Theo thông tin từ trang Sohu, khi Elon Musk vẫn liên tục quảng bá trên mạng xã hội X về việc Optimus sẽ “sản xuất hàng loạt vào năm tới”, và khi các công ty khởi nghiệp tại Thung lũng Silicon vẫn đang dựa vào những video ngắn quay cảnh robot biểu diễn nghệ thuật hay pha cà phê để thu hút sự chú ý của người dùng internet, thì một báo cáo nghiên cứu chuyên sâu và đầy sức nặng từ Phố Wall đã lạnh lùng lột trần bề nổi của ngành này.
Báo cáo nghiên cứu mới nhất do ngân hàng Morgan Stanley công bố trong tháng này đã hé lộ một sự thật của ngành nghề đang hiện hữu trước mắt nhưng lại bị tập thể phớt lờ: Trong số 13.000 đến 16.000 robot hình người được xuất xưởng trên toàn cầu vào năm 2025 thì có tới 90% đến từ các nhà sản xuất Trung Quốc.
Từ hiệu ứng lan tỏa của chuỗi cung ứng, khả năng liên tục cắt giảm chi phí cho đến dòng vốn ngày càng tập trung, Trung Quốc đang sử dụng một công thức rất quen thuộc để biến robot hình người thành “ngành xe điện tiếp theo”.
Trong cuộc chiến giành quyền quyết định trong ngành chế tạo phần cứng robot hình người này, thực tế lạnh lùng của việc sản xuất hàng loạt đã vô tình nghiền nát hào quang công nghệ của các mẫu thử nghiệm (prototype).
Phá vỡ lăng kính Thung lũng Silicon
Trong một thời gian dài trước đây, thế giới bên ngoài luôn có một nhận thức rằng nước Mỹ vẫn đang dẫn trước Trung Quốc một khoảng cách xa trong cuộc đua robot hình người.
Thế nhưng báo cáo mới nhất do ngân hàng Morgan Stanley đã đưa ra một câu trả lời định lượng mang tính đảo lộn: Khoảng 90% sản lượng robot hình người xuất xưởng toàn cầu năm 2025 đến từ các nhà sản xuất Trung Quốc.
Ngược lại, trang Sohu nhận định rằng, các hãng công nghệ của Mỹ, Nhật Bản và các quốc gia khác phần lớn vẫn đang dừng lại ở giai đoạn thử nghiệm các mẫu nguyên bản.
Dữ liệu thực tế cho thấy trong thế giới thương mại, mức độ quan tâm trên mạng xã hội không giải quyết được năng lực sản xuất, và mẫu nguyên bản chưa thể biến ngay thành sản phẩm công nghiệp.
Trên cơ sở đó, tâm điểm của ngành robot hình người toàn cầu đã âm thầm chuyển dịch sang Trung Quốc đựa trên ba đòn bẩy cốt lõi:
Thứ nhất, khép kín chuỗi sản xuất nhờ đơn hàng nội địa
So với các đồng nghiệp Mỹ còn đang giải quyết bài toán hiệu năng từ việc “biết đi” đến “biết làm”, các nhà sản xuất Trung Quốc đã chuyển sang giai đoạn thực chiến: giảm chi phí, mở rộng sản lượng và tìm kiếm kịch bản ứng dụng thực tế.
Năm 2025, trong số các đơn hàng sớm của robot hình người Trung Quốc, các đơn hàng đến từ các doanh nghiệp nhà nước của Trung Quốc có giá trị tới hơn 2 tỷ Nhân dân tệ, chủ yếu phục vụ việc bảo trì nhà máy điện, trung tâm dữ liệu và dịch vụ công cộng.
Đòn bẩy thứ hai là lợi thế lan toả từ chuỗi cung ứng xe điện
Trong số 100 doanh nghiệp then chốt thuộc chuỗi giá trị toàn cầu do Morgan Stanley sàng lọc, có 56 doanh nghiệp đến từ Trung Quốc. Từ bộ giảm tốc của Leaderdrive (Lvxiebo), đến động cơ servo của Inovance (Huichuan), rồi đến cảm biến tầm nhìn 3D của Orbbec (Aobizhongguang), Trung Quốc đang nắm giữ phần lớn chuỗi ngành.
Nhưng vũ khí chí mạng hơn nằm ở “sự lan tỏa ngành”. Bản chất lợi thế đi trước của Trung Quốc không lĩnh vực robot hình người đến từ các dòng lợi nhuận và hạ tầng kĩ thuật được tích luỹ từ ngành ô tô năng lượng mới trong thập kỉ qua.
Từ cảm biến, động cơ cho đến hệ thống quản lý pin, chuỗi cung ứng của xe điện và robot hình người có độ trùng lặp cao.
Ông Selina Xu, người phụ trách chính sách AI Trung Quốc tại văn phòng của cựu CEO Google Eric Schmidt, chỉ ra rằng Trung Quốc sở hữu nền tảng sản xuất mạnh mẽ, giúp tốc độ nâng cấp thế hệ của các doanh nghiệp vượt xa phương Tây, sự tích hợp sâu rộng này giúp giá thành một robot hoàn chỉnh nội địa nhanh chóng giảm từ mức hàng triệu Nhân dân tệ xuống mức trăm nghìn Nhân dân tệ.
Đòn bẩy thứ ba là sự hội tụ của dòng vốn đầu tư mạo hiểm
Dữ liệu từ báo cáo của Morgan Stanley cho thấy, tính từ đầu năm 2026 đến nay, quy mô vốn đầu tư mạo hiểm (vốn VC) cho robot hình người toàn cầu đã vượt qua cả năm ngoái, trong đó thị trường Trung Quốc hut hút khoảng 46% lượng vốn này.
