Chỉ bằng cách thay đổi bữa ăn, nguy cơ sa sút trí tuệ có thể giảm tới 53%?

Trong nhiều năm qua, chế độ ăn Địa Trung Hải luôn được xem là một trong những mô hình dinh dưỡng lành mạnh nhất thế giới.

Không chỉ nổi tiếng nhờ khả năng hỗ trợ sức khỏe tim mạch, chế độ ăn này còn được nhiều nhà nghiên cứu mô tả là "tiêu chuẩn vàng trong y học dự phòng".

Điều này không phải ngẫu nhiên.

Những người duy trì chế độ ăn Địa Trung Hải thường có sức khỏe tim mạch tốt hơn, tuổi thọ cao hơn và thậm chí giảm khả năng mắc bệnh đái tháo đường tuýp 2.

Đây đều là những lợi ích đã khiến chế độ ăn này trở thành lựa chọn quen thuộc của nhiều người quan tâm đến sức khỏe lâu dài.

Tuy nhiên, khi dân số ngày càng già hóa và các bệnh thoái hóa thần kinh trở thành mối quan tâm lớn, các nhà nghiên cứu bắt đầu đặt ra một câu hỏi khác: liệu có thể xây dựng một chế độ ăn tập trung riêng vào việc bảo vệ não bộ hay không?

Từ "tiêu chuẩn vàng" của sức khỏe đến chế độ ăn dành riêng cho não bộ

Đó cũng là lý do chế độ ăn MIND (Mediterranean-DASH Diet Intervention for Neurodegenerative Delay) ra đời.

Đây là phiên bản cải tiến được phát triển từ hai mô hình dinh dưỡng nổi tiếng là chế độ ăn Địa Trung Hải và chế độ ăn DASH.

Nếu chế độ ăn Địa Trung Hải hướng đến việc bảo vệ tim mạch bằng dầu ô liu, cá, rau củ và trái cây thì DASH được thiết kế nhằm kiểm soát huyết áp với đặc điểm giàu protein nạc, hạn chế muối và ưu tiên thực phẩm tươi.

Sự kết hợp này tạo nên một chế độ ăn được thiết kế với mục tiêu cụ thể hơn: làm chậm quá trình lão hóa của não bộ và hỗ trợ duy trì chức năng nhận thức.

Điểm đáng chú ý là các nhà nghiên cứu cho rằng sức khỏe tim mạch và sức khỏe não bộ có mối liên hệ chặt chẽ với nhau. Khi hệ tim mạch được duy trì khỏe mạnh, nguy cơ mắc chứng sa sút trí tuệ cũng có xu hướng giảm theo.

Chính vì vậy, MIND không phải là một chế độ ăn hoàn toàn mới, mà là sự chọn lọc những nhóm thực phẩm được đánh giá có lợi nhất cho não bộ từ hai mô hình dinh dưỡng đã được biết đến trước đó.

Con số 53% và những nguyên tắc ăn uống không quá phức tạp

Điều khiến chế độ ăn MIND nhận được nhiều sự quan tâm nằm ở kết quả nghiên cứu về nguy cơ sa sút trí tuệ.

Theo các kết quả được công bố, những người tuân thủ chế độ ăn MIND nghiêm ngặt có liên quan đến việc giảm tới 53% nguy cơ mắc chứng sa sút trí tuệ.

Ngay cả ở những người chỉ duy trì chế độ ăn này ở mức độ vừa phải, nguy cơ cũng được ghi nhận giảm khoảng 35%.

Dù những con số này không có nghĩa rằng chế độ ăn MIND có thể ngăn chặn hoàn toàn sa sút trí tuệ, chúng cho thấy dinh dưỡng có thể đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sức khỏe não bộ khi tuổi tác tăng lên.

Một điểm khác khiến MIND trở nên dễ tiếp cận là các nguyên tắc ăn uống không quá phức tạp.

Theo chuyên gia dinh dưỡng được cấp chứng chỉ Barbie Boules, việc bắt đầu có thể chỉ đơn giản bằng một số thay đổi nhỏ trong khẩu phần ăn hằng ngày.

Chẳng hạn, mỗi ngày nên bổ sung hai khẩu phần rau lá xanh. Nhóm thực phẩm này được ghi nhận có liên quan đến việc giúp não bộ trẻ hơn khoảng 11 năm về mặt nhận thức.

Bên cạnh đó, thay vì chỉ tập trung vào một loại rau quen thuộc, chế độ ăn MIND khuyến khích sử dụng ba màu sắc rau củ khác nhau mỗi ngày.

Việc đa dạng màu sắc đồng nghĩa với việc cơ thể nhận được nhiều nhóm dưỡng chất khác nhau hơn, đồng thời có liên quan đến việc giảm huyết áp và giảm nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường.

