Bài học về hạ tầng điện xanh tại Việt Nam từ kinh nghiệm quốc tế

Thay đổi nhỏ - Tác động lớn

Tại một trạm điện nằm trên vùng núi Sainte-Croix của Thụy Sĩ, ở độ cao hơn 1.000 m so với mực nước biển, Romande Energie - đơn vị cung cấp điện cho khoảng 300.000 khách hàng - đã đưa ra một quyết định tưởng chừng rất nhỏ: thay thế tủ điện trung thế đang sử dụng khí SF6 bằng một giải pháp mới vận hành bằng không khí sạch.

Đằng sau quyết định này là một câu chuyện lớn hơn nhiều về tương lai của ngành năng lượng.

Trong nhiều thập kỷ, khí SF6 được xem là loại khí gần như không thể thay thế trong các thiết bị điện trung thế nhờ khả năng cách điện và dập hồ quang vượt trội. Chính đặc tính này đã giúp các tủ điện trở nên nhỏ gọn, tin cậy và được sử dụng rộng rãi trên toàn thế giới.

Tuy nhiên, 1 kg khí SF6 có tiềm năng gây hiệu ứng nhà kính tương đương khoảng 23,5 tấn CO2. Với mức độ nguy hại lớn như vậy, Nghị định thư Kyoto đã yêu cầu các quốc gia kiểm soát và giảm phát thải loại khí này.

Theo đó, cùng với quá trình chuyển dịch năng lượng, ngành điện cũng đối mặt với một câu hỏi: liệu những thiết bị giúp vận hành hệ thống điện có thể trở nên bền vững hơn hay không?

Đây cũng là bài toán mà Romande Energie đặt ra khi doanh nghiệp không chỉ sản xuất điện từ 100% nguồn năng lượng tái tạo, mà còn hướng đến giảm tác động môi trường trong hạ tầng phân phối điện. Sau quá trình đánh giá các giải pháp trên thị trường, Công ty đã lựa chọn sản phẩm RM AirSeT của Schneider Electric - dòng tủ điện trung thế sử dụng công nghệ không khí sạch (Pure Air) kết hợp với đóng cắt chân không, loại bỏ hoàn toàn việc sử dụng khí SF6.

Việc thay thế một tủ điện trung thế tưởng chừng nhỏ, nhưng đó là bước đi đầu tiên đặt nền móng cho sự thay đổi lớn với các nhà cung cấp năng lượng không chỉ quan tâm đến bài toán môi trường mà còn về chi phí vận hành như Romande Energie. Mỗi năm, Romande Energie đầu tư khoảng 60 triệu franc Thụy Sĩ (gần 2.000 tỷ VNĐ) vào hạ tầng điện. Lưới điện của công ty có tổng chiều dài hơn 10.000 km. Do vậy, việc ứng dụng RM AirSeT còn được đánh giá cao bởi khả năng tích hợp vào lưới điện thông minh, hỗ trợ điều khiển từ xa qua IoT và giảm tổng chi phí sở hữu trong suốt vòng đời vận hành.

Kinh nghiệm của Romande Energie cho thấy, quá trình chuyển đổi năng lượng không chỉ diễn ra ở nguồn phát mà còn mở rộng tới hạ tầng phân phối điện. Đây cũng là bài toán ngày càng trở nên quan trọng với Việt Nam khi tỷ trọng năng lượng tái tạo gia tăng, đòi hỏi lưới điện phải vận hành linh hoạt hơn đồng thời đáp ứng các mục tiêu giảm phát thải.

Câu chuyện tương tự cũng đang diễn ra ở cách đó hàng nghìn kilomet tại Elgin Orchards, trang trại nổi tiếng nằm trong Thung lũng Elgin, thuộc tỉnh Western Cape của Nam Phi.

Elgin Orchards xây dựng thương hiệu dựa trên sự kết hợp giữa khoa học nông nghiệp và công nghệ hiện đại. Với họ, phát triển bền vững không phải là một khẩu hiệu mà là trách nhiệm đối với con người, môi trường và các thế hệ tương lai.

Để duy trì hoạt động sản xuất liên tục, doanh nghiệp cần một hệ thống điện ổn định. Nhưng bên cạnh đó, họ cũng mong muốn giảm dấu chân carbon trong toàn bộ chuỗi vận hành.

