Chủ tiệm vàng nức tiếng Hà thành dạy 8 con thành tài, 4 người là giáo sư

Bài 1: Giáo sư 89 tuổi ở Hà Nội làm việc 12 tiếng/ngày, thảo luận tiếng Anh với ChatGPT

Sinh ra trong một gia đình giàu có, trọng đạo học, GS.TS Phạm Huy Dũng cùng các anh chị em đều được cha mẹ nuôi dạy theo tinh thần “lấy sự học làm gốc”. Gia đình ông có 8 anh chị em, trong đó 4 người trở thành giáo sư trong các lĩnh vực giáo dục, kinh tế, y học. Những người còn lại cũng học hành thành đạt. Đến nay, nhiều thế hệ con cháu trong gia đình tiếp tục thành danh ở nhiều lĩnh vực khác nhau.

Nhắc về nền nếp gia đình, vị giáo sư 89 tuổi cho biết, điều cha mẹ ông coi trọng nhất không phải sự giàu có mà là nhân cách và tri thức.

“Giàu có từ kinh doanh nhưng bố mẹ tôi quan niệm rất rõ ràng, lấy sự học làm gốc và trước hết phải học làm người tử tế rồi mới nghĩ tới phát triển sự nghiệp”, GS.TS Phạm Huy Dũng chia sẻ.

GS.TS Phạm Huy Dũng rất tự hào khi nhắc về cha mẹ

Gia đình tư sản yêu nước, hiếu học

Nhà tư sản Phạm Chân Hưng quê gốc ở làng cổ Đào Quạt (Hưng Yên). Từ đầu thế kỷ 20, cụ đã tham gia các lớp học của phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục, theo học chí sĩ Lương Văn Can và sớm tiếp xúc với các nhà yêu nước như Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh, qua đó hun đúc tinh thần yêu nước.

Cuối những năm 1920, cụ sang Pháp để tìm hiểu thời cuộc và mở rộng tầm nhìn. Cụ từng làm chủ nhiệm tờ báo Nông - Công - Thương. Đến những năm 1940, cụ được bầu làm chủ tịch khu Đông Kinh Nghĩa Thục (bao gồm phố Hàng Bạc và nhiều khu phố lân cận).

Khi Chủ tịch Hồ Chí Minh phát động Tuần lễ vàng nhằm kêu gọi đồng bào đóng góp tài sản cho ngân khố quốc gia, nhà tư sản Phạm Chân Hưng đã hiến nhiều tài sản có giá trị, đồng thời vận động các hộ giàu có ở khu phố cổ Hà Nội đóng góp cho cách mạng.

Khi ấy, gia đình cụ Hưng sinh sống và buôn bán tại 86 Hàng Bạc, trong một ngôi nhà 3 tầng rộng lớn, xây dựng bề thế. Theo cuốn Hà Nội Danh thắng và Di tích tập 2, Ngôi nhà 86 Hàng Bạc được xây trên diện tích khoảng 200m2, mặt tiền 5m, sâu 20m.

Trong nhà có một căn hầm lớn kiên cố, trước là hầm rượu của gia đình, sau đã giao cho Ban chỉ huy Trung đoàn Thủ đô sử dụng vào năm 1946. Tầng 1 của ngôi nhà cũng được đục thông sang các nhà lân cận dẫn đến những điểm chiến đấu. Sau này, nhà 86 Hàng Bạc đã được Uỷ ban nhân dân Thành phố Hà Nội gắn biển di tích cách mạng - kháng chiến.

Một phần mặt tiền ngôi nhà còn tồn tại tới ngày nay, cho thấy sự bề thế khi xưa

Theo lời kể của GS.TS Phạm Huy Dũng, bố ông có 3 người vợ. Người vợ cả có 6 con, trong đó con cả là Giáo sư Phạm Huy Thông (1916-1988).

Không chỉ là nhà khoa học uyên bác, GS Phạm Huy Thông còn là gương mặt tiêu biểu của phong trào Thơ Mới, được Hoài Thanh - Hoài Chân giới thiệu trong “Thi nhân Việt Nam”.

