Kinh tế Di sản: Định vị ngành Sơn mài Việt Nam trên bản đồ thương mại toàn cầu tỷ đô

Tầm Nhìn Chiến Lược Đến 2035: Khát Vọng Ngành Kinh Tế Tỷ Đô Và Then Chốt Công Nghệ Vật Liệu

Mở đầu diễn đàn, các chuyên gia và doanh nghiệp đã bóc tách ma trận dữ liệu toàn cầu để định hình một mục tiêu kinh tế đầy tham vọng nhưng khả thi. Ông Cao Xuân Hải – CEO HINOKI TAMASHI Việt Nam đã trình bày bài tham luận mang tính định lượng: "Tiềm năng và xu hướng tương lai của Sơn mài Việt Nam - Made Local, Go Global". Dựa trên các báo cáo phân tích thị trường quốc tế, các diễn giả đồng thuận đặt ra tầm nhìn chiến lược: Đưa ngành sơn mài Việt Nam bứt phá, hướng tới mục tiêu đạt quy mô doanh thu từ 500 triệu đến 1 tỷ USD.

Để hiện thực hóa con số này, các chuyên gia nhận định Việt Nam cần nhìn nhận lại bài học kinh nghiệm từ hai "tay chơi" lớn là Nhật Bản và Trung Quốc trong việc ứng dụng công nghệ để đưa sơn mài trở thành các sản phẩm hữu dụng, hiện diện sâu rộng trong đời sống thường nhật thay vì chỉ đóng khung trong không gian lưu trữ tĩnh lặng.

Trong cấu trúc vận hành thương mại toàn cầu, công nghệ được xác định là chìa khóa then chốt. Diễn đàn thẳng thắn chỉ ra nút thắt lớn nhất khiến sản phẩm sơn mài Việt Nam yếu thế khi bước ra thế giới là sự thiếu hụt công nghệ phủ bảo vệ bề mặt ngoài. Khuyết điểm này khiến màng sơn dễ bị biến dạng, không bền vững trước sự khắc nghiệt của thời tiết ôn đới và nhanh chóng mất đi giá trị theo thời gian.

Để giải quyết triệt để rào cản vật lý này, đại diện đơn vị đồng hành – Công ty TNHH Sơn Hoa Việt – chia sẻ hành trình kéo dài 15 năm nghiên cứu chuyên sâu, hợp tác cùng các đối tác công nghệ hàng đầu tại Cộng hòa Liên bang Đức. Thành quả của quá trình này là việc làm chủ công nghệ tạo ra các hợp chất nhựa trong suốt, siêu bền, chống tia UV kiểm soát tối đa độ phai màu. Bước đột phá về khoa học vật liệu này giúp màng sơn mài bám dính hoàn hảo trên nhiều loại nền cốt phi truyền thống như kim loại, kính, composite, tháo gỡ giới hạn cũ để sẵn sàng tích hợp vào các ngành sản xuất quy mô lớn.

Sự Chuyển Đổi Trong Tư Duy Thiết Kế: Nâng Tầm Mỹ Thuật Liên Ngành

Phiên làm việc tiếp tục chuyển dịch sâu vào cấu trúc sáng tạo với tham luận của Bà Đinh Thị Hương Nga – Nhà sáng lập và Điều hành Công ty TNHH Mỹ thuật Hương Nga: "Kinh nghiệm thực tiễn hành trình Sơn mài bước ra quốc tế". Qua hơn 30 năm thực chiến xuất khẩu phân khúc xa xỉ, bà Hương Nga chỉ rõ sự phân hóa tư duy trong hệ sinh thái doanh nghiệp:

• Một bên là mô hình sản xuất hàng độc bản, vị nghệ thuật, phụ thuộc chặt chẽ vào kỹ nghệ chế tác thủ công tỉ mỉ của nghệ nhân.
• Một bên là mô hình sản xuất công nghiệp theo bộ sưu tập (Collection), đòi hỏi sự đầu tư đồng bộ và mạnh mẽ vào tư duy thiết kế, quản trị mẫu mã để đáp ứng thị trường đại chúng.

Diễn đàn cũng nhìn nhận một thực trạng khách quan: Đối với các bộ sưu tập nội thất lớn (Furniture collection), doanh nghiệp trong nước vẫn đang phải phụ thuộc nhiều vào các nhà thiết kế (Designer) quốc tế. Nguyên nhân cốt lõi là do lực lượng designer trẻ nội địa thường thiếu kinh nghiệm trong việc tư duy tổng thể, chưa tạo ra được sự liên kết hài hòa giữa các món đồ trong cùng một không gian sống kiến trúc. Khắc phục điểm yếu này, các chuyên gia đưa ra lời khuyên thiết thực cho thế hệ sáng tạo trẻ: Cần không ngừng nghiên cứu sâu, chủ động học hỏi qua các nền tảng số hóa và các hội chợ thiết kế quốc tế lớn để dứt khoát thoát khỏi tư duy "chép mẫu", từ đó định hình bản sắc cá nhân độc lập.

Ký kết tài trợ

Bên cạnh phân khúc cao cấp, tư duy "bình dân hóa sơn mài" cũng được đề xuất như một giải pháp tiếp cận xã hội bền vững. Bằng cách thiết kế và đưa các bộ công cụ thực hành mini (Sơn mài Kit) đơn giản vào học đường, chúng ta có thể gieo mầm, dạy cho học sinh, sinh viên phương thức tiếp cận cơ bản với chất liệu này, từ đó lan tỏa tình yêu nghệ thuật di sản một cách tự nhiên và đại chúng nhất.

