Phần lớn lượng dầu đi qua eo biển Hormuz được vận chuyển tới châu Á, khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ các cú sốc năng lượng gần đây. Cuối tuần qua, lực lượng Houthi do Iran hậu thuẫn cũng tham gia xung đột, khiến rủi ro đối với hoạt động vận tải dầu khí tiếp tục gia tăng.
Để hỗ trợ nguồn cung dầu toàn cầu, Mỹ tạm thời nới lỏng lệnh trừng phạt đối với các chuyến dầu Nga đang trên đường vận chuyển, ban đầu áp dụng cho Ấn Độ và sau đó mở rộng ra phần còn lại của thế giới.
Đông Nam Á tăng tốc tìm nguồn dầu
Trước khi chiến sự Iran nổ ra, Trung Quốc, Ấn Độ và Thổ Nhĩ Kỳ là những khách hàng lớn nhất của dầu Nga, tận dụng mức giá chiết khấu bất chấp các lệnh trừng phạt của phương Tây.
Tuy nhiên, việc Mỹ tạm thời nới lỏng trừng phạt đã khiến nhiều quốc gia Đông Nam Á nhanh chóng tìm đến nguồn dầu này. Trong tháng qua, Philippines, Indonesia, Thái Lan và Việt Nam đều bày tỏ quan tâm đến việc nhập khẩu dầu Nga.
Đồng minh lâu năm của Mỹ - Philippine đã nhập khẩu dầu thô Nga lần đầu tiên sau 5 năm, chỉ vài ngày sau khi tuyên bố tình trạng khẩn cấp về năng lượng.
Tuy vậy, nguồn cung khả dụng đang dần thu hẹp. Theo Kpler, chỉ còn khoảng 126 triệu thùng dầu Nga đang trên biển, trong khi nhu cầu của các nền kinh tế lớn là rất cao. Riêng Ấn Độ thường tiêu thụ 5,5–6 triệu thùng dầu mỗi ngày.
Chuyên gia Muyu Xu của Kpler cho rằng vấn đề lớn nhất hiện nay là lượng hàng còn lại trên thị trường, khi nhiều chuyến hàng đã được đặt mua trước đó.
Khủng hoảng năng lượng lan rộng
Tại Philippines, áp lực năng lượng đã bắt đầu lan sang nền kinh tế. Các hãng hàng không đang cân nhắc phân bổ hạn mức nhiên liệu, trong khi chính phủ phải triển khai hỗ trợ tiền mặt cho các nhóm bị ảnh hưởng như tài xế vận tải. Nhiều trạm xăng ghi nhận hàng dài phương tiện xếp hàng chờ đổ nhiên liệu.
Trước chiến sự, Philippines phụ thuộc tới 97% lượng dầu nhập khẩu bằng đường biển từ Trung Đông.
Trong khi đó, Thủ tướng Việt Nam Phạm Minh Chính đã ký các thỏa thuận hợp tác dầu khí và năng lượng hạt nhân với Nga trong chuyến thăm Moskva ngày 23/3, khi giá dầu diesel bắt đầu gây sức ép lên ngành sản xuất trong nước.
Indonesia cũng cho biết đang mở rộng danh sách đối tác năng lượng tiềm năng, bao gồm cả Nga và Brunei, nhằm củng cố dự trữ dầu.
Trung Quốc và Ấn Độ có lợi thế
Trung Quốc và Ấn Độ được cho là có lợi thế lớn hơn trong cuộc cạnh tranh dầu Nga. Ấn Độ thậm chí được Mỹ dỡ bỏ lệnh trừng phạt đối với dầu Nga sớm hơn các quốc gia khác khoảng một tuần, giúp nước này nhanh chóng đặt mua nhiều chuyến hàng.
Theo Kpler, nhập khẩu dầu Nga của Ấn Độ đã tăng lên khoảng 1,9 triệu thùng/ngày trong tháng 3, so với khoảng 1 triệu thùng/ngày trước khi chiến sự Iran bùng phát.
Trong khi đó, Trung Quốc sở hữu kho dự trữ dầu khổng lồ, với khoảng 1,2 tỷ thùng dầu thô dự trữ trên bờ, tương đương gần bốn tháng nhập khẩu bằng đường biển.
Các nhà phân tích nhận định Nga đang trở thành một trong những bên hưởng lợi lớn nhất từ cuộc khủng hoảng năng lượng hiện nay, khi nhu cầu tăng cao và các quốc gia châu Á buộc phải tìm nguồn cung thay thế nhanh chóng.
Theo chuyên gia Sam Reynolds của Viện Phân tích Kinh tế và Tài chính Năng lượng (IEEFA), trong bối cảnh khủng hoảng năng lượng, an ninh nguồn cung đang được đặt lên trên các yếu tố khác, khiến nhiều quốc gia sẵn sàng nhập khẩu dầu Nga để đảm bảo nhu cầu trong nước.