Ngoài GS Phạm Huy Thông, hai người anh khác của GS.TS Phạm Huy Dũng (anh trai thứ ba và thứ năm) cũng trở thành giáo sư, tiếp nối truyền thống hiếu học của gia đình.

Gia đình cụ Phạm Chân Hưng chụp ảnh kỷ niệm vào năm 1976 tại ngôi nhà 86 Hàng Bạc. Ảnh: NVCC

GS.TS Phạm Huy Dũng kể, "mẹ già" (cách ông gọi người vợ cả của bố - PV) là con gái một gia đình có nghề làm vàng bạc. Cụ có kỹ thuật rất điêu luyện và giỏi kinh doanh, đầu tư mua đất, xây nhà. Thế nhưng nghề làm vàng khi ấy cũng rất độc hại nên cụ qua đời sớm. Trước khi qua đời, cụ gả em gái ruột làm vợ hai của chồng.

"Dì tôi (cách ông gọi người vợ thứ hai của bố - PV) sinh được 1 người con nhưng không lâu sau cũng qua đời vì căn bệnh tương tự mẹ già. Đây cũng là giai đoạn việc kinh doanh của bố tôi lao đao, gặp nhiều khó khăn.

Khi ấy, bố tôi là bạn của ông ngoại tôi. Chính ông ngoại đã giới thiệu mẹ tôi cho bố để hai người kết hôn", GS Dũng kể.

Mẹ vị giáo sư - cụ Lê Thị Chỉ (sinh cuối thế kỷ 19, mất năm 1988), là người phụ nữ ham học, giỏi làm ăn (thợ may có tài và chuyên buôn bán tơ lụa), có tư tưởng tiến bộ. Sau khi kết hôn với cụ Hưng, cụ Chỉ vừa phụ chồng làm ăn vừa chăm sóc, nuôi dạy 7 người con riêng của chồng. Khi đó, người con thứ 7 "vẫn còn bế ngửa". 

"Sự học và làm việc mới là thứ vàng bền vững nhất"

Theo GS.TS Phạm Huy Dũng, cha mẹ ông luôn làm gương cho con cái bằng thói quen đọc sách, nghiên cứu mở mang kiến thức. Ông nhớ mãi hình ảnh mỗi tối, cụ Phạm Chân Hưng ngồi trên sập gụ đọc và dịch thơ cho các con nghe, đồng thời kể chuyện về quê hương Hưng Yên để nhắc con cháu nhớ cội nguồn.

Dù giàu có nhờ nghề vàng, cụ Hưng không ép con nối nghiệp mà để mỗi người tự chọn con đường riêng, miễn “trước hết phải làm người tử tế”.

Có giai đoạn gia đình lâm vào khó khăn khi cùng lúc phải lo cho nhiều con học trường tư, học ngoại ngữ, du học. Dù là mẹ kế, cụ Lê Thị Chỉ vẫn tần tảo vay mượn, chắt chiu nuôi các con ăn học đến nơi đến chốn. Mỗi lần con thi đỗ bậc học cao, cả gia đình lại mở tiệc chúc mừng.

“Sau này, noi gương bố mẹ, tôi cũng cố gắng đầu tư cho con cái học hành. Trước đây, thu nhập của người làm nghiên cứu, giảng dạy không cao nên tôi nhận thêm việc dịch cabin tiếng Anh - Pháp tại các hội thảo. Mỗi chuyến công tác nước ngoài, tôi đều tiết kiệm chi tiêu, tranh thủ mua thêm đồ mang về bán để có tiền nuôi con ăn học”, vị giáo sư kể.

GS.TS Phạm Huy Dũng cho biết, dù sinh ra trong gia đình đủ đầy vật chất, điều quý giá nhất ông được cha mẹ truyền lại là tinh thần nhân ái và lòng yêu nước.

