AI giúp tỷ lệ điểm cao của sinh viên tăng 30%, tốc độ làm bài tập tăng 48% nhưng lại khiến tấm bằng đại học mất giá dần trong mắt nhà tuyển dụng

Nghiên cứu mới nhất từ Đại học California, Berkeley (UC Berkeley) vừa đưa ra một cảnh báo gây sốc: Kể từ khi ChatGPT ra đời, tỷ lệ điểm A trong các môn viết lách và lập trình đã tăng vọt 30%.

Tuy nhiên, điểm số cao chót vót này không tỷ lệ thuận với kiến thức, mà đang tạo ra một thế hệ thiếu kỹ năng, khiến các tập đoàn lớn như Morgan Stanley hay Barclays bắt đầu hoài nghi về giá trị thực sự của bảng điểm GPA.

Khi AI biến mọi sinh viên thành học giả

Kể từ cuối năm 2022, thời điểm ChatGPT chính thức "trình làng", giảng đường đại học tại Mỹ đã chứng kiến một sự thay đổi kỳ lạ.

Một nghiên cứu do Igor Chirikov dẫn đầu, phân tích hơn 500.000 bảng điểm từ năm 2018 đến 2025 tại một đại học công lập lớn ở Texas, cho thấy một sự bùng nổ điểm số chưa từng có. Đặc biệt, ở các môn học thiên về tiểu luận, viết mã code và bài tập về nhà (những "mảnh đất màu mỡ" cho trí tuệ nhân tạo), tỷ lệ điểm A đã tăng thêm khoảng 30%.

Ngược lại, các mức điểm như A- hay B+ vốn là những thang đo năng lực khá giỏi trước đây lại trở nên hiếm hoi hơn bao giờ hết.

Điều đáng nói là trước năm 2022, xu hướng chấm điểm giữa các nhóm ngành có và không có sự can thiệp của AI là tương đương nhau. Sự phân hóa chỉ thực sự xảy ra khi các công cụ AI tạo hình (Generative AI) trở thành vật bất ly thân của sinh viên.

Theo ông Chirikov, kết quả này cho thấy sinh viên đang dựa dẫm vào AI để "làm đẹp" bài làm hơn là thực sự nâng cao năng lực tư duy. Việc đạt điểm 4.0 GPA giờ đây giống như một cuộc đua về kỹ năng đặt câu lệnh (prompt) hơn là sự thấu hiểu kiến thức cốt lõi.

Sự chênh lệch giữa hiệu suất có sự hỗ trợ của máy móc và năng lực thực tế còn được minh chứng qua một thí nghiệm khác với sinh viên y khoa. Khi sử dụng ChatGPT-4, có đến 92,9% bài làm đạt mức xuất sắc, trong khi cùng một bài kiểm tra đó dưới sự đánh giá khắt khe của con người chỉ có 63,8% đạt loại ưu.

Ở bậc phổ thông, AI giúp học sinh giải quyết bài tập về nhà nhanh hơn 48%, nhưng trớ trêu thay, điểm kiểm tra trực tiếp của nhóm này lại sụt giảm 17%.

Tình trạng lạm phát điểm số này đang đẩy các nhà tuyển dụng vào thế khó. Trong bối cảnh thị trường lao động cạnh tranh khốc liệt, GPA từng là "bộ lọc" hiệu quả nhất để các công ty sàng lọc ứng viên tiềm năng cho các vị trí thực tập hoặc quản trị viên tập sự.

Theo Hiệp hội các trường Đại học và Nhà tuyển dụng quốc gia Mỹ (NACE), tỷ lệ các doanh nghiệp coi GPA là tiêu chí quan trọng đã tăng từ 37% năm 2023 lên 42% trong thời gian gần đây. Các định chế tài chính hàng đầu như Barclays hay Morgan Stanley vẫn duy trì mức GPA tối thiểu cho các chương trình thực tập.

Tuy nhiên, khi điểm A xuất hiện tràn lan, bảng điểm dần trở nên vô nghĩa. Một báo cáo gần đây từ Harvard College thừa nhận rằng các nhà tuyển dụng có quyền lợi chính đáng trong việc so sánh thành tích học thuật, nhưng hệ thống chấm điểm hiện tại đang làm mờ đi ranh giới giữa người giỏi thật sự và người giỏi sử dụng công cụ.

Một tấm bằng loại ưu hiện nay có thể chỉ phản ánh khả năng "mượn lực" từ thuật toán thay vì tư duy phản biện hay giải quyết vấn đề, những kỹ năng mà AI chưa thể thay thế hoàn toàn.

Các chuyên gia lo ngại rằng việc lạm dụng AI đang triệt tiêu "sự nỗ lực hiệu quả", tức là quá trình vấp ngã và tự đứng dậy giúp hình thành kỹ năng tư duy độc lập của người trẻ. Nếu cứ tiếp tục đà này, sinh viên sẽ bước vào thị trường lao động với một hồ sơ rực rỡ nhưng lại hoàn toàn mất phương hướng khi đối mặt với những vấn đề thực tế không có trong cơ sở dữ liệu của ChatGPT.

Cuộc cách mạng ngược: Trở lại với bút và giấy

Trước nguy cơ giá trị học thuật bị xói mòn, nhiều đại học danh tiếng như Yale hay Wharton đang ráo riết thay đổi luật chơi. Chelsea Schein, giảng viên tại Trường Kinh doanh Wharton, cho biết cô đã buộc phải cắt giảm tỷ trọng điểm số từ bài tập về nhà sau khi nhận ra AI có thể hoàn thành chúng một cách hoàn hảo đến mức đáng ngờ.

Thay vào đó, bà tập trung vào các bài kiểm tra ngắn ngay tại lớp và thi tự luận trực tiếp, nơi sinh viên không thể dùng điện thoại hay truy cập Internet.

Tại Harvard, các giảng viên đang thảo luận về việc áp đặt giới hạn số lượng điểm A được trao trong mỗi lớp học để kìm hãm đà lạm phát. Các công ty công nghệ giáo dục (EdTech) cũng đang kiếm bộn tiền nhờ phát triển các phần mềm phát hiện AI và những phương thức đánh giá thay thế.

Thị trường phần mềm bảo vệ liêm chính học thuật đang bùng nổ khi các tổ chức giáo dục nỗ lực phân biệt giữa kết quả của con người và kết quả của máy móc.

Về phía doanh nghiệp, xu hướng tuyển dụng cũng đang chuyển dịch từ "nhìn bằng" sang "thử việc". Thay vì chỉ dựa vào GPA, các nhà tuyển dụng bắt đầu ưu tiên các bài kiểm tra kỹ năng thực tế (skills-based assessment), đánh giá qua dự án thực tế hoặc portfolio để kiểm chứng năng lực thực chất của ứng viên.

Trong kỷ nguyên AI, lời khuyên cho các bạn trẻ khởi nghiệp và sinh viên GenZ là AI có thể giúp bạn lấy điểm A, nhưng chỉ có năng lực thật sự mới giúp bạn giữ được ghế trong các tập đoàn lớn khi "bánh xe" đào thải bắt đầu quay.

*Nguồn: WSJ, Yahoo News

Băng Băng