12.000 chương trình học ở Trung Quốc bị khai tử do đâu?

Sinh viên Đại học Nhân dân Trung Quốc trong lễ tốt nghiệp năm 2025. Ảnh: Tân Hoa Xã.

Cuộc cải tổ diễn ra trong bối cảnh Trung Quốc tăng tốc cạnh tranh để trở thành cường quốc trong các ngành công nghiệp tương lai, đồng thời tìm cách giải quyết cuộc khủng hoảng việc làm nghiêm trọng đối với sinh viên tốt nghiệp. Hàng triệu lao động trẻ đang gặp khó khăn trong việc tìm kiếm công việc phù hợp sau khi ra trường.

Xóa sổ 12.200 chương trình trong 5 năm

Theo số liệu của Bộ Giáo dục Trung Quốc được Tân Hoa xã dẫn lại, giai đoạn 2021-2025 chứng kiến 12.200 chương trình đào tạo cử nhân bị hủy bỏ hoặc tạm ngừng tuyển sinh, trong khi 10.200 chương trình mới được đưa vào giảng dạy. Tổng cộng, hơn 30% chương trình đào tạo đại học của cả nước đã trải qua điều chỉnh.

Những ngành bị ảnh hưởng nhiều nhất thuộc nhóm nghệ thuật, khoa học nhân văn, ngoại ngữ và quản lý. Các lĩnh vực này bị xem là bão hòa hoặc không còn đáp ứng tốt nhu cầu của thị trường lao động, trong bối cảnh tỷ lệ thất nghiệp thanh niên tại Trung Quốc vẫn vượt 16% và AI đang làm thay đổi cơ cấu việc làm.

Ở chiều ngược lại, các ngành học mới được xây dựng theo định hướng phát triển kinh tế của chính phủ. Chẳng hạn, 9 trường đại học mở ngành đào tạo về trí tuệ hiện thân (embodied intelligence) - lĩnh vực kết hợp AI với các hệ thống vật lý như robot - nhằm phục vụ mục tiêu đẩy nhanh ứng dụng thế hệ AI mới vào nền kinh tế thực.

Theo SCMP, áp lực đổi mới đối với các trường đại học Trung Quốc ngày càng lớn trong những năm gần đây. Số lượng sinh viên tốt nghiệp liên tục tăng lên mức kỷ lục, nhưng nhiều người nhận thấy bằng cấp truyền thống không còn là bảo chứng cho cơ hội việc làm như trước. Điều đó buộc các cơ sở giáo dục phải điều chỉnh chương trình đào tạo theo hướng sát hơn với nhu cầu của nền kinh tế và thị trường lao động.

Chẳng hạn, Đại học Khoa học và Công nghệ Thượng Hải đã dừng tuyển sinh ngành Thiết kế sản phẩm trong năm nay. Một cựu sinh viên mới tốt nghiệp cho biết quyết định này phần nào phản ánh triển vọng nghề nghiệp ít khả quan của ngành.

“AI phát triển quá nhanh và tác động rất mạnh đến lĩnh vực thiết kế sản phẩm. Nhiều công việc cốt lõi như dựng mô hình đã được AI thực hiện”, người này nói.

Đại học Truyền thông Trung Quốc (CUC) - một trường đại học danh tiếng chuyên về truyền thông tại Bắc Kinh - cũng gây chú ý khi tái cấu trúc hàng loạt ngành học. Trong đó, ngành Quay phim đã được sáp nhập vào chương trình Quay phim và sản xuất phim - truyền hình.

Theo các cựu sinh viên, đây là bước đi tất yếu trước những thay đổi của công nghệ và thị trường. Song Song, một nhà quay phim tốt nghiệp CUC năm 2012, cho biết thời gian học đại học của anh trùng với giai đoạn ngành truyền thông chuyển đổi từ phim nhựa sang công nghệ số.

“Sự bùng nổ của livestream và video ngắn khiến yêu cầu đối với người quay phim hiện nay hoàn toàn khác so với công việc quay tin tức truyền hình truyền thống. Những thay đổi trong giáo dục là điều không thể tránh khỏi”, anh nói.

AI đang làm thay đổi cơ cấu việc làm tại Trung Quốc. Ảnh: SCMP.

Chỉ là giải pháp trước mắt?

Tuy nhiên, theo Chu Zhaohui, nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Khoa học Giáo dục Quốc gia Trung Quốc, việc đóng ngành này để mở ngành khác chỉ là giải pháp trước mắt. Để thích ứng với thời đại công nghệ thay đổi liên tục, giáo dục đại học cần những cải cách sâu rộng hơn.

Ông chỉ ra không ít ngành học vừa bị cắt giảm thực chất mới được mở trong đợt cải tổ trước đó của Trung Quốc và chưa có đủ thời gian để phát triển, hoàn thiện chương trình đào tạo.

Thay vì liên tục thay đổi danh mục ngành học, ông Chu đề xuất các trường đại học xây dựng mô hình đào tạo linh hoạt hơn, cho phép sinh viên tự do lựa chọn các học phần phù hợp với nhu cầu và định hướng cá nhân.

“Cách tiếp cận này giúp sinh viên lựa chọn môn học dựa trên sở thích, thế mạnh riêng và mục tiêu nghề nghiệp của mình, từ đó xây dựng một nền tảng tri thức mang dấu ấn cá nhân”, ông nói.

Trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng biến động, nhiều gia đình Trung Quốc cũng thay đổi cách nhìn về giáo dục đại học, xem đây là điểm khởi đầu thay vì đích đến cuối cùng.

Vincent Zhao, 48 tuổi, chủ một công ty sản xuất truyền thông tại Bắc Kinh, đã khuyến khích con gái theo học ngành Thống kê và Quản trị dữ liệu khi bước vào đại học năm ngoái.

“Chúng tôi chọn một hướng đi đủ rộng, phù hợp với sở thích và năng lực của con, đồng thời tạo dư địa cho cả học lên cao lẫn cơ hội việc làm sau này”, ông chia sẻ.

Theo ông Zhao, mô hình nghề nghiệp truyền thống - học một ngành cụ thể, tìm một công việc tương ứng rồi gắn bó cả đời - đã không còn phù hợp trong thời đại hiện nay.