Thuốc lá điện tử bị tăng mạnh mức phạt

Cùng với chế tài xử phạt mới, Bộ Y tế đang khẩn trương đề xuất sửa luật nhằm cấm triệt để thuốc lá thế hệ mới để bảo vệ cộng đồng, nhất là giới trẻ.

Tăng mức phạt hàng loạt vi phạm

Nghị định 90/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế có hiệu lực từ ngày 15-5, bổ sung nhiều mức phạt vi phạm hành chính về thuốc lá, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng.

Theo quy định mới, người sử dụng thuốc lá điện tử, nung nóng bị phạt 3-5 triệu đồng và buộc tiêu hủy. Hành vi chứa chấp sử dụng (trừ người thân) bị phạt 5-10 triệu đồng. Hút thuốc tại nơi cấm bị phạt 200.000 - 500.000 đồng. Người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi sử dụng thuốc lá cũng chịu mức phạt này. Phạt 500.000 - 1 triệu đồng với hành vi vận động, ép buộc người khác hút hoặc xúi giục người dưới 18 tuổi mua thuốc lá.

Cơ quan, tổ chức không treo biển "cấm hút thuốc", thiếu đôn đốc thực hiện quy định cấm bị phạt 3-5 triệu đồng. Khu vực dành riêng cho người hút thuốc nếu không đạt chuẩn về phòng, hệ thống thông khí tách biệt, dụng cụ chứa tàn, biển báo hoặc thiết bị chữa cháy bị phạt 5-10 triệu đồng theo quy định.

Trong kinh doanh, đại lý không treo biển "không bán cho người chưa đủ 18 tuổi" bị phạt 1-3 triệu đồng. Bán cho người dưới 18 tuổi, bán thuốc lá không ghi nhãn, không in cảnh báo hoặc trưng bày vượt số lượng bị phạt 3-5 triệu đồng và có thể bị đình chỉ hoạt động từ 1-3 tháng.

Trong sản xuất, vi phạm in ấn bao bì, thiếu cảnh báo sức khỏe hoặc sản xuất nhãn hiệu ngoại trái phép bị phạt cao nhất 40 triệu đồng. Các hình phạt bổ sung bao gồm đình chỉ kinh doanh từ 3 đến 6 tháng, thu hồi, tiêu hủy sản phẩm vi phạm và nộp lại toàn bộ số lợi nhuận bất hợp pháp.

Một số người vẫn cố tình hút thuốc tại điểm cấm như trong khuôn viên bệnh viện

Thuốc lá thế hệ mới "bủa vây" giới trẻ

Tỉ lệ sử dụng thuốc lá thế hệ mới đang gia tăng ở người trẻ. Nghiên cứu của Trường Đại học Y tế công cộng trên gần 2.500 sinh viên tại Hà Nội, Đà Nẵng và TP HCM cho thấy 14% từng thử và 3% đang sử dụng thuốc lá điện tử; tỉ lệ này ở thuốc lá nung nóng là 6% và 0,8%. Độ tuổi bắt đầu sử dụng trung bình là 16,9.

Khảo sát ghi nhận nhiều nhận thức sai lệch: gần 38% sinh viên cho rằng thuốc lá điện tử không chứa nicotine, 15% nghĩ chỉ là "hơi nước" vô hại và hơn 62% tin rằng sản phẩm này giúp cai thuốc lá truyền thống. Nhiều người trẻ còn cho rằng hút thuốc lá điện tử trông "ngầu" và thư giãn.

Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng vẫn chứa nicotine và các chất gây ung thư, làm suy giảm khả năng học tập ở thanh thiếu niên. Với thuốc lá truyền thống, người hút tiếp xúc với bao thuốc khoảng 20 lần mỗi ngày (tương đương 7.000 lần mỗi năm), do đó việc in cảnh báo sức khỏe trên bao bì rất quan trọng.

TS-BS Hà Anh Đức - Cục trưởng Cục Quản lý khám, chữa bệnh, Giám đốc Quỹ Phòng chống tác hại của thuốc lá - cho biết Việt Nam hiện có khoảng 15 triệu người hút thuốc. Mỗi năm có hơn 104.000 ca tử vong, trong đó gần 19.000 ca do hút thuốc thụ động. Chi phí y tế cao gấp nhiều lần nguồn thu từ thuế. Theo TS-BS Hà Anh Đức, Việt Nam vẫn nằm trong nhóm 15 quốc gia có tỉ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc lá cao nhất thế giới và đứng thứ 3 ASEAN.

Đề xuất cấm trắng thuốc lá điện tử

Theo Bộ Y tế, sau hơn 10 năm triển khai Luật Phòng chống tác hại của thuốc lá, tỉ lệ hút thuốc giảm chậm. Thuốc lá gây thiệt hại kinh tế khoảng 108.700 tỉ đồng mỗi năm, tương đương 1,14% GDP năm 2022. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) xác định đây là nguyên nhân của 28 nhóm bệnh.

GS-TS Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế, cho rằng Luật Phòng chống tác hại của thuốc lá không còn phù hợp với sự xuất hiện của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Dự án luật sửa đổi tập trung cấm sản xuất, kinh doanh, quảng cáo, sử dụng thuốc lá thế hệ mới, đồng thời cấm trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức.

Thực tế, vi phạm bán và trưng bày thuốc lá quanh trường học vẫn phổ biến, trung bình 13 điểm bán quanh mỗi trường tại các đô thị lớn. PGS-TS Lê Thị Thanh Hương, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Y tế công cộng, cho biết dù 64% điểm bán thuốc lá điện tử đã đóng cửa sau khi siết chặt quy định, hoạt động kinh doanh lại chuyển mạnh sang trực tuyến. Gần 35% điểm bán chuyển sang online, dùng tên gọi trá hình như "máy cạo râu", "tinh dầu xịt phòng", "đầu bàn chải điện" để né kiểm duyệt. Đồng thời, khoảng 39% sinh viên cho biết vẫn tiếp xúc với quảng cáo thuốc lá điện tử trên Facebook, TikTok, Google, YouTube trong 30 ngày qua.

Việc tăng cường xử phạt và hoàn thiện chính sách được kỳ vọng sẽ siết chặt quản lý, hướng tới môi trường không khói thuốc.