Mua đồng hồ thông minh để theo dõi sức khoẻ, cô gái trẻ bất ngờ phát hiện ra bí mật đáng sợ

Theo trang tin Business Insider, trong vài năm trở lại đây, các thiết bị đeo thông minh, ứng dụng theo dõi sức khỏe và công cụ phân tích dữ liệu cá nhân đã trở thành một phần quen thuộc trong đời sống của hàng triệu người dùng. Chúng hứa hẹn giúp người dùng ngủ ngon hơn, tập luyện hiệu quả hơn và phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường của cơ thể.

Tuy nhiên, khi mọi nhịp tim, bước chân hay giờ ngủ đều được chuyển hóa thành những con số, một câu hỏi mới cũng xuất hiện: liệu việc theo dõi sức khỏe liên tục có thực sự giúp con người sống tốt hơn, hay đang khiến họ ngày càng phụ thuộc vào các thuật toán để hiểu chính bản thân mình?

Cô Katie Anne Hayes mua một chiếc đồng hồ Garmin để theo dõi sức khỏe sau khi mắc hội chứng hậu Covid kéo dài vào năm 2023, cô tin rằng công nghệ có thể giúp mình hiểu rõ cơ thể hơn.

Ban đầu, tính năng “Body Battery”, chỉ số ước tính mức năng lượng còn lại của cơ thể mang đến cho Hayes nhiều thông tin hữu ích. Cô thường xuyên kiểm tra chỉ số này để đánh giá liệu mình có đủ sức cho một buổi tập luyện hay tham dự các hoạt động cuối tuần hay không.

Cô cho biết: “Nếu năng lượng cơ thể thấp, đó thường là dấu hiệu khá chính xác về cảm giác của tôi vào cuối ngày”.

Tuy nhiên, từ một công cụ hỗ trợ hữu ích, chiếc đồng hồ dần trở thành nguồn tạo áp lực cho Hayes. Cô lo lắng khi chỉ số năng lượng thấp trước những cuộc họp quan trọng, thức dậy mỗi sáng để kiểm tra dữ liệu giấc ngủ và cuối cùng bị cuốn vào một vòng lặp tiêu cực.

Cô Hayes nói: “Tôi đã rơi vào một vòng phản hồi tiêu cực với chiếc đồng hồ của mình. Việc tháo chiếc đồng hồ ra và không còn liên tục bị nhắc nhở về sự mệt mỏi mà tôi có thể gặp phải thực sự đã giúp ích”.

Câu chuyện của Hayes phản ánh một xu hướng đang bùng nổ trên toàn cầu, đó là con người ngày càng phụ thuộc vào các thiết bị và thuật toán để hiểu cơ thể mình.

Kỷ nguyên dữ liệu sức khoẻ cá nhân

Nhờ sự phát triển của công nghệ, người dùng ngày nay có thể tiếp cận lượng thông tin sức khỏe chưa từng có tiền lệ. Từ đồng hồ thông minh, nhẫn theo dõi sức khỏe, xét nghiệm ADN, xét nghiệm máu chuyên sâu cho đến các bộ kit phân tích hệ vi sinh tại nhà, mọi chỉ số gần như đều có thể được số hóa.

Song song với đó, các chatbot AI có khả năng biến một lượng dữ liệu khổng lồ thành những lời khuyên cá nhân hóa chỉ trong vài giây.

Tuy nhiên, sự bùng nổ dữ liệu cũng đặt ra một câu hỏi ngày càng cấp thiết: đâu là ranh giới giữa việc hiểu bản thân và việc giám sát bản thân?

Theo Tiến sĩ Sandeep Kishore, bác sĩ kiêm nhà khoa học tại Đại học California, (San Francisco, Mỹ), ngày càng nhiều người đang giao mối quan hệ với cơ thể mình cho thuật toán.

Ông nhận định: “Con người dường như đã ngừng lắng nghe bản thân thực sự cảm thấy thế nào mà bắt đầu xem ứng dụng nói gì? Đây là một thay đổi tinh vi nhưng rất đáng kể”.