Trong nạn đói năm 1945, gia đình cụ Phạm Chân Hưng đã mở khu nhà ở ngoại thành để cưu mang người nghèo đói. Giáo sư Dũng nhớ, những ngày đầu kháng chiến chống thực dân Pháp, khi đại biểu Quốc hội từ các tỉnh về Hà Nội chưa có nơi lưu trú tập trung, gia đình ông là một trong những gia đình mở cửa đón họ tới ăn ở.

Hay thời điểm, phố Hàng Bạc là "hậu phương tại chỗ" nuôi quân cho Trung đoàn Thủ đô, mẹ ông cùng các bà nội trợ trong khu phố, hàng ngày kê thực đơn, nấu cơm, kho thịt, rán đậu, luộc rau… nuôi quân.

"Các bà nội trợ trong khu phố chăm chút từng bữa ăn cho bộ đội như chính bữa ăn gia đình. Có anh bộ đội khi ấy còn nói, chưa bao giờ được ăn cơm no, cơm ngon đến thế.

Chứng kiến từng hành động, việc làm của bố mẹ, anh chị em tôi được nuôi dưỡng tình yêu nước, niềm tự hào với gia đình, gốc gác. Chúng tôi chưa bao giờ tự mãn khi có bố mẹ là chủ tiệm vàng giàu có mà luôn tâm niệm lời cha dạy: chỉ có sự học và làm việc mới là thứ vàng bền vững, giá trị nhất", GS.TS Phạm Huy Dũng chia sẻ.

Bên ngoài căn phòng tầng 2 nơi GS.TS Phạm Huy Dũng ở hiện nay

Không chỉ cha mẹ, người anh cả Phạm Huy Thông cũng là tấm gương lớn khiến GS.TS Phạm Huy Dũng “muốn học hỏi suốt đời”. Đối với ông, anh cả là người uyên bác, sống tử tế, nhân ái và đầy khí phách.

Giáo sư Dũng kể, thời trẻ, Đại tướng Võ Nguyên Giáp thường tới ngôi nhà số 86 Hàng Bạc để học cùng Giáo sư Phạm Huy Thông. Đến nay, ông vẫn lưu giữ chiếc bàn nơi anh trai và Đại tướng từng ngồi học như một “báu vật” của gia đình.

Qua sự giới thiệu của Đại tướng, gia đình cụ Phạm Chân Hưng cũng quen biết ông Phạm Văn Đồng và có mối quan hệ thân tình. Năm 1946, đám cưới của cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng và phu nhân Phạm Thị Cúc được tổ chức tại ngôi nhà 86 Hàng Bạc. Hiện GS.TS Phạm Huy Dũng vẫn gìn giữ chiếc mâm đồng gắn với ngày cưới đặc biệt ấy như một kỷ vật quý.

Bức ảnh chụp đám cưới cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng (thứ hai từ phải sang) và phu nhân Phạm Thị Cúc vào năm 1946 tại nhà 86 phố Hàng Bạc (Hà Nội). Ảnh: NVCC

Chiếc mâm đồng được GS.TS Dũng giữ tới nay

Sau những biến động của thời cuộc, căn nhà bề thế của gia đình họ Phạm khi xưa đã xuống cấp, "chia 5 xẻ 7” cho nhiều hộ dân sinh sống. Có thời điểm, con cháu động viên vợ chồng GS.TS Phạm Huy Dũng chuyển ra nơi ở khác thuận tiện hơn. Thế nhưng, với vị giáo sư 89 tuổi, đây là nơi chứng kiến những dấu mốc lịch sử đầy tự hào của gia đình, những ký ức đẹp đẽ thuở thiếu thời nên ông không nỡ rời xa.

"Tình yêu với đất nước, dân tộc bắt đầu từ những điều nhỏ bé trong chính gia đình mỗi người. Tôi tin rằng, cội nguồn, gốc gác là điều giữ cho chúng ta không gục ngã, là động lực thúc đẩy chúng ta phát triển", vị giáo sư chia sẻ.

Ảnh: Nguyễn Huy