Cực hình mùa nắng nóng: Mất trắng 58 giờ ngủ/năm, sóng nhiệt đang "bào mòn" cơ thể người thế nào?

Những ngày cuối tháng 6, Hà Nội liên tục trải qua các đợt nắng nóng gay gắt. Ban ngày, nhiệt độ ngoài trời có thời điểm vượt ngưỡng 40 độ C, nhưng với nhiều người thuê trọ trong những căn phòng nhỏ nằm trên tầng cao, cái nóng dường như không biến mất ngay cả khi màn đêm buông xuống.

Đó cũng là tình cảnh mà Hà Trang (26 tuổi), nhân viên văn phòng đang sống tại Hà Nội, phải đối mặt suốt nhiều tuần qua. Căn phòng trọ của cô hấp nhiệt từ cả ngày, khiến không khí ban đêm vẫn ngột ngạt. Dù có điều hòa, Trang không dám sử dụng thường xuyên vì lo ngại chi phí điện tăng cao.

“Có những hôm gần 2 giờ sáng tôi vẫn chưa ngủ được. Quạt chỉ thổi ra hơi nóng. Nếu bật điều hòa cả đêm thì hóa đơn điện tăng rất nhiều. Sáng hôm sau thức dậy vẫn thấy mệt dù nằm trên giường đủ thời gian”, Trang chia sẻ.

Câu chuyện của Trang phản ánh thực tế mà hàng triệu người đang trải qua khi các đợt sóng nhiệt xuất hiện ngày càng thường xuyên hơn. Không chỉ gây khó chịu, nhiệt độ cao còn đang âm thầm làm suy giảm chất lượng giấc ngủ và tạo ra nhiều nguy cơ đối với sức khỏe thể chất lẫn tinh thần.

Cái nóng đang cướp đi giấc ngủ

Con người vốn được thiết kế để ngủ trong môi trường mát mẻ. Khi cơ thể chuẩn bị bước vào giấc ngủ, nhiệt độ trung tâm sẽ giảm xuống nhằm hỗ trợ quá trình nghỉ ngơi và phục hồi. Tuy nhiên, sóng nhiệt khiến cơ chế tự nhiên này bị cản trở.

Một nghiên cứu quy mô toàn cầu được công bố trên tạp chí khoa học One Earth đã phân tích hơn 7 triệu bản ghi giấc ngủ tại 68 quốc gia và phát hiện rằng nhiệt độ ban đêm tăng cao khiến thời lượng ngủ giảm đáng kể, đồng thời làm gia tăng nguy cơ thiếu ngủ.

Các nhà nghiên cứu cũng dự báo biến đổi khí hậu có thể khiến mỗi người mất trung bình từ 50 đến 58 giờ ngủ mỗi năm vào cuối thế kỷ nếu nhiệt độ tiếp tục tăng.

Theo các chuyên gia về giấc ngủ, nhiệt độ phòng lý tưởng để ngủ thường dao động khoảng 15,5–19,4 độ C. Khi môi trường vượt quá ngưỡng này, cơ thể phải tiêu tốn nhiều năng lượng hơn để tản nhiệt, khiến việc đi vào giấc ngủ trở nên khó khăn hơn.

Đáng lo ngại hơn, nhiệt độ cao còn ảnh hưởng đến giai đoạn ngủ REM (Rapid Eye Movement), giai đoạn được xem là quan trọng đối với khả năng ghi nhớ, xử lý thông tin và phục hồi tinh thần. Khi thời gian ngủ REM bị rút ngắn, con người thường thức dậy với cảm giác mệt mỏi, thiếu tỉnh táo dù đã nằm trên giường nhiều giờ.

Trang cho biết tình trạng này xảy ra gần như liên tục trong những ngày nắng nóng vừa qua.

“Tôi vẫn ngủ đủ 7–8 tiếng nếu tính cả thời gian nằm trên giường, nhưng cảm giác giống như cả đêm chỉ chợp mắt. Đi làm thì rất khó tập trung, lúc nào cũng thấy uể oải”, cô nói.

Các nhà khoa học cho rằng điều này xuất phát từ việc cơ thể phải hoạt động ngược với trạng thái nghỉ ngơi. Thông thường, khi ngủ, nhịp tim, huyết áp và nhịp thở sẽ giảm xuống. Nhưng trong môi trường quá nóng, những chỉ số này lại tăng lên để hỗ trợ quá trình làm mát, khiến giấc ngủ trở nên chập chờn và kém chất lượng.

Không chỉ mất ngủ, cơ thể cũng chịu áp lực lớn

Tác động của sóng nhiệt không dừng lại ở cảm giác khó ngủ. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), nhiệt độ cực đoan là một trong những mối đe dọa sức khỏe môi trường nghiêm trọng nhất hiện nay và là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong liên quan đến thời tiết.