Trong giới chăm sóc sức khỏe, kéo dài tuổi thọ (longevity) đang trở thành từ khóa thời thượng hay khái niệm định lượng bản thân (quantified self) xuất hiện từ năm 2007, đã phát triển thành một hệ sinh thái trị giá hàng tỷ USD gồm thiết bị đeo, xét nghiệm và các nền tảng phân tích dữ liệu sức khỏe.

Theo trang Grand View Research, thị trường thiết bị đeo toàn cầu đạt gần 100 tỷ USD doanh thu trong năm 2025 và được dự báo tăng lên 230 tỷ USD vào năm 2033.

Khoảng một phần ba người Mỹ hiện sử dụng đồng hồ, vòng đeo hoặc nhẫn thông minh để theo dõi sức khỏe và thể chất. Hàng chục nghìn người đã đăng ký chụp cộng hưởng từ (MRI) toàn thân với chi phí khoảng 2.500 USD mỗi lần.

Nền tảng xét nghiệm sức khỏe cá nhân hóa Function Health, cho phép thực hiện hơn 150 loại xét nghiệm, hiện được định giá 2,5 tỷ USD.

Trong khi đó, nhà sản xuất nhẫn thông minh Oura đã đạt mức định giá 11 tỷ USD và dự kiến niêm yết cổ phiếu trong năm nay.

Tuy nhiên, giữa làn sóng đó, giới chuyên gia vẫn đặt ra câu hỏi rằng bao nhiêu dữ liệu trong số này thực sự hữu ích?

Các thiết bị theo dõi sức khỏe có thể mang lại lợi ích rõ ràng nếu chúng giúp người dùng vận động nhiều hơn, ăn uống khoa học hơn hoặc duy trì các thói quen tích cực.

Bà Deborah Lupton, nhà xã hội học thuộc Đại học New South Wales (Australia), cho rằng các thiết bị này còn giúp những người mắc bệnh mãn tính hoặc các tình trạng sức khỏe khó được công nhận có thêm bằng chứng để trao đổi với bác sĩ.

Tuy nhiên, mặt trái của những chỉ số này cũng ngày càng rõ ràng.

Ông Nick Tiller, nhà khoa học thể thao tại Viện Đổi mới Y sinh Lundquist thuộc Harbor-UCLA Medical Center, nhận định rằng: “Đại đa số những chỉ số mà chúng ta có thể đo được hoàn toàn là lãng phí thời gian. Chúng không cho chúng ta biết điều gì thực sự có ý nghĩa về sức khỏe”.

Một ví dụ điển hình là theo dõi giấc ngủ.

Bà Kelly Baron, chuyên gia về y học hành vi giấc ngủ tại Đại học Utah, cho biết các thiết bị hiện nay đã tiến bộ đáng kể trong việc ghi nhận thời gian ngủ, nhưng khả năng xác định chính xác các giai đoạn ngủ vẫn còn hạn chế.

Quan trọng hơn, bà cảnh báo người dùng không nên quá quan trọng với dữ liệu của từng đêm riêng lẻ.

Bà Baron đặt câu hỏi: “Bạn có thức dậy vào buổi sáng, nhìn vào một con số rồi quyết định ngày hôm đó sẽ diễn ra thế nào không?”.

Chính bà là một trong những nhà nghiên cứu đưa ra thuật ngữ “orthosomnia”- tình trạng con người quá ám ảnh với dữ liệu giấc ngủ đến mức khiến chất lượng giấc ngủ của họ trở nên tồi tệ hơn và dẫn tới mất ngủ.

Một vấn đề khác là nhiều người không hiểu rõ giới hạn của các công nghệ mình đang sử dụng.

Apple Watch hiện có tính năng được Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) phê duyệt nhằm phát hiện các dấu hiệu rối loạn hô hấp liên quan đến chứng ngưng thở khi ngủ.

Tuy nhiên, việc không nhận được cảnh báo không đồng nghĩa với việc người dùng hoàn toàn khỏe mạnh.

Tiến sĩ Jesse Greer, nhà sáng lập phòng khám chăm sóc sức khỏe dự phòng Preamble Health (Mỹ), cho biết ông đã gặp không ít bệnh nhân chắc chắn rằng mình không mắc chứng ngưng thở khi ngủ chỉ vì dữ liệu từ thiết bị đeo.

