AI đang “bóp méo” cả nền kinh tế Mỹ: Tăng trưởng 2% nhưng phần còn lại gần như đứng yên

Trong nhiều thập kỷ, nền kinh tế Mỹ thường được đánh giá qua các chỉ số quen thuộc như tăng trưởng GDP, việc làm hay lợi nhuận doanh nghiệp. Nhưng làn sóng AI hiện nay đang khiến những con số đó trở nên khó đọc hơn bao giờ hết.

Khi hàng trăm tỷ USD đổ vào trung tâm dữ liệu, chip bán dẫn và hạ tầng tính toán, AI không chỉ tạo ra tăng trưởng mà còn bắt đầu “bẻ cong” cách thị trường vận hành. Điều khiến nhiều chuyên gia lo ngại là nền kinh tế Mỹ đang dần xuất hiện một trạng thái “hai tốc độ”: nhóm công ty AI và bán dẫn tăng trưởng bùng nổ, trong khi phần còn lại gần như chững lại.

Chứng khoán liên tục lập đỉnh, GDP vẫn tăng, nhưng thu nhập thực tế của người lao động lại không cải thiện tương xứng. Điều đó làm dấy lên câu hỏi lớn: liệu AI đang tạo ra một chu kỳ tăng trưởng bền vững, hay chỉ là một bong bóng khổng lồ được bơm phồng bởi kỳ vọng?

AI tạo ra một nền kinh tế “hai tốc độ”, nhưng tăng trưởng có đang bị thổi phồng?

Chỉ trong vài năm, trí tuệ nhân tạo đã chuyển từ vai trò “động lực tăng trưởng” thành một lực tác động đủ mạnh để làm biến dạng toàn bộ nền kinh tế Mỹ. Nếu trước đây các cú sốc như thuế quan hay chiến tranh Iran có thể khiến thị trường rung chuyển, thì giờ đây AI đang che mờ tất cả.

Nó ảnh hưởng đến tăng trưởng GDP, dòng vốn đầu tư, thương mại toàn cầu, giá cổ phiếu và cả tâm lý người lao động. Theo Morgan Stanley, chi tiêu vốn của 5 tập đoàn AI “siêu quy mô” lớn nhất sẽ vượt 800 tỷ USD trong năm nay và chạm 1,1 nghìn tỷ USD vào năm tới. Mức này tương đương 3,3% GDP Mỹ, thậm chí cao hơn cả chi tiêu quốc phòng dự kiến.

AI tạo ra một nền kinh tế “hai tốc độ” tại Mỹ

Nhìn qua, kinh tế Mỹ vẫn tăng trưởng khá ổn với mức 2% trong quý I. Nhưng nếu bóc tách sâu hơn, bức tranh lại khác hoàn toàn. Chi tiêu tiêu dùng cá nhân chỉ tăng 1,6%. Đầu tư vào nhà ở, nhà máy, văn phòng và phương tiện vận tải đều giảm.

Ngược lại, đầu tư liên quan đến AI lại bùng nổ: Thiết bị công nghệ tăng 43%, phần mềm tăng 23%, trung tâm dữ liệu tăng 22%. Theo một số ước tính sơ bộ, “nền kinh tế AI” tăng trưởng tới 31%, trong khi phần còn lại của nền kinh tế chỉ nhích 0,1%.

David Sacks, người phụ trách AI trong chính quyền Tổng thống Donald Trump, thậm chí dự báo AI sẽ đóng góp thêm 2 điểm phần trăm cho tăng trưởng kinh tế Mỹ trong năm nay. Nhưng có một vấn đề lớn: phần lớn chi tiêu cho AI đang được dùng để nhập khẩu chip và thiết bị bán dẫn tiên tiến, thay vì sản xuất trong nước.

Nhà kinh tế Ernie Tedeschi của Stripe tính toán rằng chi tiêu cho máy tính đóng góp 1,7 điểm phần trăm vào mức tăng GDP 2% của quý I. Tuy nhiên, nếu loại trừ nhập khẩu, tác động thực tế chỉ còn 0,4 điểm phần trăm.

Điều đó cho thấy tăng trưởng đang bị “ảo hóa” bởi AI nhiều hơn người ta tưởng. Không chỉ Mỹ, thương mại toàn cầu cũng bị kéo lệch. Thặng dư thương mại của Đài Loan đã tăng lên mức gần như khó tin: 24% GDP, nhờ nhu cầu chip AI.

