Chuyển đổi số mở đường cho cơ giới hóa thông minh ngành lúa gạo ĐBSCL

PGS.TS Nguyễn Văn Hùng, chuyên gia cao cấp Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế báo cáo tại Hội thảo.

Ảnh: VGP/LS

Tại hội thảo “Số hóa cơ giới hóa nông nghiệp phục vụ tối ưu đầu tư, quản lý và nâng cao hiệu quả sản xuất lúa gạo” do Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI) phối hợp với Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn cùng Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Cần Thơ tổ chức, nhiều chuyên gia cho rằng số hóa cơ giới hóa sẽ là nền tảng quan trọng để tái cấu trúc ngành lúa gạo theo hướng hiện đại và bền vững.

Hội thảo được tổ chức trên cơ sở kết quả triển khai hoạt động “số hóa cơ giới hóa canh tác lúa ở ĐBSCL” tại 3 xã Long Hưng, Thạnh Quới và Thuận Hòa của TP. Cần Thơ.

Qua khảo sát thực tế, nhóm triển khai đã xây dựng bộ dữ liệu về diện tích canh tác, lịch thời vụ và mức độ sử dụng máy nông nghiệp theo từng khâu sản xuất trong năm 2025. Đồng thời, bản đồ thích nghi cơ giới hóa cũng được xây dựng nhằm đánh giá mức độ phù hợp của các loại máy theo điều kiện từng địa bàn.

Cơ giới hóa chuyển từ 'thay sức người' sang quản trị bằng dữ liệu

Một trong những nội dung đáng chú ý tại hội thảo là phần trình diễn công cụ số và bản đồ thích nghi cơ giới hóa phục vụ quản lý, ra quyết định trong sản xuất lúa.

PGS.TS Nguyễn Văn Hùng, Trưởng nhóm Cơ giới hóa và Sau thu hoạch của IRRI cho biết, số hóa cơ giới hóa giúp hình thành cơ sở dữ liệu phục vụ tối ưu quản lý và kết nối cung-cầu giữa nông dân với dịch vụ cơ giới hóa; đồng thời hỗ trợ xây dựng chiến lược đầu tư thiết bị phù hợp theo nhu cầu và hiệu quả canh tác tại từng địa phương.

Theo ông Nguyễn Văn Hùng, nền tảng dữ liệu này còn hỗ trợ xây dựng bản đồ cơ giới hóa phù hợp cho canh tác lúa tại ĐBSCL, phục vụ Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp và tạo cơ sở phát triển AI trong canh tác thông minh, khuyến nông điện tử.

Bà Nguyễn Thị Giang, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Cần Thơ nhận định, cơ giới hóa hiện không còn dừng ở việc thay thế lao động thủ công mà đang chuyển sang mô hình cơ giới hóa đồng bộ, chính xác và dựa trên nền tảng dữ liệu số. Đây là một trong những giải pháp trọng tâm phục vụ triển khai Đề án “Phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030”.

Những năm gần đây, nhiều địa phương trong vùng đã ứng dụng mạnh các thiết bị cơ giới hiện đại như máy gặt đập liên hợp, máy cấy, máy bay không người lái phun thuốc, máy bón phân và thiết bị xử lý rơm rạ.

Riêng tại TP. Cần Thơ, các khâu làm đất và bơm tưới đã cơ giới hóa đạt 100% nhu cầu. Khâu gieo sạ, cấy đáp ứng hơn 90% diện tích có nhu cầu; khâu chăm sóc đạt khoảng 90%; riêng khâu thu hoạch đạt tỉ lệ cơ giới hóa 100%. Máy bay không người lái phục vụ phun thuốc, bón phân và gieo sạ hiện chiếm khoảng 30% diện tích sản xuất.

Nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Cao Đức Phát trao đổi tại hội thảo - Ảnh: VGP/LS

Hướng tới nông nghiệp xanh, tuần hoàn và phát thải thấp

Không chỉ nâng cao năng suất, cơ giới hóa còn đang tạo động lực cho mô hình nông nghiệp tuần hoàn tại ĐBSCL.

Nhiều mô hình tận dụng rơm rạ để sản xuất nấm rơm, phân hữu cơ hoặc tái sử dụng trong canh tác lúa đã mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Cần Thơ, tổng giá trị gia tăng từ chuỗi tuần hoàn rơm có thể đạt khoảng 33,5 triệu đồng/ha/năm. Đây được xem là hướng đi phù hợp với mục tiêu “nông nghiệp xanh” và “tăng trưởng xanh” của vùng ĐBSCL.

