Theo trang tin 36Kr, AI dược phẩm đang nhanh chóng chuyển từ sân chơi của các startup thành mặt trận cạnh tranh mới của những tập đoàn công nghệ lớn nhất Trung Quốc.
Trong vòng vài tháng gần đây, ByteDance, Baidu, Tencent, Alibaba và JD.com liên tiếp công bố những động thái quan trọng tại giao điểm giữa trí tuệ nhân tạo và y dược.
Tuy cùng nhìn thấy cơ hội trong lĩnh vực được đánh giá có thể định hình tương lai ngành chăm sóc sức khỏe, năm tập đoàn này lại lựa chọn năm hướng đi hoàn toàn khác nhau.
Chính sự khác biệt đó đang tạo nên một trong những cuộc cạnh tranh đáng chú ý nhất của ngành công nghệ Trung Quốc hiện nay.
Cuộc đổ bộ AI dược phẩm của các ông lớn Internet Trung Quốc
Trước tiên, ByteDance đang đặt cược mạnh mẽ nhất vào AI dược phẩm.
Ngày 10/6, ByteDance chính thức khởi động quá trình tách riêng và gọi vốn độc lập cho mảng AI dược phẩm.
Toàn bộ đội ngũ chủ chốt, thuật toán cốt lõi, nền tảng công nghệ và các tài sản nghiên cứu hiện có được chuyển sang lĩnh vực mới.
So với các đối thủ, ByteDance được cho là theo đuổi chiến lược toàn diện nhất. Thay vì chỉ đầu tư hoặc cung cấp công cụ, công ty bắt đầu từ nghiên cứu mô hình AI nền tảng, sau đó tiến tới tự phát triển các đường ống nghiên cứu thuốc.
Đội ngũ AI dược phẩm của ByteDance được thành lập từ năm 2021 với sự quy tụ khoảng 50 chuyên gia gồm các nhà nghiên cứu AI4S (AI for Science) và chuyên gia dược phẩm giàu kinh nghiệm.
Đồng thời, các nhóm phát triển mô hình dự đoán cấu trúc protein trước đây cũng đã được hợp nhất hoàn toàn vào hệ thống này.
Sau khi tách riêng, công ty mới vẫn tiếp tục nhận hỗ trợ năng lực tính toán từ nền tảng điện toán đám mây và trí tuệ nhân tạo doanh nghiệp Volcano Engine.
Mô hình này giúp ByteDance vừa duy trì quyền kiểm soát tài sản chiến lược, vừa tận dụng nguồn vốn bên ngoài để đẩy nhanh các giai đoạn nghiên cứu và thử nghiệm lâm sàng.
Tham vọng của ByteDance không chỉ dừng ở AI dược phẩm. Tháng 7/2025, công ty đầu tư 6 tỷ Nhân dân tệ xây dựng Tổ hợp Y tế Quốc tế tại Bắc Kinh với quy mô 800 giường bệnh.
Mục tiêu là ByteDance sẽ phát triển bệnh viện “AI nguyên sinh” đầu tiên của Trung Quốc, nơi dữ liệu lâm sàng, chẩn đoán bằng AI và chuyển hóa liệu pháp tế bào được tích hợp trong một vòng khép kín.
Mô hình này cho thấy tham vọng kiểm soát toàn bộ chuỗi giá trị từ thuật toán, nghiên cứu thuốc đến ứng dụng lâm sàng, qua đó xây dựng một hệ sinh thái dữ liệu hoàn chỉnh.
Nếu ByteDance chọn tự làm thuốc, thì Baidu lại đi theo hướng xây dựng hạ tầng AI cho ngành dược.
Trung tâm chiến lược này là BioMap, công ty được sáng lập vào tháng 8/2020.
Khác với ByteDance, BioMap không trực tiếp phát triển thuốc. Thay vào đó, công ty tập trung xây dựng các mô hình AI nền tảng phục vụ doanh nghiệp dược và tổ chức nghiên cứu trên toàn cầu.
Những sản phẩm nổi bật của BioMap gồm mô hình khoa học sự sống xTrimoV4 với 268 tỷ tham số và nền tảng BioMapOS.
Theo công bố, hệ thống đã được kiểm chứng trong hơn 60 dự án chứng minh tính khả thi (PoC), hỗ trợ các nhiệm vụ từ phát hiện mục tiêu điều trị, phát triển kháng thể đến nghiên cứu thuốc mới.
Hiện BioMap đang phục vụ hơn 800 tổ chức, trong đó có hơn 30 doanh nghiệp hàng đầu ngành.
Một trong những hợp tác tiêu biểu nhất là thỏa thuận trị giá 1 tỷ USD với Tập đoàn Dược phẩm Sanofi.
Theo đó, BioMap cung cấp nền tảng AI và mô hình khoa học sự sống, còn Sanofi đóng góp dữ liệu cùng kinh nghiệm phát triển thuốc nhằm thiết kế các loại kháng thể và thuốc protein mới.
Chiến lược này được đánh giá tương đồng với hướng đi của BioNeMo của NVIDIA hay AlphaFold của Google DeepMind, đó là biến AI thành công cụ nền tảng cho toàn bộ ngành dược.
Trong khi ByteDance phát triển thuốc và Baidu xây hạ tầng AI, Tencent lại chọn một chiến lược khác biệt: đầu tư quy mô lớn vào toàn bộ hệ sinh thái y dược.
Tính đến năm 2025, Tencent đã trở thành cổ đông lớn thứ hai của Công ty Dược phẩm và công nghệ sinh học Libang Pharmaceutical có trụ sở tại Thành phố Tây An (Trung Quốc), đồng thời đầu tư vào hàng loạt doanh nghiệp công nghệ sinh học như Weilizhibo, Minwei Biotech, Fanli Biotech, Hongxin Biotech và T-Therapeutics.
Trong lĩnh vực liệu pháp tế bào, Tencent đặc biệt đặt cược vào Công ty công nghệ sinh học và y tế Xinjing Zhiyuan, doanh nghiệp phát triển thuốc TCR-T (phương pháp liệu pháp miễn dịch cá thể hoá) điều trị khối u rắn. Đường ống NW-101C (thuốc thử nghiệm liệu pháp miễn dịch tế bào) của công ty là ứng viên thuốc TCR-T đầu tiên tại Trung Quốc nhắm đích bước vào giai đoạn lâm sàng.
Đáng chú ý hơn, Tencent không còn chỉ đóng vai trò nhà đầu tư. Tháng 2/2026, công ty công bố bằng sáng chế cho một loại thuốc giảm cân GLP-1 peptide chuỗi ngắn hoàn toàn do AI thiết kế.
Đây được xem là bước tiến đầu tiên đưa Tencent từ vị thế nhà đầu tư sang tham gia trực tiếp vào quá trình thiết kế phân tử và phát triển thuốc mới.
Cùng với đó, Alibaba và JD.com lựa chọn không tập trung vào nghiên cứu thuốc như ByteDance hay Tencent mà hai tập đoàn này lựa chọn khai thác lợi thế sẵn có trong lĩnh vực dịch vụ y tế và lưu thông dược phẩm.
Tháng 1/2026, Alibaba ra mắt mô hình AI y khoa chuyên biệt mang tên Hydrogen Ion dành cho bác sĩ lâm sàng.
Sản phẩm nhấn mạnh khả năng “ít ảo giác, dựa trên bằng chứng”, với mọi câu trả lời đều có nguồn tham khảo rõ ràng và hỗ trợ truy xuất nguồn gốc.
Để đạt mục tiêu này, Alibaba đã xây dựng kiến trúc AI bốn tầng bao gồm hiểu bằng chứng, truy xuất dữ liệu, tinh chỉnh mô hình và đánh giá chuyên gia.
Đồng thời, công ty thành lập Hội đồng Chuyên gia AI Y khoa với hơn 300 chuyên gia lâm sàng trên khắp Trung Quốc.
Ở lĩnh vực liệu pháp tế bào, Alibaba lựa chọn tham gia vào khâu lưu thông.
Trong khi đó, JD.com tập trung vào xây dựng hệ sinh thái dịch vụ sức khỏe AI với việc triển khai hơn 1.500 tác nhân bác sĩ chuyên gia.