Ông nói: “Tôi không thể đếm được bao nhiêu lần chúng tôi xét nghiệm và phát hiện bệnh nhân bị ngưng thở khi ngủ khá nghiêm trọng, trong khi chiếc nhẫn Oura vẫn báo điểm giấc ngủ 90”.

Đại diện Oura xác nhận sản phẩm của hãng không phát hiện chứng ngưng thở khi ngủ và cũng không được FDA cấp phép cho mục đích này. Các thông tin về giấc ngủ và hô hấp của thiết bị “chỉ phục vụ mục đích chăm sóc sức khỏe tổng quát”.

Giữa một khối lượng khổng lồ dữ liệu sức khỏe, nhiều người đang tìm đến AI thay vì bác sĩ để diễn giải các kết quả xét nghiệm.

Tiến sĩ Kishore cho biết ngày càng nhiều bệnh nhân mang đến phòng khám các bản phân tích được tạo bởi ChatGPT cùng những chẩn đoán hoặc danh sách vấn đề mà AI đề xuất.

Theo ông, AI hiện đúng khoảng 50%: “Khi đúng, nó rất hữu ích và cho định hướng tốt. Nhưng đôi khi chúng tôi vẫn phải thực hiện thêm các xét nghiệm chỉ để xoa dịu nỗi lo của bệnh nhân”.

Khảo sát mới của của tổ chức phân tích chính sách y tế KFF của Mỹ cho thấy 29% người trưởng thành tại Mỹ từng sử dụng AI để tìm kiếm thông tin hoặc lời khuyên liên quan đến sức khỏe thể chất. Đáng chú ý, 42% trong số này không tiếp tục tham khảo ý kiến bác sĩ.

Đó là điều khiến giới chuyên gia lo ngại.

Dữ liệu quan trọng nhất chính là cảm nhận của con người

Theo các chuyên gia, sự bùng nổ của thiết bị theo dõi sức khỏe và AI không xuất hiện một cách ngẫu nhiên. Chúng phát triển mạnh bởi nhiều người cảm thấy hệ thống chăm sóc sức khoẻ thực tế hiện nay còn thiếu hiệu quả, khó tiếp cận và khiến bệnh nhân không được lắng nghe đầy đủ.

Tuy nhiên, mong muốn trở thành phiên bản tốt hơn của bản thân đôi khi cũng có thể biến thành một cuộc chạy đua mệt mỏi.

Nếu việc không đạt mục tiêu số bước chân khiến bạn suy sụp, hoặc việc duy trì lối sống lành mạnh buộc bạn phải từ chối mọi cuộc gặp gỡ bạn bè, có lẽ sự tối ưu hóa ấy đang đi quá xa.

Bởi suy cho cùng, mục tiêu của sức khoẻ không phải là biến cuộc sống thành một chuỗi những chỉ số cần chinh phục, mà là giúp con người sống cân bằng và hạnh phúc hơn.

Chính vì vậy, điều đáng chú ý là ngay cả những người theo đuổi mục đích “trẻ mãi không già” quyết liệt nhất cùng dần thừa nhận một thực tế đơn giản: phần lớn những phương pháp kéo dài tuổi thọ hiệu quả nhất đều rất đơn giản và hoàn toàn miễn phí.

Thị trường công nghệ sức khỏe dành cho người tiêu dùng vẫn đang bùng nổ, và sẽ còn xuất hiện thêm vô số thiết bị cùng các xét nghiệm mới. Con người hoàn toàn có thể biến cơ thể thành một bảng điều khiển đầy dữ liệu.

Nhưng như bài học từ chính những người đang sống giữa cơn bão thông tin ấy cho thấy, mọi chỉ số cuối cùng vẫn chỉ là dữ liệu. Và đôi khi, nguồn dữ liệu quan trọng nhất không nằm trên màn hình đồng hồ hay trong ứng dụng AI, mà chính là cảm nhận thật sự của cơ thể mỗi người.

* Nguồn: BI, Fortune

Minh Ngọc