Ảnh minh họa
Cuộc khủng hoảng năng lượng tại Cuba vốn đã âm ỉ trong nhiều năm, nhưng đang trở nên trầm trọng hơn trong bối cảnh các biện pháp siết chặt từ chính quyền Tổng thống Donald Trump. Lời đe dọa áp thuế đối với bất kỳ quốc gia nào cung cấp dầu cho Cuba đã khiến nguồn cung nhiên liệu vốn hạn hẹp càng thêm bóp nghẹt.
Hệ quả lan rộng trên toàn nền kinh tế. Ngành du lịch sụt giảm mạnh khi các hãng hàng không không thể tiếp nhiên liệu tại Havana. Xe buýt du lịch nằm im, nhiều tuyến đường trở nên vắng lặng bất thường. Đèn đường bị tắt vào ban đêm để tiết kiệm điện, còn tình trạng mất điện kéo dài từ vài giờ lên nhiều giờ mỗi ngày. Trong sinh hoạt thường nhật, bếp than củi dần quay trở lại như một giải pháp thay thế.
Xăng được niêm yết chính thức ở mức 1,10 USD/lít nhưng phân phối theo định mức qua ứng dụng. Các đại sứ quán được cấp hạn ngạch tùy theo quy mô, số lượng phương tiện và mức độ quan hệ song phương; Nga nằm trong nhóm được phân bổ tương đối hào phóng. Trên thị trường chợ đen, giá xăng có thể lên tới 4.000 peso (khoảng 8 USD)/lít. Giá thực phẩm và chi phí vận chuyển vì thế cũng leo thang, trong bối cảnh nguồn cung ngày càng khan hiếm.
Chính phủ Cuba đã triển khai nhiều biện pháp thắt lưng buộc bụng. Một số khách sạn lớn thuộc sở hữu của GAESA tạm thời đóng cửa nhằm tập trung khách và tiết kiệm nhiên liệu. Công chức được khuyến khích làm việc tại nhà. Nhà nước cũng nới lỏng độc quyền nhập khẩu nhiên liệu, cho phép doanh nghiệp tư nhân tự tìm nguồn cung nếu có khả năng.
Dù vậy, bức tranh không hoàn toàn u ám. Cuba hiện vẫn tự đáp ứng khoảng 40% nhu cầu nhiên liệu nhờ khai thác dầu thô nặng, giàu lưu huỳnh trong nước. Quan trọng hơn, quốc đảo Caribe này đang đẩy nhanh chuyển dịch sang năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện mặt trời.
Theo dữ liệu xuất khẩu của Trung Quốc do tổ chức nghiên cứu Ember tổng hợp, trong 12 tháng tính đến tháng 4/2025, lượng tấm pin mặt trời Trung Quốc xuất sang Cuba đã tăng gấp 34 lần – tốc độ nhanh nhất thế giới. Từ chỗ gần như không có điện mặt trời vài năm trước, Cuba đã xây dựng được công suất đủ để giảm áp lực phần nào từ khủng hoảng nhiên liệu.
Nhập khẩu pin mặt trời từ Trung Quốc vào Cuba tăng chóng mặt cùng với xe điện.
Tháng 3/2024, chính phủ công bố kế hoạch phát triển 2 gigawatt điện mặt trời vào năm 2028, phụ thuộc đáng kể vào nguồn vốn, công nghệ và thiết bị từ Trung Quốc. Ngày 11/2 vừa qua, Havana cho biết các nhà máy điện mặt trời mới đã tạo ra gần 1 gigawatt điện vào giờ cao điểm buổi trưa, đáp ứng khoảng một phần ba nhu cầu điện cả nước tại thời điểm đó. Mục tiêu đến năm 2030, năng lượng tái tạo sẽ chiếm 24% cơ cấu điện, so với khoảng 5% năm 2024.
Khủng hoảng nhiên liệu cũng thúc đẩy khu vực tư nhân và hộ gia đình tìm đến năng lượng mặt trời. Nhu cầu lắp đặt tăng mạnh tại các doanh nghiệp dịch vụ. Thị trường xe điện Trung Quốc bắt đầu xuất hiện nhiều hơn trên đường phố Havana. Một số công ty vận hành đội taxi và xe tải giao hàng chạy điện, xem đây là giải pháp dài hạn trong bối cảnh nguồn xăng dầu bấp bênh.
Tuy nhiên, rào cản tài chính vẫn lớn. Một bộ thiết bị điện mặt trời gia đình có giá khoảng 5.000 USD – vượt xa khả năng chi trả của đa số hộ dân. Dù chính phủ cho phép giao dịch tư nhân, không nhiều công ty quốc tế sẵn sàng kinh doanh tại Cuba do rủi ro từ lệnh cấm vận của Mỹ. Ngay cả các doanh nghiệp đã đầu tư vào năng lượng sạch cũng có thể bị đình trệ nếu thiếu nhiên liệu cho các khâu vận hành còn lại.