Bên cạnh đó, hệ thống AI y học chứng cứ của JD Health còn tích hợp hàng chục triệu tài liệu và hướng dẫn y khoa quốc tế nhằm hỗ trợ bác sĩ trong quá trình ra quyết định.
Ở mảng liệu pháp tế bào, JD còn tận dụng năng lực hải quan (logistics) để xây dựng mô hình quản lý tài sản sức khỏe dựa trên dịch vụ lưu trữ tế bào, khác biệt với hướng tiếp cận thiên về lưu thông của Alibaba.
Điểm hội tụ và cuộc đua cuối cùng
Dù lựa chọn các chiến lược khác nhau, năm 2026 chứng kiến một xu hướng đáng chú ý khi ByteDance, Tencent, Alibaba và JD.com cùng tăng cường hiện diện trong lĩnh vực liệu pháp tế bào.
Động lực lớn nhất đến từ việc Trung Quốc chính thức triển khai Sắc lệnh số 818 “Quy định về quản lý nghiên cứu lâm sàng và ứng dụng chuyển hóa công nghệ sinh học y học mới” từ ngày 1/5/2026.
Văn bản này lần đầu tiên mở ra hành lang pháp lý rõ ràng cho quá trình chuyển đổi từ nghiên cứu lâm sàng sang ứng dụng thực tế của liệu pháp tế bào.
Theo đó, mỗi doanh nghiệp đã lựa chọn một điểm tiếp cận khác nhau. ByteDance xây dựng năng lực thử nghiệm lâm sàng thông qua bệnh viện AI nguyên sinh; Tencent đầu tư vào các công nghệ TCR-T ở thượng nguồn.
Trong khi đó, Alibaba tập trung vào lưu thông thuốc tế bào gốc; còn JD xây dựng nền tảng quản lý tài sản sức khỏe từ dịch vụ lưu trữ tế bào.
Nhìn tổng thể, sự khác biệt giữa năm tập đoàn phản ánh ADN kinh doanh riêng của từng doanh nghiệp.
ByteDance theo đuổi mô hình kiểm soát toàn chuỗi từ nghiên cứu đến lâm sàng. Baidu đóng vai trò nhà cung cấp hạ tầng AI cho ngành. Tencent mở rộng ảnh hưởng thông qua đầu tư và dần tiến vào nghiên cứu thuốc.
Còn Alibaba trở thành nhà cung cấp nền tảng và dịch vụ hỗ trợ y tế và JD tận dụng lợi thế chuỗi cung ứng và hệ thống dịch vụ sức khỏe.
Tuy nhiên, phía sau những con đường khác nhau là hai xu hướng chung đang ngày càng rõ nét.
Thứ nhất, các doanh nghiệp không còn dừng ở số hóa mà đang tiến sâu hơn vào chuỗi giá trị cốt lõi của ngành dược phẩm, từ nghiên cứu thuốc, mô hình AI nền tảng đến dịch vụ lâm sàng và chuỗi cung ứng.
Thứ hai, AI chỉ là công cụ, còn dữ liệu mới là tài sản chiến lược quyết định lợi thế cạnh tranh dài hạn.
Theo đó, ByteDance cần dữ liệu lâm sàng để tối ưu mô hình phát triển thuốc, Baidu cần dữ liệu từ các hãng dược để huấn luyện AI, Tencent cần dữ liệu từ hệ sinh thái đầu tư; trong khi Alibaba và JD phụ thuộc vào dữ liệu đơn thuốc và sức khỏe người dùng để cải thiện dịch vụ.
Cuộc đua AI dược phẩm vì thế không đơn thuần là cuộc cạnh tranh về thuật toán hay vốn đầu tư. Đó đang trở thành cuộc cạnh tranh về quyền tiếp cận và khai thác dữ liệu khoa học sự sống quy mô lớn.
Từ một thị trường vốn được dẫn dắt bởi các startup công nghệ sinh học, AI dược phẩm đang dần trở thành chiến trường mới của các tập đoàn Internet lớn nhất Trung Quốc.
Và chính những chiến lược khác biệt của năm Tập đoàn lớn này có thể sẽ quyết định cục diện ngành y dược tại Trung Quốc trong thập niên tới.
* Theo 36Kr