Tỷ phú ngành thép bị tuyên án chung thân: Kết cục đắng cho doanh nhân lừa 6.800 nhà đầu tư, bị truy thu 1,45 tỷ USD

Nhiều người vẫn thường tự hỏi: Tại sao những nhà đầu tư sừng sỏ, những người sở hữu khối óc phân tích tài chính nhạy bén và kinh nghiệm trận mạc dày dạn, lại có thể dễ dàng dâng nộp gia sản cho một "vỏ ốc" rỗng tuếch?

Câu trả lời không nằm ở sự thiếu hiểu biết về con số, mà nằm ở một kịch bản thao túng tâm lý cực đoan được dàn dựng bởi Trương Cận (Zhang Jin), ông chủ của đế chế Cedar Holdings vừa chính thức sụp đổ với bản án chung thân vào tháng 2/2026 sau một quá trình xét xử kéo dài hơn 4 năm.

Tự tạo hào quang

Trong giới kinh doanh, danh hiệu đôi khi có sức mạnh hơn cả bảng cân đối kế toán. Trương Cận hiểu rất rõ điều này. Thay vì tốn công đi thuyết phục từng người, ông ta chọn cách xây dựng một "pháo đài niềm tin" bằng những nhãn dán lấp lánh nhất: "Tỷ phú giàu nhất Quảng Châu", "Đế chế đa ngành từ bất động sản đến thép".

Theo các báo cáo từ South China Morning Post (SCMP), Trương Cận từng xếp thứ 87 trong danh sách 500 tỷ phú giàu nhất Trung Quốc năm 2021 với tài sản ròng ước tính hơn 44,8 tỷ Nhân dân tệ (hơn 6 tỷ USD).

Đỉnh điểm của cú lừa chính là việc Cedar Holdings lọt vào danh sách Fortune Global 500 vào năm 2018 và duy trì vị trí này trong 4 năm liên tiếp. Năm 2021, tập đoàn này thậm chí vươn lên vị trí thứ 359 với doanh thu công bố đạt 233,4 tỷ Nhân dân tệ.

Đối với một nhà đầu tư, tấm thẻ thông hành Fortune 500 là lời bảo chứng tuyệt đối cho năng lực tài chính và tầm vóc quốc tế. Trương Cận đã thực hiện bước "tẩy não" đầu tiên bằng cách đánh vào tâm lý sùng bái biểu tượng.

Khi niềm tin được đặt vào một thực thể được cả thế giới công nhận, tư duy phản biện của con người có xu hướng tự đóng lại. Họ không còn kiểm tra xem nền móng của Cedar được làm bằng bê tông hay bằng cát, bởi họ tin rằng "không đời nào một gã khổng lồ toàn cầu lại có thể là một trò bịp".

Kịch bản của Cedar Holdings trở nên tinh vi hơn khi những vết nứt tài chính bắt đầu xuất hiện vào đầu năm 2020. Theo điều tra từ Caixin Global, mô hình kinh doanh chuỗi cung ứng hàng hóa thực chất là một "trò chơi vỏ ốc" khổng lồ, sử dụng các giao dịch giả mạo để thổi phồng doanh thu và thu hút nguồn vốn mới.

Thay vì tháo chạy khi dòng tiền đứt gãy, Trương Cận chọn cách "gia cố lời nói dối" bằng sự lì lợm đến trơ trẽn. Một mạng lưới gồm 63 công ty vỏ bọc được thiết lập, đi kèm với đó là các con dấu và hợp đồng giả mạo ký kết với các doanh nghiệp nhà nước uy tín.

Trong vòng 3 năm, Cedar và các đơn vị thành viên đã bán hơn 350 sản phẩm quản lý tài sản (WMPs) trị giá hơn 20 tỷ Nhân dân tệ cho các nhà đầu tư cá nhân, bất chấp việc việc thanh toán lãi suất đã bị đình trệ từ sớm.

Đây chính là kỹ thuật "Nhân chứng giả" trong thuật thao túng tâm lý. Bằng cách kéo những cái tên uy tín (dù là giả mạo) vào cuộc chơi, Trương Cận tạo ra một hiệu ứng lan tỏa niềm tin. Các nhà đầu tư tự trấn an mình bằng suy nghĩ: "Nếu các doanh nghiệp nhà nước còn làm ăn với Cedar, tại sao mình lại phải lo lắng?".

Sự bình thản của Trương Cận khi vẫn vung tiền mua bất động sản xa hoa tại Mỹ và Thụy Sĩ ngay trong tâm bão chính là vũ khí tối thượng. Trong tâm lý học hành vi, sự tự tin cực hạn của kẻ dẫn dắt thường khiến nạn nhân tin rằng mọi rắc rối chỉ là tạm thời và "người thuyền trưởng" vẫn đang kiểm soát tốt con tàu.

Hồi chuông cảnh tỉnh

Bản án chung thân được tuyên bởi Tòa án Nhân dân Trung cấp Quảng Châu vào tháng 2/2026 là cái kết cay đắng cho một đế chế xây bằng ảo ảnh. Cùng với Trương Cận, 19 đồng phạm là các lãnh đạo cấp cao của tập đoàn cũng phải đối mặt với các tội danh từ gian lận gây quỹ đến cản trở công lý.

Tòa án đã ra lệnh tịch thu toàn bộ tài sản cá nhân của Trương Cận và buộc thu hồi 10,1 tỷ Nhân dân tệ (tương đương 1,45 tỷ USD) tài sản bất hợp pháp.

Tuy nhiên, nỗi đau lớn nhất không nằm ở những năm tháng sau song sắt của Trương Cận, mà nằm ở sự đổ vỡ niềm tin của hơn 6.800 nhà đầu tư (có nguồn tin cho rằng con số này lên đến 8.000 người). Bình quân mỗi nạn nhân đã đánh cược trung bình 3 triệu Nhân dân tệ vào một "vỏ ốc" rỗng.

Theo Caixinglobal, sự sụp đổ của Cedar Holdings để lại ba bài học cốt lõi cho giới kinh doanh và các nhà khởi nghiệp trