Nhạc AI có an toàn?

Kể từ khi Nghị định 134/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, một xu hướng bắt đầu xuất hiện trong cộng đồng chủ quán cà phê: chuyển sang dùng nhạc do AI tạo ra để tránh nghĩa vụ trả phí bản quyền. Logic nghe có vẻ hợp lý - nhạc AI không có tác giả con người, không có chủ sở hữu quyền rõ ràng, vậy thì có gì phải trả?

Anh Ling, chủ Sâm Lâm Quán tại Hà Nội, là một trong những người đang cân nhắc hướng này. "Tôi thấy nhạc AI giờ đã trở nên thịnh hành thậm chí cả với thế hệ U60. Nếu nhạc đủ hay, chắc chắn tôi sẽ dùng", anh Ling nói. Nhưng theo phân tích của các luật sư được chúng tôi phỏng vấn, con đường này tiềm ẩn ít nhất ba lớp rủi ro pháp lý mà phần lớn chủ quán chưa biết.

Giao diện ứng dụng tạo nhạc AI Suno - Ảnh: ZDNET

Các hãng nhạc lớn đang kiện vì chính dữ liệu huấn luyện

Để hiểu rủi ro, cần nhìn vào bức tranh pháp lý đang diễn ra ở Mỹ - nơi hai nền tảng tạo nhạc AI phổ biến nhất là Suno và Udio đang đối mặt với hàng loạt vụ kiện từ các hãng nhạc lớn. Tháng 6/2024, Hiệp hội Công nghiệp Ghi âm Mỹ (RIAA) đại diện cho Universal Music Group, Sony Music và Warner Music Group đệ đơn kiện cả hai nền tảng với cáo buộc cốt lõi: Suno và Udio đã huấn luyện mô hình AI của mình trên hàng triệu bản ghi âm có bản quyền mà không xin phép, không trả tiền.

Diễn biến đến thời điểm hiện tại: Warner Music đã đạt thỏa thuận với Suno vào tháng 11/2025, Universal Music đạt thỏa thuận với Udio vào tháng 10/2025. Sony là hãng duy nhất trong ba hãng lớn chưa dàn xếp - vụ kiện Sony kiện Suno đang tiến tới phiên tòa xét xử tóm tắt dự kiến vào tháng 7/2026. Đáng chú ý, Universal Music và Sony vừa bổ sung hơn 61.000 tác phẩm vào đơn kiện Suno sau khi quá trình điều tra tiết lộ AI này đã được huấn luyện trên "hàng triệu" bản ghi của họ.

Luật sư, chuyên gia sở hữu trí tuệ Phạm Bạch Tuyết phân tích hệ lụy trực tiếp với chủ quán Việt Nam: "Nếu tòa án quốc tế phán quyết Suno hay Udio vi phạm bản quyền trong giai đoạn huấn luyện AI, điều này đồng nghĩa với việc các tệp âm thanh tạo ra từ các nền tảng này là sản phẩm phái sinh bất hợp pháp hoặc chứa đựng yếu tố xâm phạm quyền tác giả. Khi các cơ sở kinh doanh tại Việt Nam phát nhạc AI, đây là hành vi truyền đạt tác phẩm đến công chúng nhằm mục đích thương mại. Trong trường hợp nhạc AI có chứa hoặc được tạo ra từ tác phẩm gốc đang được bảo hộ, hành vi của chủ cơ sở kinh doanh vẫn có thể bị cáo buộc là hành vi xâm phạm quyền tác giả theo quy định."

Dùng tài khoản free Suno tại quán là vi phạm ngay từ đầu

Ngay cả khi chưa tính đến vụ kiện quốc tế, một rủi ro gần hơn và cụ thể hơn đang chờ những chủ quán nghĩ rằng dùng Suno miễn phí là ổn. Điều khoản dịch vụ của Suno ghi rõ: người dùng tài khoản free chỉ được dùng nhạc tạo ra cho mục đích cá nhân, phi thương mại. Phát nhạc trong không gian kinh doanh để phục vụ khách là hoạt động thương mại, và điều đó vi phạm thẳng vào điều khoản này ngay từ ngày đầu tiên, bất kể luật bản quyền Việt Nam nói gì.

Muốn có quyền sử dụng thương mại, người dùng phải đăng ký gói trả phí - Suno Pro ở mức khoảng 10 USD mỗi tháng (tương đương khoảng 260.000 đồng) hoặc Premier ở mức 30 USD mỗi tháng (khoảng 780.000 đồng). Tuy nhiên ngay cả với tài khoản trả phí, Suno cũng thẳng thắn trong chính sách: nền tảng không đảm bảo người dùng sở hữu bản quyền đối với nhạc tạo ra.

Luật sư Phạm Bạch Tuyết nhấn mạnh thêm lớp rủi ro này: "Nếu chủ quán sử dụng tài khoản miễn phí để tạo nhạc và phát tại quán, họ đã vi phạm thỏa thuận li-xăng (Licensing Agreement) của ứng dụng, dẫn đến rủi ro bị khởi kiện dân sự xuyên biên giới hoặc bị các cơ quan thanh tra văn hóa xử phạt hành chính khi kiểm tra giấy phép sử dụng âm nhạc."

Màn hình hiển thị giao diện đăng ký tài khoản Suno với các gói Free - Pro - Premier

Nhạc AI "chỉnh sửa nhẹ" chưa chắc đã có bản quyền bảo vệ

Một hướng mà một số người nghĩ đến là tạo nhạc bằng AI rồi chỉnh sửa thêm một chút để có thể nhận là "tác phẩm của mình". Luật sư Phạm Bạch Tuyết phân tích kỹ tiêu chí tại Điều 5a Nghị định 134/2026/NĐ-CP về "can thiệp sáng tạo đáng kể của con người":

"Trường hợp chủ quán chỉ chỉnh sửa nhẹ lời và giai điệu mang tính cơ học, không thay đổi bản chất tác phẩm, không có sự sáng tạo thì chưa đủ cơ sở để phát sinh quyền tác giả và không làm phát sinh nghĩa vụ trả phí khi người khác sử dụng."

Ví dụ bà đưa ra rất cụ thể: nếu chủ quán dùng Suno tạo nhạc rồi chỉ đổi một vài từ trong lời, hoặc dùng phần mềm cắt ghép, tăng giảm tốc độ hay cao độ một cách đơn giản - những thay đổi đó "chưa đạt đến ngưỡng sáng tạo tối thiểu để hình thành một tác phẩm phái sinh hoặc tác phẩm độc lập". Hệ quả: không phát sinh quyền tác giả, và về lý thuyết người khác cũng có thể tự do dùng lại bài nhạc đó mà không phải trả phí cho chủ quán.

Vậy nhạc AI có hoàn toàn né được phí bản quyền không?

Câu trả lời là: trong điều kiện lý tưởng - nhạc AI được tạo bởi tài khoản trả phí, từ nền tảng có thỏa thuận bản quyền với các hãng nhạc, và không nhại giọng hay sao chép bất kỳ nghệ sĩ cụ thể nào - thì khả năng né phí bản quyền theo Nghị định 134 là có cơ sở, vì nhạc hoàn toàn do AI tạo ra không được bảo hộ quyền tác giả theo pháp luật Việt Nam hiện hành.

Nhưng luật sư Phạm Bạch Tuyết đưa ra một góc nhìn thực tế đáng cân nhắc: "Khi nhìn lại mức thu phí bản quyền hiện nay - một quán 30 m² tại Hà Nội đóng khoảng 200.000 đồng mỗi tháng - so với việc phải bỏ thời gian, công sức để rà soát nhạc AI có thực sự an toàn không, thì việc thanh toán phí bản quyền khi sử dụng tác phẩm âm nhạc là một lựa chọn an toàn hơn cho chủ cơ sở kinh doanh."

Điều đó đặt ra một câu hỏi thực dụng hơn cho chủ quán: chi phí để "an toàn pháp lý với nhạc AI" - bao gồm tài khoản trả phí, kiểm tra điều khoản sử dụng dịch vụ, theo dõi diễn biến vụ kiện quốc tế, và giữ lịch sử câu lệnh để chứng minh không vi phạm - liệu có thực sự rẻ hơn mức phí bản quyền vài trăm nghìn đồng mỗi tháng mà Nghị định 134 quy định?

Vụ kiện Sony kiện Suno tại Mỹ dự kiến có phán quyết trong tháng 7/2026. Dù kết quả ra sao, nó sẽ không có giá trị ràng buộc pháp lý tại Việt Nam - nhưng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chính sách và điều khoản dịch vụ của các nền tảng nhạc AI toàn cầu mà chủ quán Việt Nam đang và sẽ sử dụng.

Theo Thế Duyệt