Việc triển khai RM AirSeT giúp Elgin Orchards đạt được cả hai mục tiêu. Doanh nghiệp cho biết giải pháp đã giúp loại bỏ hoàn toàn khí SF6 khỏi hệ thống điện, đồng thời mang lại độ tin cậy cao hơn cho hoạt động sản xuất với thời gian gián đoạn vận hành bằng 0. Theo ghi nhận của đơn vị này, tổng chi phí vòng đời thiết bị cũng có thể giảm tới 20%.

Câu chuyện của Elgin Orchards phản ánh nhu cầu ngày càng phổ biến của các doanh nghiệp sản xuất: không chỉ đảm bảo nguồn điện ổn định cho hoạt động kinh doanh mà còn giảm phát thải trong toàn bộ chuỗi vận hành. Đây cũng là xu hướng đang xuất hiện tại nhiều doanh nghiệp Việt Nam khi các yêu cầu ESG và tiêu chuẩn xuất khẩu ngày càng được siết chặt.

Chuyển dịch tất yếu của hạ tầng điện bền vững

Những câu chuyện từ Thụy Sĩ và Nam Phi cho thấy một xu hướng đang diễn ra ngày càng rõ nét trên toàn cầu: các khoản đầu tư vào hạ tầng điện không còn chỉ được đánh giá dựa trên độ tin cậy vận hành, mà còn phải đáp ứng các yêu cầu về phát triển bền vững, tối ưu chi phí vòng đời và khả năng tích hợp với lưới điện thông minh. Đây không còn là lựa chọn của riêng các doanh nghiệp tiên phong, mà đang dần trở thành tiêu chuẩn mới trong quá trình hiện đại hóa hạ tầng năng lượng.

Xu hướng này cũng đem lại nhiều ý tưởng cho Việt Nam. Trong bối cảnh nhu cầu điện tiếp tục tăng cao, năng lượng tái tạo ngày càng được tích hợp sâu hơn vào hệ thống điện và các doanh nghiệp đứng trước áp lực thực hiện các cam kết ESG cũng như mục tiêu phát thải ròng bằng 0, việc đầu tư vào những công nghệ điện thế hệ mới sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng thích ứng trong dài hạn.

Ở góc độ đó, các thiết bị trung thế đang trở thành một mắt xích quan trọng trong quá trình chuyển đổi. Nếu trước đây tiêu chí lựa chọn chủ yếu tập trung vào hiệu suất kỹ thuật và độ tin cậy, thì ngày nay doanh nghiệp và chủ đầu tư còn quan tâm đến khả năng giảm phát thải, mức độ thân thiện với môi trường, khả năng số hóa và hiệu quả khai thác trong suốt vòng đời thiết bị. Đây cũng là lý do các giải pháp trung thế thế hệ mới như RM AirSeT ngày càng được chú ý tại nhiều thị trường.

Việc thay thế khí SF6 bằng công nghệ cách điện bằng không khí sạch (Pure Air) kết hợp đóng cắt chân không không chỉ giúp giảm dấu chân carbon mà còn hỗ trợ doanh nghiệp chủ động đáp ứng các xu hướng quản lý môi trường đang ngày càng chặt chẽ trên thế giới. Bên cạnh đó, khoảng 93% vật liệu thô của RM AirSeT có thể tái chế, góp phần hỗ trợ các mục tiêu ESG và kinh tế tuần hoàn. Giải pháp cũng được phát triển theo hướng số hóa với khả năng giám sát từ xa, nâng cao độ tin cậy của hệ thống điện và tối ưu chi phí vận hành trong dài hạn.

Từ các nhà cung cấp điện tại châu Âu đến chính quyền địa phương và doanh nghiệp sản xuất tại châu Phi, một xu hướng chung đang dần hình thành: phát triển bền vững không chỉ diễn ra ở các dự án năng lượng tái tạo quy mô lớn mà còn được triển khai ngay trong những thành phần cốt lõi của hạ tầng điện. Đối với Việt Nam, đây có thể là một tín hiệu đáng chú ý cho giai đoạn phát triển tiếp theo của hệ thống điện, nơi các công nghệ mới như tủ điện RM AirSeT không chỉ giúp đảm bảo nguồn điện ổn định mà còn góp phần xây dựng một hạ tầng năng lượng xanh hơn, thông minh hơn và sẵn sàng cho các yêu cầu của tương lai.