PGS.TS Nguyễn Văn Hùng cho biết, khảo sát tại 3 xã thí điểm cho thấy cơ giới hóa ở ĐBSCL hiện đã đạt mức độ công nghiệp ở nhiều khâu như làm đất, gieo sạ, phun thuốc, thu hoạch, sấy và chế biến gạo.

Tuy nhiên, quá trình chuyển từ cơ giới hóa sang số hóa và tự động hóa vẫn còn nhiều hạn chế do các nghiên cứu chưa đồng bộ, thiếu kết nối và còn chồng chéo giữa các đề tài nghiên cứu.

Theo các chuyên gia, một trong những “điểm nghẽn” lớn nhất hiện nay là thiếu cơ sở dữ liệu số phục vụ quản lý cơ giới hóa nông nghiệp. Trong khi dữ liệu đang trở thành “hạ tầng mềm” của nông nghiệp hiện đại, nhiều địa phương vẫn chưa xây dựng được hệ thống dữ liệu đồng bộ về vùng trồng, lịch thời vụ, phát thải hay nhu cầu dịch vụ cơ giới hóa.

Điều này khiến việc điều phối máy móc, xây dựng bản đồ thích hợp cơ giới hóa và kết nối nông dân với dịch vụ cơ giới còn gặp nhiều khó khăn.

Ngoài ra, tình trạng sản xuất nhỏ lẻ, manh mún cũng làm giảm hiệu quả đầu tư máy móc hiện đại. Nhiều nông hộ chưa đủ khả năng tài chính để đầu tư thiết bị công nghệ cao, trong khi việc hình thành các tổ dịch vụ cơ giới hóa chuyên nghiệp chưa đồng đều giữa các địa phương.

Các chuyên gia cho rằng, cơ giới hóa phải bắt đầu từ thửa ruộng và gắn với tổ chức sản xuất quy mô lớn mới có thể phát huy hiệu quả bền vững. Song song với đó, cần đẩy mạnh chuyển đổi số nông nghiệp, xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ truy xuất nguồn gốc, cấp mã số vùng trồng và quản lý phát thải.

Hoàn thiện hệ sinh thái cơ giới hóa và dữ liệu số

Tại hội thảo, nhiều chuyên gia, doanh nghiệp và hợp tác xã đã đề xuất các giải pháp nhằm thúc đẩy cơ giới hóa toàn diện cho ngành lúa gạo ĐBSCL.

Các chuyên gia cũng đề xuất tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp trong nghiên cứu, sáng tạo và nội địa hóa thiết bị cơ khí nông nghiệp phù hợp với điều kiện đồng ruộng ĐBSCL. Đồng thời, cần xây dựng hệ thống thu thập dữ liệu, phân tích dữ liệu, bản đồ số và dashboard quản trị sản xuất để tạo nền tảng cho mô hình sản xuất lúa hiện đại, thông minh và phát thải thấp.

TS. Cao Đức Phát, nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn nhận định, xu hướng tất yếu của ngành nông nghiệp hiện nay là cơ khí hóa, tự động hóa và số hóa; hướng đến nền nông nghiệp đồng bộ, thông minh, xanh và bền vững trên cả ba trụ cột kinh tế, xã hội và môi trường.

Thông qua hội thảo, Ban tổ chức kỳ vọng tiếp tục hoàn thiện phương pháp tiếp cận, đồng thời thúc đẩy ứng dụng dữ liệu số trong hoạch định chính sách và đầu tư cơ giới hóa, tạo nền tảng mở rộng triển khai trên quy mô lớn tại ĐBSCL.

Lê Sơn

Tham khảo thêm

Nhân rộng mô hình sạ khô cơ giới hóa: Giải pháp mới cho sản xuất lúa bền vững, giảm phát thải

Tham khảo thêm

Thúc đẩy cơ giới hóa trong sản xuất nông nghiệp

Tham khảo thêm

Hơn 300 nông dân tham gia trình diễn đồng ruộng: Cơ giới hóa gieo sạ chính xác

Tham khảo thêm

Thúc đẩy phát triển các ngành hàng nông sản bằng cơ giới hóa