Tại thành phố Troy, bang New York, người dân và các quan chức chính quyền đang rơi vào một cuộc xung đột nảy lửa liên quan đến việc cảnh sát sử dụng camera của hãng Flock. Phe ủng hộ gọi đây là công cụ bảo vệ an ninh, trong khi phe phản đối lại coi đó là một mạng lưới giám sát quyền riêng tư.
Làn sóng phẫn nộ trong lòng công chúng bắt đầu một cách âm thầm. Đó là khi một người mẹ đang đi dạo cùng đứa con mới sinh tình cờ phát hiện ra một thiết bị màu đen kỳ lạ ở cuối khu phố mình sống: một chiếc camera được gắn kèm pin mặt trời.
Người mẹ là Dierdre Shea đã lập tức tìm hiểu về thiết bị này và nhận ra đó là hệ thống đọc biển số xe có sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo (AI). Đây chính là loại công nghệ đang làm dấy lên những lo ngại về quyền riêng tư trên khắp nước Mỹ những tháng gần đây, dẫn đến việc hơn mười bang phải ban hành luật hạn chế sử dụng.
Cô gửi email cho những người hàng xóm, châm ngòi cho một cuộc tranh luận nảy lửa tại thị trấn 52.000 dân. Cư dân đồng loạt yêu cầu gỡ bỏ các thiết bị này khỏi đường phố. Cuộc chiến leo thang khi vị thị trưởng, người nhiệt thành ủng hộ hệ thống camera, đối đầu trực diện với hội đồng thành phố, những người đang cố gắng cắt nguồn tài trợ cho dự án này.
Vào tháng trước, Thị trưởng Carmella Mantello, với sự hộ tống của các sĩ quan cảnh sát sắc phục xanh, đã cáo buộc hội đồng thành phố đang "triệt hạ ngân sách" của lực lượng hành pháp. Ngay sau đó, bà tuyên bố tình trạng khẩn cấp để giữ cho hệ thống camera tiếp tục hoạt động, một sắc lệnh vốn chỉ được dùng trong các tình huống thiên tai như lũ lụt hay bão tuyết.
Tâm điểm của cuộc tranh cãi là hệ thống camera do Flock Safety vận hành, một công ty công nghệ đã nhanh chóng thiết lập mạng lưới máy đọc biển số tự động tại hơn 6.000 cộng đồng trên khắp nước Mỹ trong những năm gần đây. Hệ thống của Flock sử dụng các camera tích hợp AI để chụp ảnh mọi phương tiện đi qua, từ đó tạo ra một "dấu vân tay kỹ thuật số" cực kỳ chi tiết. Dấu vết này bao gồm cả những dữ liệu mang tính cá nhân như hình dán trên xe hay giá đỡ súng.
Camera của Flock là "đứa con cưng" của lực lượng cảnh sát. Các sĩ quan có thể truy cập vào cơ sở dữ liệu quốc gia của công ty để theo dõi lộ trình di chuyển của xe cộ, từ đó thu hồi ma túy, tìm kiếm ô tô bị mất cắp và phá các vụ án nghiêm trọng hơn. Người phát ngôn của công ty tuyên bố các thiết bị này đang hỗ trợ "các cộng đồng trên khắp cả nước trong việc giải quyết tội phạm và tìm kiếm người mất tích".
Thế nhưng, sự bành trướng thần tốc của công ty đã khơi dậy nỗi sợ hãi của người dân về một mạng lưới giám sát xâm phạm đời tư. Mối lo ngại này càng thêm phần gay gắt trước các báo cáo cho thấy các quan chức thực thi luật di trú liên bang đã sử dụng hệ thống này để săn lùng người nhập cư.
Mạng lưới giám sát toàn diện
DeFlock, một dự án lập bản đồ quốc gia về các thiết bị đọc biển số xe, ước tính hiện có hơn 90.000 chiếc đang được sử dụng tại Mỹ. Đồng thời, hơn 60 cộng đồng đã hủy bỏ hoặc từ chối ký hợp đồng với Flock và các công ty tương tự, với khẩu hiệu: "Đuổi cổ Flock đi" (Get the Flock Out).
Tại Troy, Chủ tịch Hội đồng Thành phố Sue Steele cho biết cảnh sát đã âm thầm lắp đặt 26 chiếc camera mà không hề có sự phê duyệt của hội đồng hay ý kiến đóng góp của người dân, khiến dư luận vô cùng bất an. Hội đồng đang rà soát lại lý do tại sao không có ai ngoài sở cảnh sát ký vào hợp đồng ban đầu; bởi theo quy định, bất kỳ khoản chi nào trên 35.000 USD đều phải được hội đồng thành phố thông qua.
Flock Safety hiện là một trong những thế lực lớn nhất trong lĩnh vực camera đọc biển số chạy bằng AI đang phát triển như vũ bão. Họ tiếp thị hệ thống này tới cảnh sát, các công ty tư nhân và các hiệp hội chủ nhà như một công cụ giám sát hoạt động 24/7.
Nhiều địa phương đã chấm dứt hoặc từ chối hợp đồng với Flock Safety do lo ngại về an ninh dữ liệu, quyền riêng tư và nỗi sợ công nghệ này sẽ bị lợi dụng để nhắm vào người nhập cư. Năm ngoái, Flock đã phải hủy bỏ các chương trình thí điểm với Cục Hải quan và Biên phòng (CBP) cùng cơ quan điều tra của Cục Biển phòng và Hải quan (ICE) trong chiến dịch chống buôn lậu fentanyl và buôn người. Dẫu vậy, các chuyên gia bảo mật cho biết các quan chức di trú liên bang vẫn có thể "đi cửa sau" để truy cập vào cơ sở dữ liệu của Flock thông qua các đối tác cảnh sát địa phương.
Sự leo thang nghẹt thở
Tháng này, hội đồng thành phố đã đưa ra dự thảo luật mới nhằm giới hạn nghiêm ngặt việc sử dụng camera, yêu cầu hầu hết dữ liệu phải bị xóa sạch chỉ sau hai ngày. Vị nữ thị trưởng lập tức chỉ trích sắc lệnh này là "nguy hiểm, sai lầm và là một món quà dành cho tội phạm".
Sẽ phải mất nhiều tuần để dự luật này được thông qua. Trong khi đó, thành phố Troy vẫn bị đặt trong tình trạng khẩn cấp. Mới thứ Ba tuần trước, hội đồng thành phố đã chính thức đệ đơn kiện thị trưởng, yêu cầu bà phải hủy bỏ hành động "bất hợp pháp" của mình.
Thế nhưng, bất chấp mọi lời thỉnh cầu của các nhà hoạt động, lập trường của vị nữ thị trưởng vẫn vững như bàn thạch. Lệnh tuyên bố tình trạng khẩn cấp vẫn sẽ tiếp tục có hiệu lực. Và bà khẳng định chắc nịch: những chiếc camera đó sẽ không bao giờ bị hạ xuống.
Nguồn: The Washington Post