Ông Chetan Ahya, Nhà kinh tế trưởng khu vực châu Á của Morgan Stanley, nhận định việc Trung Quốc xây dựng toàn bộ chuỗi cung ứng giúp họ giành được lợi thế đi trước khi đối mặt với các đối thủ cạnh tranh Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc vốn đang phụ thuộc vào linh kiện từ quốc gia này.
Kịch bản “ xe điện tiếp theo ”
Nhìn sang hai bờ đại dương, ngành robot hình người giống như đang tồn tại trong hai vũ trụ song song với sự phân hoá rõ rệt về tư duy tiếp cận:
Đầu tiên là lộ trình của Mỹ với sự ưu tiên dành cho não bộ, các gã khổng lồ công nghệ của Mỹ đã cố gắng dùng mô hình ngôn ngữ lớn để trao quyền cho phần cứng, theo đuổi sự đột phá công nghệ ở các điểm đơn lẻ. Phương thức này đã giúp họ giành được tiếng vang thương hiệu lớn trên truyền thông.
Trong khi đó, lộ trình của Trung Quốc với sự ưu tiên phần thân, dựa vào lợi thế toàn chuỗi ngành để chuyển hoá ý tưởng thành sản phẩm công nghiệp với quy mô lớn, chi phí thấp, hiệu suất cao và tiến hành nâng cấp dần trong quá trình ứng dụng thực tế. Phương thức này giúp họ chiếm lĩnh trận địa thị trường sớm hơn.
Minh chứng rõ nhất là trong khi Figure AI vừa ra mắt Figure 03 hay nhà máy Tesla ở Austin vẫn đang thử nghiệm hiệu năng đi bộ của Optimus, thì Unitree đã định gía cho robot nhân hình G1 là 99.000 Nhân dân tệ (tương đương hơn 13.000 USD) và mở bán trực tiếp cho người dùng cuối.
Ngược lại các sản phẩm cùng loại cuả Mỹ hoặc bị kẹt ở mức giá 60.000 USD, hoặc chưa chạm tới ngưỡng cửa sản xuất hàng loạt.
Morgan Stanley đưa ra nhận định rằng ngành công nghiệp robot nhân hình của Trung Quốc đang tái hiện chính xác kịch bản của ngành xe điện trước đây. Mức độ xuất khẩu robot của Trung Quốc năm 2025 tương đương với quy mô xuất khẩu xe điện vào năm 2019.
Mặc dù đang nắm giữ phần lớn sản lượng xuất xưởng, ngành robot hình người của Trung Quốc vẫn phải đối mặt với những rào cản mang tính quyết định để duy trì vị thế dài hạn.
Báo cáo nghiên cứu của Morgan Stanley đã chỉ ra hai thách thức lớn. Đầu tiên là giới hạn “não bộ” robot. Mô hình thế giới (World Model) và mô hình VLA (Thị giác – Ngôn ngữ và Hành động) hiện vẫn chưa đáp ứng được các yêu cầu của những ứng dụng công nghiệp có độ chính xác cao.
Rào cản cạnh tranh đang dần chuyển sang “vòng quay dữ liệu độc quyền”. Doanh nghiệp nào thu thập được nhiều dữ liệu vật lý từ thế giới thực hơn sẽ có khả năng huấn luyện được bộ não robot thực sự hiệu quả hơn. Đây vốn là thế mạnh truyền thống của các công ty Mỹ.
Thứ hai là hố sâu giữa chi phí và kỳ vọng. Khảo sát của Morgan Stanley cho thấy 62% doanh nghiệp Trung Quốc có ý định mua robot hình người, nhưng chỉ 23% hài lòng với các sản phẩm hiện tại. Những điểm bị phàn nàn nhiều nhất là độ linh hoạt, tính năng và giá thành.
Quan trọng hơn, 92% doanh nghiệp được khảo sát đều đặt ra một ngưỡng rõ ràng: giá bán mỗi robot phải giảm xuống dưới 200.000 NDT thì họ mới sẵn sàng triển khai trên quy mô lớn.
Ông Zhong Sheng, Trưởng nhóm phân tích lĩnh vực công nghiệp Trung Quốc của Morgan Stanley cảnh báo: “Năm 2026 là một năm mang tính quyết định. Ngành công nghiệp Trung Quốc có thể sắp bước vào giai đoạn thanh lọc”.
Có lẽ, khi câu hỏi “ai có thể chế tạo được” không còn là rào cản, trọng tâm cạnh tranh sẽ khốc liệt chuyển sang “ai có thể chế tạo với giá đủ rẻ và đủ hữu dụng”.
Từ việc độc chiếm 90% lượng xuất xưởng năm 2025 cho đến việc tái hiện chính xác kịch bản xe điện, Trung Quốc đã chạy ở vị trí tiên phong trong việc thương mại hóa hàng loạt.
Nhưng trận quyết chiến thực sự của Trung Quốc vẫn chưa bắt đầu. Khi lợi thế phần mềm từ các mô hình AI lớn buộc phải kết hợp với sức mạnh phần cứng của chuỗi cung ứng, doanh nghiệp nào có thể tiên phong trong việc kéo giá thành robot xuống dưới mốc 200.000 Nhân dân tệ và xây dựng thành công vòng quay dữ liệu của thế giới vật lý, doanh nghiệp đó mới có cơ hội trở thành “BYD” và “Tesla” của kỷ nguyên robot.
Như vậy, khi tâm điểm đổi mới chuyển từ những dòng mã trong thế giới số sang những cỗ máy thép của thế giới vật lý, cuộc chạy đua đường dài của ngành chế tạo công nghệ cao mới của Trung Quốc chỉ vừa cất tiếng súng khai màn.
*Theo Sohu