Khi nhiệt độ môi trường tăng cao, cơ thể phải tăng cường lưu thông máu tới da, đẩy nhanh nhịp tim và tăng tiết mồ hôi để hạ nhiệt. Quá trình này tạo áp lực đáng kể lên hệ tim mạch và thận. WHO cảnh báo nhiệt độ cao có thể làm trầm trọng thêm các bệnh tim mạch, bệnh hô hấp, tiểu đường và nhiều bệnh mạn tính khác.

Một trong những nguy cơ phổ biến nhất là mất nước. Khi lượng nước mất qua mồ hôi vượt quá lượng nước được bổ sung, cơ thể sẽ xuất hiện các triệu chứng như đau đầu, chóng mặt, mệt mỏi và buồn nôn. Nếu tiếp tục tiếp xúc với nhiệt độ cao trong thời gian dài, người bệnh có thể rơi vào trạng thái kiệt sức vì nhiệt.

Nguy hiểm hơn nữa là sốc nhiệt, tình trạng thân nhiệt tăng lên trên 40 độ C và cơ thể không còn khả năng tự điều chỉnh. Đây là trường hợp cấp cứu y khoa có thể gây tổn thương não, suy đa cơ quan hoặc tử vong nếu không được xử lý kịp thời.

Những con số thống kê toàn cầu cho thấy mức độ nghiêm trọng của vấn đề. WHO ước tính trong giai đoạn 2000–2019, thế giới ghi nhận khoảng 489.000 ca tử vong liên quan đến nhiệt độ cao mỗi năm.

Trong đó, 45% xảy ra tại châu Á và 36% tại châu Âu. Riêng mùa hè năm 2022, châu Âu ghi nhận khoảng 61.672 trường hợp tử vong liên quan đến nắng nóng.

Các chuyên gia nhận định đây mới chỉ là phần nổi của tảng băng chìm, bởi nhiều trường hợp tử vong do bệnh tim mạch, đột quỵ hoặc suy hô hấp thực chất có liên quan đến nhiệt độ cực đoan nhưng không được ghi nhận trực tiếp là tử vong do nắng nóng.

Tâm trạng xuống dốc sau những đêm nóng bức

Bên cạnh những ảnh hưởng về thể chất, sóng nhiệt còn tác động mạnh đến sức khỏe tinh thần.

Khi chất lượng giấc ngủ suy giảm kéo dài, não bộ không có đủ thời gian để phục hồi. Hệ quả là khả năng tập trung giảm sút, phản xạ chậm hơn, hiệu suất làm việc thấp hơn và tâm trạng dễ bị kích động.

WHO cho biết nhiệt độ cao không chỉ làm trầm trọng thêm các bệnh lý thể chất mà còn có thể làm gia tăng các vấn đề liên quan đến sức khỏe tâm thần.

Trang thừa nhận bản thân dễ cáu gắt hơn trong những ngày mất ngủ vì nóng.

“Có hôm sáng đến công ty mà đầu óc cứ lơ mơ. Chỉ cần một việc nhỏ cũng khiến mình bực bội hơn bình thường. Đến cuối ngày thì gần như kiệt sức”, cô kể.

Theo các nhà nghiên cứu, đây là phản ứng dễ hiểu khi cơ thể phải liên tục chống chọi với nhiệt độ cao trong khi lại không được phục hồi đầy đủ vào ban đêm.

Trong bối cảnh các đợt nắng nóng được dự báo sẽ xuất hiện thường xuyên và kéo dài hơn do biến đổi khí hậu, các chuyên gia khuyến nghị người dân nên chủ động bảo vệ giấc ngủ bằng cách giữ phòng ở thông thoáng, sử dụng rèm chắn nắng vào ban ngày, mặc quần áo mỏng nhẹ, uống đủ nước và tận dụng các biện pháp làm mát đơn giản như khăn lạnh hoặc tắm nước mát trước khi ngủ.

WHO cũng khuyến cáo nên hạn chế sử dụng các thiết bị điện không cần thiết để giảm lượng nhiệt tỏa ra trong phòng và tận dụng không khí mát hơn vào ban đêm để thông gió cho nhà ở.

Giấc ngủ vốn là khoảng thời gian cơ thể tự sửa chữa và phục hồi. Khi những đêm hè trở nên nóng hơn bởi các đợt sóng nhiệt, điều bị đánh cắp không chỉ là vài giờ nghỉ ngơi, mà còn là nền tảng sức khỏe của con người trong dài hạn. Với nhiều người trẻ như Hà Trang, một đêm ngủ ngon giữa mùa hè giờ đây đang trở thành điều xa xỉ hơn bao giờ hết./

Quỳnh Nga