Tại Hàn Quốc, chỉ số Kospi tăng 78% trong năm nay, được dẫn dắt bởi các đại gia bán dẫn như Samsung Electronics và SK Hynix. Nghịch lý xuất hiện: trong khi ông Trump muốn dùng thuế quan để giảm thâm hụt thương mại Mỹ, cơn sốt AI lại khiến thâm hụt này nới rộng hơn.

Chứng khoán thăng hoa, người lao động lo lắng: AI đang làm ai giàu hơn?

Sự bùng nổ AI cũng khiến thị trường chứng khoán trở nên méo mó. Chỉ số S&P 500 liên tục lập đỉnh mới, bất chấp giá năng lượng tăng và bất ổn địa chính trị.

Nguyên nhân chính đến từ nhóm Magnificent Seven, 7 đại gia công nghệ hiện chiếm hơn 1/3 tổng vốn hóa thị trường Mỹ. Riêng từ khi chiến sự Iran bùng phát, S&P 500 đã tăng 7%. Nhưng nếu tính đều cho toàn bộ 500 doanh nghiệp, thị trường thực tế lại giảm nhẹ.

Không chỉ Nvidia hay Microsoft hưởng lợi. Intel, dù vẫn vật lộn với các vấn đề chiến lược và bị Nvidia bỏ xa trong mảng GPU, vẫn lập đỉnh mới nhờ nhu cầu chip từ các trung tâm dữ liệu AI.

Hiệu ứng này lan sang cả AMD, Micron và Sandisk. Lợi nhuận doanh nghiệp cũng đang bị kéo lệch mạnh.

Theo FactSet, lợi nhuận toàn bộ S&P 500 tăng 27% trong quý I. Riêng Magnificent Seven (7 hãng công nghệ lớn nhất) tăng tới 61%, 493 công ty còn lại chỉ tăng 16%. Trong khi đó, người lao động không được hưởng thành quả tương xứng.

Tăng trưởng kinh tế nhưng thu nhập và phúc lợi giảm

Cụ thể, tiền lương và phúc lợi chỉ tăng 3,1% trong quý I. Sau khi trừ lạm phát, thu nhập thực tế còn giảm 0,5%. Tỷ trọng lao động trong tổng sản lượng khu vực kinh doanh giảm xuống 54,1%, mức thấp nhất kể từ khi Mỹ bắt đầu thống kê năm 1947.

Đây là lý do khiến khoảng cách giữa “dữ liệu đẹp” và “cảm nhận thực tế” ngày càng lớn. Nhà đầu tư và doanh nghiệp phấn khích.Người lao động thì lo sợ. Khảo sát của Gallup cho thấy 23% nhân viên tại các công ty ứng dụng AI tin rằng công việc của họ có thể bị cắt giảm trong vòng 5 năm tới.

Nỗi sợ này khiến nhiều người ngại đòi tăng lương hơn. Tuy nhiên, dữ liệu thực tế lại chưa cho thấy AI đang gây ra làn sóng thất nghiệp lớn. Ngay cả trong ngành phần mềm, lĩnh vực bị xem là dễ tổn thương nhất , bằng chứng về mất việc do AI vẫn khá mỏng. Số thông báo sa thải trong khu vực tư nhân hiện còn thấp hơn cùng kỳ năm ngoái.

Nói cách khác, nỗi lo có thể đang lớn hơn tác động thật. Nếu một ngày cơn sốt đầu tư AI chững lại, kinh tế Mỹ chắc chắn sẽ chậm hơn. Nhưng có thể cú sốc sẽ không nghiêm trọng như nhiều người nghĩ. Bởi phần lớn đầu tư trung tâm dữ liệu đang tập trung ở chỉ 33 quận, chiếm tới 72% tổng số trung tâm dữ liệu toàn quốc.

Giá cổ phiếu và lợi nhuận có thể giảm. Nhưng người lao động phổ thông, những người sống chủ yếu bằng lương thay vì tài sản, có lẽ sẽ ít bị ảnh hưởng hơn. Và biết đâu, tâm trạng chung của xã hội thậm chí còn tốt hơn khi các ông chủ ngừng nói về việc dùng AI để thay con người.

*Nguồn : Livemint

Lại Dịu