Các loại quả mọng cũng được ưu tiên đặc biệt trong chế độ ăn này. Chỉ cần ít nhất hai khẩu phần mỗi tuần, nhóm thực phẩm này được ghi nhận có liên quan đến nguy cơ đau tim thấp hơn.

Trong khi đó, các loại hạt và hạt giống được khuyến nghị khoảng hai thìa canh mỗi ngày, còn đậu và các loại cây họ đậu nên xuất hiện ít nhất bốn lần mỗi tuần.

Đây đều là những nhóm thực phẩm được cho là có lợi đối với sức khỏe nhận thức, đồng thời tiếp tục hỗ trợ giảm nguy cơ mắc bệnh tim.

Một nguyên tắc khác là bổ sung ba khẩu phần ngũ cốc nguyên hạt mỗi ngày.

Theo các ghi nhận được nêu trong chế độ ăn MIND, nhóm thực phẩm này có liên quan đến việc làm chậm quá trình suy giảm nhận thức, đồng thời giảm nguy cơ mắc bệnh tim và một số loại ung thư.

Đối với nguồn đạm, MIND khuyến khích tiêu thụ 85–340 gram cá béo mỗi tuần. Cá béo được ghi nhận có liên quan đến việc giảm nguy cơ sa sút trí tuệ và cải thiện sức khỏe tim mạch.

Cuối cùng là dầu ô liu, thành phần gần như không thể thiếu trong chế độ ăn Địa Trung Hải.

Việc sử dụng ít nhất hai thìa cà phê dầu ô liu mỗi ngày được cho là có liên quan đến quá trình lão hóa khỏe mạnh hơn, cải thiện trí nhớ, giảm nguy cơ suy yếu thể chất và tiếp tục hỗ trợ bảo vệ tim mạch.

Có thể thấy, MIND không yêu cầu những thực phẩm hiếm gặp hay chế độ ăn quá khắt khe. Phần lớn đều là các nguyên liệu quen thuộc, khác biệt nằm ở cách ưu tiên và tần suất sử dụng.

Khuyến khích hạn chế những món quen thuộc

Bên cạnh việc ưu tiên các nhóm thực phẩm có lợi cho não bộ, chế độ ăn MIND cũng đưa ra danh sách những thực phẩm nên hạn chế.

Trong đó có bơ thực vật (margarine), bơ, phô mai, thịt đỏ, đồ ngọt và các món ăn nhanh hoặc chiên rán.

Điểm chung của những nhóm thực phẩm này là nếu tiêu thụ quá nhiều có thể gây bất lợi cho sức khỏe tim mạch. Theo các nhà nghiên cứu, điều này cũng có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe nhận thức của não bộ.

Nhìn một cách tổng thể, MIND không đơn thuần là danh sách những món nên ăn hay nên tránh.

Đây là cách tiếp cận hướng đến việc xây dựng một mô hình dinh dưỡng cân bằng, trong đó các loại rau lá xanh, quả mọng, ngũ cốc nguyên hạt, đậu, các loại hạt, cá và dầu ô liu trở thành nền tảng của bữa ăn hằng ngày.

Ở chiều ngược lại, những thực phẩm chứa nhiều chất béo bão hòa, đường hoặc được chế biến theo phương pháp chiên rán được khuyến nghị giảm dần để hạn chế các tác động không có lợi đối với tim mạch và não bộ.

Điều đáng chú ý là chế độ ăn MIND không đặt mục tiêu thay đổi hoàn toàn thói quen ăn uống chỉ sau một thời gian ngắn.

Thay vào đó, những nguyên tắc được đưa ra đều hướng đến việc duy trì lâu dài, giúp người áp dụng có thể từng bước điều chỉnh khẩu phần ăn mà không tạo cảm giác quá khắt khe.

Trong bối cảnh tuổi thọ ngày càng tăng và các bệnh lý liên quan đến suy giảm nhận thức trở thành mối quan tâm lớn của xã hội, dinh dưỡng đang được nhìn nhận không chỉ là câu chuyện của cân nặng hay vóc dáng.

Những gì xuất hiện trên bàn ăn mỗi ngày cũng có thể góp phần tạo nên sự khác biệt đối với sức khỏe não bộ trong tương lai.

Chế độ ăn MIND vì thế không được xem là "phương thuốc" chống sa sút trí tuệ, nhưng những kết quả nghiên cứu được công bố cho thấy việc lựa chọn thực phẩm hợp lý có thể trở thành một phần trong chiến lược chăm sóc sức khỏe não bộ từ sớm.

Và đôi khi, hành trình bảo vệ trí nhớ không bắt đầu từ phòng khám, mà bắt đầu ngay từ bữa ăn hằng ngày.

Nguồn: HUFFPOST

Minh Ngọc