Nơi nóng nhất Trái Đất không phải xích đạo

Phụ nữ Kenya chụp ảnh tại một biển báo độ cao trên đường xích đạo ở quốc gia này. Ảnh: National Geographic.

Theo National Geographic, đường xích đạo là một đường tưởng tượng bao quanh phần giữa của Trái Đất, nằm chính giữa Bắc cực và Nam cực ở vĩ độ 0 độ. Đường này chia hành tinh thành hai phần gồm bán cầu Bắc và bán cầu Nam.

Hai lần mỗi năm, vào các thời điểm xuân phân và thu phân, Mặt Trời chiếu thẳng góc xuống đường xích đạo. Trong suốt phần còn lại của năm, khu vực này vẫn nhận được lượng bức xạ Mặt Trời dồi dào, tạo nên khí hậu nóng ổn định.

Tuy nhiên, đặc trưng nổi bật của khí hậu xích đạo không phải là cái nóng cực đoan mà là độ ẩm cao và lượng mưa lớn. Nhiều nền văn hóa tại đây chỉ phân chia năm thành hai mùa chính là mùa mưa và mùa khô, trong đó mùa mưa thường kéo dài phần lớn thời gian trong năm.

Lượng mưa dồi dào và nhiệt độ ấm áp đã tạo điều kiện cho sự hình thành của các khu rừng mưa nhiệt đới - những hệ sinh thái đa dạng sinh học nhất hành tinh. Các khu rừng mưa Amazon ở Nam Mỹ, Congo ở Trung Phi và rừng mưa Đông Nam Á là minh chứng rõ nét cho sự phong phú này. Chỉ một hecta rừng mưa tại Brazil có thể chứa tới 750 loài cây cùng hàng nghìn loài côn trùng khác nhau.

Đặc trưng độ ẩm cao chính là lý do khiến các khu vực xích đạo không phải là nơi nóng nhất thế giới. Hơi nước trong không khí giúp hấp thụ và phân tán nhiệt, làm giảm nhiệt độ cực đại. Ngược lại, những khu vực sa mạc cận nhiệt đới như Sahara hay Atacama, nơi có không khí khô và ít mây, thường ghi nhận mức nhiệt cao hơn nhiều.

Thêm vào đó, yếu tố địa hình cũng ảnh hưởng mạnh mẽ đến khí hậu tại các vùng xích đạo. Không phải nơi nào gần xích đạo cũng nóng và ẩm. Ví dụ, núi Kilimanjaro ở Tanzania, dù chỉ cách xích đạo khoảng 330 km, lại có khí hậu mát mẻ và thậm chí tồn tại các sông băng do độ cao lớn. Tương tự, dãy Andes ở Nam Mỹ là nơi có cả sa mạc Atacama khô hạn lẫn những đỉnh núi cao phủ tuyết. Điều này cho thấy sự đa dạng khí hậu trong cùng một khu vực vĩ độ.

Nhờ điều kiện tự nhiên thuận lợi, nhiều nền văn hóa phát triển mạnh tại vùng xích đạo. Ví dụ, người Fang ở Gabon tận dụng nhiệt độ ấm áp và mùa mưa dài để canh tác các loại cây như ngô, khoai mỡ và chuối lá, đồng thời chăn nuôi các loài gia súc thích nghi với khí hậu như dê và gà.

Ở khu vực Altiplano thuộc Bolivia, Peru và Chile, người Aymara đã sinh sống và phát triển trong hàng nghìn năm, thậm chí góp phần xây dựng các tuyến đường sắt xuyên qua dãy Andes trong thế kỷ 20.

Hệ động thực vật tại các vùng xích đạo cũng rất phong phú. Ví dụ, thảo nguyên Kenya là nơi sinh sống của nhiều loài động vật biểu tượng như sư tử, báo Cheetah và voi. Trong khi đó, dãy Andes nổi tiếng với các loài thuộc họ lạc đà như llama, alpaca, vicuña và guanaco.

Một đặc điểm thú vị khác của khu vực xích đạo là thời gian chuyển tiếp giữa ngày và đêm diễn ra rất nhanh. Do góc chiếu của Mặt Trời, hiện tượng bình minh và hoàng hôn tại đây chỉ kéo dài vài phút, tạo nên sự thay đổi ánh sáng đột ngột so với các khu vực vĩ độ cao.

Nhìn chung, mặc dù các khu vực gần xích đạo nhận được lượng bức xạ Mặt Trời lớn và có nền nhiệt cao quanh năm, chúng không phải là nơi nóng nhất trên Trái Đất. Độ ẩm cao, lượng mưa dồi dào và sự đa dạng về địa hình đã làm giảm bớt mức nhiệt cực đoan tại đây.