Một tài khoản, nhiều rủi ro

Việc kinh doanh tài khoản dùng chung không chỉ trái quy định nền tảng mà còn trực tiếp ảnh hưởng đến quyền lợi và trải nghiệm của người dùng.

Ham giá rẻ, rước "cục tức"

Để tiết kiệm chi phí nhưng vẫn có thể xem các bộ phim chất lượng, anh Trần Văn Trung, nhân viên văn phòng tại TP HCM, đã mua một tài khoản Netflix Premium với giá 800.000 đồng/năm, rẻ hơn khoảng 4 lần so với đăng ký chính thức. Tuy nhiên, trải nghiệm thực tế lại không như kỳ vọng. "Sau khi thanh toán, tôi bị ràng buộc nhiều điều kiện như không được đổi mật khẩu, chỉ dùng đúng số thiết bị quy định. Chất lượng hình ảnh thường xuyên giật lag, hiếm khi đạt 4K. Khi phản ánh, người bán nói đã thông báo từ đầu. Cuối cùng, mua về chỉ rước thêm bực bội, chưa kể nếu vi phạm quy định thì có thể bị thu hồi tài khoản mà không được hoàn tiền" - anh Trung chia sẻ.

Tài khoản YouTube Premium trên mạng đang bán rẻ hơn tới 7 lần so với khi mua chính hãng

Tương tự là trường hợp của chị Nguyễn Hoàng Ngân, người đã mua gói YouTube Premium với giá chỉ 199.000 đồng/năm, rẻ hơn tới 7 lần so với đăng ký trực tiếp. Dù kỳ vọng có thể xem video không quảng cáo, tải nội dung và sử dụng YouTube Music Premium, chị lại liên tục gặp tình trạng giật lag, thậm chí mất tính năng và bị trả về tài khoản thường. Việc phản ánh nhiều lần không giúp cải thiện chất lượng, khiến chị chán nản. "Theo người bán, nguyên nhân là do tài khoản bị chia sẻ cho quá nhiều người hoặc phụ thuộc vào tài khoản gốc. Tưởng là tiết kiệm nhưng dùng rồi mới thấy không khác gì bị lừa" - chị Ngân nói.

Tại Việt Nam, hoạt động rao bán "tài khoản Premium giá rẻ", "slot gia đình" diễn ra rất sôi động. Người bán thường gom nhiều người lạ vào một gói "family", đăng ký tài khoản sai khu vực để giảm giá hoặc bán một tài khoản cho nhiều người cùng sử dụng. Chỉ cần tìm kiếm các từ khóa liên quan, người dùng có thể dễ dàng tiếp cận hàng chục hội nhóm, website rao bán với giá rẻ hơn 40%-50%, thậm chí thấp hơn nhiều lần so với giá chính thức. Không chỉ các nền tảng giải trí, nhiều dịch vụ khác như Adobe, Google, Canva hay Disney+ cũng bị rao bán tài khoản dùng chung tràn lan. Tuy nhiên, đằng sau mức giá hấp dẫn là hàng loạt rủi ro về bảo mật và dữ liệu cá nhân.

Trong bối cảnh đó, Bộ Công an đề xuất người "kinh doanh các loại tài khoản dùng chung của các dịch vụ nội dung số Netflix, Spotify, YouTube Premium... trái quy định của nhà cung cấp" có thể bị xử phạt đến 50 triệu đồng. Đề xuất nêu tại dự thảo Nghị định về an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân đang được Bộ Công an lấy ý kiến, thuộc nhóm vi phạm: sử dụng không gian mạng, công nghệ thông tin xâm phạm trật tự xã hội nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự. Ngoài phạt tiền, dự thảo cũng đề xuất các biện pháp xử lý bổ sung. Cá nhân, tổ chức vi phạm có thể bị tịch thu tang vật, phương tiện; buộc thu hồi hoặc tiêu hủy sản phẩm, thiết bị; ngừng cung cấp dịch vụ vi phạm. Người vi phạm còn phải buộc hoàn trả hoặc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện hành vi vi phạm.

Xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ

Ông Võ Đỗ Thắng, Giám đốc Trung tâm An ninh mạng Athena, nhìn nhận câu chuyện tài khoản dùng chung có thể chia thành 2 khía cạnh. Trước hết, việc sử dụng tài khoản dùng chung trái quy định của nhà cung cấp như Netflix hay YouTube về bản chất là hành vi vi phạm. Các tài khoản này chỉ được cấp cho một cá nhân hoặc trong phạm vi nhất định, không phải để mua đi bán lại. Khi một người mua tài khoản rồi chia sẻ hoặc bán lại cho nhiều người khác để thu tiền, hành vi đó đã vượt quá quyền sử dụng được cấp, đồng thời vi phạm cam kết thương mại giữa doanh nghiệp (DN) và người dùng, thậm chí có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Nói cách khác, người mua chỉ có quyền sử dụng chứ không có quyền kinh doanh lại. Do vậy, việc xử lý các hành vi này là cần thiết, dù mức phạt cụ thể như đề xuất 50 triệu đồng vẫn cần được làm rõ về căn cứ. Tuy nhiên, bản chất của hành vi "mua rồi bán lại" để trục lợi là sai.

Ở góc độ người dùng, rủi ro là rất rõ ràng. Tài khoản gốc - tức tài khoản đứng tên đăng ký với nhà cung cấp - có thể bị khóa bất kỳ lúc nào nếu bị phát hiện vi phạm. Khi đó, toàn bộ những người dùng chung sẽ mất quyền truy cập và mất tiền nhưng không có cơ chế bảo vệ hay khiếu nại chính thức. Trong nhiều trường hợp, người mua phải cấp quyền truy cập từ xa để bên bán cài đặt tài khoản. Điều này tiềm ẩn khả năng bị cài phần mềm độc hại, đánh cắp dữ liệu cá nhân mà không có bất kỳ cam kết bảo mật nào. Đây là rủi ro lớn nhưng thường bị bỏ qua khi chỉ quan tâm đến giá rẻ. "Khi có các quy định siết chặt hơn, tác động tích cực là giúp bảo vệ quyền lợi DN, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và bảo đảm môi trường kinh doanh công bằng, hạn chế tình trạng "gian lận thương mại". Đồng thời, người dùng cũng sẽ nhận thức rõ hơn về các rủi ro để cân nhắc trước khi sử dụng những dịch vụ không chính thống" - ông Võ Đỗ Thắng nói thêm.

Đại diện một DN công nghệ cho hay việc chia sẻ tài khoản nhằm mục đích kinh doanh, trục lợi, nội dung bị khai thác vượt phạm vi cấp phép, đồng nghĩa với việc xâm phạm quyền tác giả và quyền liên quan. Trong trường hợp nghiêm trọng, xử lý cần dựa trên khung pháp luật về sở hữu trí tuệ, thậm chí có thể xem xét trách nhiệm hình sự.

Tuy nhiên, đại diện này cho hay tiêu chí "trái quy định của nhà cung cấp" làm căn cứ xử phạt có thể dẫn đến nghịch lý, bởi tính hợp pháp của hành vi phụ thuộc việc nền tảng thay đổi điều khoản dịch vụ. Thực tế, các nền tảng như Netflix đã triển khai nhiều biện pháp kỹ thuật để kiểm soát việc chia sẻ tài khoản, gồm xác minh hộ gia đình, bán thêm thành viên bổ sung hay cho phép chuyển hồ sơ tài khoản. Những giải pháp này vừa bảo vệ quyền lợi DN, duy trì doanh thu, đồng thời giảm rủi ro cho người dùng. Vì vậy, bảo vệ bản quyền là cần thiết, song quy định pháp lý phải phân loại đúng các tình huống vi phạm nhằm vừa bảo vệ quyền lợi DN vừa minh bạch rủi ro cho người dùng và bảo đảm công bằng trên thị trường.