Khởi tố loạt 'ông lớn' vi phạm bản quyền: Nỗi uất ức của loạt nghệ sĩ tên tuổi

Những ngày qua, thông tin về việc khởi tố hàng loạt cá nhân, đơn vị sở hữu các chuỗi liveshow ca nhạc đình đám về tội “Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan” tạo nên cơn địa chấn, thu hút sự quan tâm đặc biệt của dư luận.

Trong bối cảnh nhức nhối về vi phạm sở hữu trí tuệ, đây được xem là một trong những động thái pháp lý mạnh tay và hiếm hoi nhất từ trước đến nay nhằm chấn chỉnh câu chuyện bản quyền trong lĩnh vực âm nhạc, biểu diễn và khai thác nội dung số tại Việt Nam.

Chỉ khi hành vi xâm phạm bản quyền phải trả giá đắt, công bằng mới được trả lại cho những người lao động sáng tạo chân chính.

Nỗi đau dai dẳng của người nhạc sĩ già

Nhắc đến tên tuổi của nhạc sĩ Hà Phương, khán giả nhớ ngay đến những ca khúc nổi tiếng như Mưa đêm tỉnh nhỏ, Bông điên điển, Mưa qua phố vắng, Em về miệt thứ,... với những ca từ mộc mạc, sâu lắng và đi vào lòng người.

Tuy nhiên ít ai biết, nhiều năm qua, người nhạc sĩ này luôn sống với nỗi buồn dai dẳng trong một căn nhà nhỏ tại thành phố Mỹ Tho. Ở tuổi 90, ông vẫn có nỗi đau đáu khôn nguôi mỗi khi nhắc về cú lừa tác quyền - cái bẫy được giăng ra với đầy đủ sự trí trá, tính toan của những kẻ bất lương.

Chia sẻ với phóng viên Báo Điện tử VTC News, anh Vũ Phương - con trai nhạc sĩ Hà Phương cho biết bố anh lúc nào cũng tự trách bản thân rằng "không đánh bạc, ấy vậy mà lại thua sạch hết lúc cuối đời". Ông buồn vì sáng tác cả đời nhưng cuối cùng lại "trắng tay", không để lại được gì cho gia đình.

Nhạc sĩ Hà Phương mất sạch bản quyền gần 60 ca khúc của chính mình.

Theo lời kể, khoảng năm 2018, ca sĩ Quang Lập dẫn đại diện của BH Media đến tận nhà để gặp gỡ và đề nghị mua bản quyền một số lượng lớn bài hát của nhạc sĩ Hà Phương. Những lời hứa hẹn đầy đường mật được đưa ra rằng sẽ được nhận tiền tác quyền đều đặn cho đến tận cuối đời và chỉ sau khi ông qua đời, bên mua mới tiếp tục thụ hưởng hoàn toàn. Với tâm hồn của người nghệ sĩ chân chính, ông đặt bút ký mà không mảy may nghi ngờ.

Thời điểm đó, BH Media mua bản quyền khai thác gần 60 ca khúc nổi tiếng của nhạc sĩ với mức giá khoảng hơn 2 triệu đồng/bài. Thời gian đầu, ông vẫn nhận được một số tiền tác quyền ít ỏi nhưng sau đó ông không nhận thêm bất kỳ đồng nào. Họ dùng các ca khúc ấy để thu về lợi nhuận hàng tỷ đồng, trong khi những nhạc sĩ sống chết vì nghệ thuật như ông lại chìm trong cảnh nghèo khó.

Khi nguồn tiền đột ngột bị cắt đứt và gia đình liên hệ thắc mắc, BH Media lạnh lùng phản hồi rằng họ đã thực hiện đúng với hợp đồng ký kết. “Gia đình thuê luật sư tư vấn và được cho biết rằng, hợp đồng thuộc dạng chuyển nhượng quyền khai thác vô thời hạn” , con trai nhạc sĩ tiết lộ.

Sự việc kéo dài khiến nhạc sĩ Hà Phương suy sụp tinh thần trầm trọng, liên tục ốm đau, dẫn đến tai biến. Hiện sức khoẻ của nhạc sĩ khá yếu, đi lại khó khăn nên phải nhờ cậy hoàn toàn vào nạng.

"Từ đó đến nay, cũng không có nghệ sĩ hay đơn vị nào liên hệ để xin bản quyền từ gia đình vì BH Media thâu tóm hết. Điều thắc mắc nhất của chúng tôi là đến hiện tại, liệu có thể lấy lại những ca khúc đó hay không?", gia đình nhạc sĩ nói.