Kiến Tạo Hệ Sinh Thái Giáo Dục: Gắn Chặt Nhà Trường Với Thực Tiễn Doanh Nghiệp

Nhận diện yếu tố con người là trọng tâm của trục bền vững, TS. Nguyễn Thị Ngọc Quyên – Trưởng Khoa Kiến trúc - Mỹ thuật Trường Đại học Công nghệ TP.HCM (HUTECH) đã mang đến mô hình thực thi qua tham luận: "Kích hoạt mạch ngầm: Chiến lược đưa di sản Sơn mài hội họa vào Giáo dục hiện đại và Công nghiệp sáng tạo trẻ".

Tư duy giáo dục hiện đại đã có bước chuyển dịch mang tính chủ động. Thay vì thụ động chờ đợi sinh viên hay doanh nghiệp tự tìm đến, một số trường đại học tiên phong đã chủ động mang các sản phẩm, gian hàng nghiên cứu ứng dụng của mình trực tiếp tham gia vào các hội nghị, diễn đàn của giới doanh nghiệp để xúc tiến thương mại và tìm kiếm cơ hội hợp tác đa bên.

Quang cảnh Diễn đàn

Phương châm đào tạo được các viện - trường thống nhất thúc đẩy là: “Nghe thì quên, nhìn thì nhớ, làm mới hiểu”. Để hiện thực hóa tinh thần đào tạo gắn liền với thực hành, nhà trường đang quyết liệt cải tiến khung giáo trình, cử cán bộ giảng viên đi nghiên cứu thực tế dài hạn tại xưởng, đồng thời thiết lập cơ chế đưa sinh viên vào thực tập tại các doanh nghiệp chuyên nghiệp. Quá trình này giúp người học không chỉ tích lũy kiến thức thực nghiệm, làm chủ vật liệu mới mà còn được rèn luyện kỷ luật lao động trong guồng quay công nghiệp.

Đồng hành cùng nhà trường, các doanh nghiệp cam kết sẵn sàng mở rộng các khóa đào tạo nghề hoàn toàn miễn phí cho thế hệ trẻ, không phân biệt trình độ đầu vào, nhằm chuẩn hóa và xây dựng một lực lượng nhân sự kế thừa chất lượng cao cho ngành sơn mài ứng dụng.

Trách Nhiệm Thúc Đẩy Văn Hóa Và Lộ Trình Vận Hành Của Các Tổ Chức Kỷ Lục

Ở trục điều phối và bảo chứng vĩ mô, Ban tổ chức khẳng định vai trò không thể thay thế của các tổ chức xã hội - nghề nghiệp trong việc định danh văn hóa. Tiếp thu ý kiến chỉ đạo từ Trung ương Hội Kỷ lục gia Việt Nam, Viện Kỷ lục Việt Nam đang đóng vai trò tiên phong vững chắc trong việc thực hành và thực chứng. Viện không dừng lại ở việc ghi nhận các con số mang tính bề nổi, mà tập trung xác lập các kết quả thực tế, đồng hành cùng các nhà khoa học xây dựng hệ thống luận chứng mỹ học chính thống cho hội họa sơn mài, đồng thời đóng vai trò "chất keo" kết nối các ngành công nghiệp văn hóa liên ngành.

Hướng tới mục tiêu phát triển công nghiệp văn hóa bền vững, một lộ trình vận hành hành chính - khoa học chuẩn mực đã được công bố: Dự kiến đến năm 2027, Ban tổ chức sẽ hoàn tất toàn bộ hệ thống hồ sơ dữ liệu chuyên sâu về các bậc thầy sơn mài và các tác phẩm có giá trị di sản bách niên để chính thức trình Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Đây là bước đi chiến lược tạo nền tảng pháp lý vững chắc, chuẩn bị cho lộ trình đệ trình hồ sơ lên các tổ chức quốc tế công nhận vị thế chủ quyền văn hóa nghệ thuật của Việt Nam.

Kết Luận Chuyên Đề: Bản Thiết Kế Cho Tương Lai

Diễn đàn khép lại thành công với phiên thảo luận bàn tròn đặc biệt mang tên “Từ hành trình di sản đến hội ngộ tương lai”. Vượt ra khỏi một sự kiện thảo luận thông thường, hai phiên tọa đàm liên tiếp về Mỹ học và Kinh tế Di sản tại SIHUB đã tạo nên một "bản thiết kế tổng thể" hoàn chỉnh. Sự giao thoa chặt chẽ giữa Mỹ học nguyên bản (Lõi học thuật) – Cách mạng vật liệu (Hạ tầng công nghệ) – Chiến lược liên ngành (Động lực kinh tế) – Sinh thái Viện - Trường (Nguồn lực con người) chính là mô hình tuần hoàn bền vững nhất để đưa nghệ thuật Sơn mài Việt Nam thoát khỏi ký ức đóng băng của quá khứ, tự tin bước vào kỷ nguyên phục hưng và thăng hoa kiêu hãnh trên nền tảng kinh tế tri thức toàn cầu hướng đến cột mốc lịch sử năm 2030.

Bài và ảnh: Ban Biên tập Trung tâm Công nghiệp Sáng tạo