốc định nghĩa xe điện là những phương tiện được vận hành bằng phần mềm (SDV). Họ đã đi trước thế giới một bước bằng cách bắt tay với các đại gia công nghệ khổng lồ trong nước như Huawei, Baidu, Alibaba và Tencent. Ngay cả gã khổng lồ smartphone Xiaomi cũng tự mình chế tạo xe điện, gặt hái doanh số đáng kinh ngạc tại nội địa và nhận được sự ngưỡng mộ từ giới chuyên môn toàn cầu.
Khác với Trung Quốc hay Mỹ, Nhật Bản đang thiếu đi một hệ sinh thái công nghệ tiêu dùng đủ mạnh để có thể cung ứng hệ điều hành ô tô, trí tuệ nhân tạo, dịch vụ đám mây và năng lực sản xuất bán dẫn ở quy mô lớn. Đây là bài toán hóc búa chung của mọi hãng xe truyền thống, không riêng gì người Nhật.
Lời giải cho thập kỷ tiếp theo
Vào thập niên 1970 và 1980, các hãng xe Nhật Bản từng tạo ra những cơn chấn động cho ngành công nghiệp ô tô Mỹ và châu Âu bằng cách tái định nghĩa lại các quy chuẩn về chất lượng, chi phí và quy trình sản xuất. Giờ đây, các đối thủ Trung Quốc đang dùng chính chiêu bài đó để đáp trả. Lợi thế cạnh tranh cốt lõi của ngành công nghiệp ô tô đang dịch chuyển từ kỹ thuật cơ khí và hệ truyền động sang phần mềm, điện tử và AI.
Các hãng xe Nhật Bản hoàn toàn có lý khi duy trì một danh mục sản phẩm cân bằng để đáp ứng mọi nhu cầu của khách hàng, và xe điện vẫn là một mảnh ghép không thể thiếu trong cơ cấu đó.
Nhưng chỉ sở hữu xe điện là chưa đủ. Những chiếc xe điện đó phải đủ sức cạnh tranh với những cái tên sừng sỏ nhất thế giới. Điều đó đồng nghĩa với việc họ không chỉ phải chạy đua về chi phí hay cảm giác lái, mà trên cả mặt trận phần mềm công nghệ cao.
Toyota hiện đang phát triển hệ điều hành riêng thông qua công ty con Woven by Toyota. Honda đang ráo riết xây dựng năng lực kỹ thuật phần mềm song song với việc bắt tay với các đối tác công nghệ. Nissan tiến hành tái cấu trúc bộ máy xung quanh các dòng xe vận hành bằng AI. Các nhà cung ứng vệ tinh như Denso, Aisin cũng đang chuyển mình mạnh mẽ để trở thành các tổ chức chuyên sâu về phần mềm.
Theo: Nikkei, CNBC