Khi tác giả thành “người ngoài cuộc” trên chính tác phẩm của mình

Không riêng gì những nhạc sĩ thế hệ trước, ngay cả những người làm nghề dày dặn kinh nghiệm trong thời đại số như nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung cũng không thoát khỏi cảnh bị “ăn cắp chất xám” và thất thoát lợi nhuận trong suốt gần 20 năm hoạt động nghệ thuật.

Nam nhạc sĩ này nói anh quá quen với việc những "đứa con tinh thần" của mình bị khai thác trái phép kể từ năm 2008. Đây là thời kỳ mà nhạc chuông, nhạc chờ điện thoại bắt đầu bùng nổ và phát triển cực thịnh.

Một trong những cú sốc lớn nhất sự nghiệp của anh là khi đọc được báo cáo doanh thu lên tới 1,7 tỷ đồng từ một bài hit do chính mình sáng tác, nhưng người bỏ túi số tiền đó lại không phải là tác giả. Khi lên tiếng chất vấn ê-kíp của ca sĩ, anh chỉ nhận lại những câu trả lời qua loa, chiếu lệ cùng khoản tiền “an ủi” vỏn vẹn 30 triệu đồng.

Nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung cũng từng là nạn nhân của vi phạm bản quyền.

Nam nhạc sĩ thừa nhận, có những giai đoạn anh liên tục phải lên tiếng đấu tranh bảo vệ bản quyền, đến mức bị một số người mỉa mai là “nhạc sĩ mà suốt ngày chỉ biết nói về tiền”. Đáp lại, Nguyễn Văn Chung khẳng định mạnh mẽ rằng các ca khúc do anh sáng tác là tài sản trí tuệ hoàn toàn hợp pháp.

Đó là thành quả của quá trình lao động nghiêm túc và là tài sản anh muốn để lại cho thế hệ sau. Việc đòi hỏi những quyền lợi chính đáng là lẽ đương nhiên, giống như bất kỳ người lao động nào cũng cần được trả lương xứng đáng cho công sức mồ hôi nước mắt của mình.

Điều xót xa nhất là ngay cả những sáng tác mang tính cộng đồng như bài hát về gia đình, thiếu nhi hay quê hương đất nước của anh cũng nhiều lần bị các đơn vị lạ mặt tự động đánh dấu bản quyền trên nền tảng YouTube và các trang nhạc số, dù anh chưa từng đặt bút ký bất cứ giấy ủy quyền nào cho họ.

Vì thế, chính cha đẻ của bài hát lại phải đi “xin xỏ” các đơn vị vi phạm gỡ bản quyền cho tác phẩm của mình. Tình trạng đánh bản quyền vô lý này gây cản trở và ảnh hưởng nghiêm trọng tới rất nhiều chương trình phi lợi nhuận, các hoạt động cộng đồng hay các đơn vị trường học mà nam nhạc sĩ đã đồng ý cho phép sử dụng miễn phí.

Nguyễn Văn Chung bày tỏ vui mừng tột độ khi cơ quan pháp luật chính thức vào cuộc xử lý mạnh tay với các "ông lớn" vi phạm. Anh xem đây là tín hiệu đáng mừng, chứng minh rằng những người sáng tạo nội dung đang dần được pháp luật bảo vệ đúng nghĩa, giúp họ thoát khỏi cảnh “uất ức mà không biết kiện ai, kiện như thế nào”.

Trước đó, trường hợp của nhạc sĩ Giáng Son vào năm 2021 cũng từng gây rúng động truyền thông. Khi cô đăng tải ca khúc Giấc mơ trưa do mình sáng tác lên kênh YouTube cá nhân. Đến tháng 10 cùng năm, cô bất ngờ nhận được thông báo khiếu nại bản quyền từ BH Media.

Chỉ đến khi Giáng Son gay gắt phản ánh sự việc trên trang cá nhân, phơi bày sự vô lý này trước công chúng, đơn vị này mới chịu "nhả" xác nhận bản quyền và cố gắng liên hệ để dàn xếp. Tuy nhiên, với thái độ kiên quyết bảo vệ quyền lợi hợp pháp, nữ nhạc sĩ từ chối làm việc trực tiếp và quyết định ủy quyền toàn bộ sự việc cho Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC) đứng ra giải quyết.

Vụ việc khởi tố đối với các "ông lớn" vi phạm bản quyền lần này không đơn thuần chỉ là một bản án phạt nghiêm khắc của pháp luật. Hơn thế nữa, nó giống như một sự giải tỏa vỡ òa cho những nỗi uất ức đã bị dồn nén, kéo dài suốt nhiều năm tháng của cả một cộng đồng giới làm nghề. Động thái này mở đường cho một làn sóng "đòi lại công lý" mạnh mẽ của những nạn nhân đích thực, hứa hẹn trả lại sự trong sạch và công bằng cho môi trường sáng tạo nghệ thuật.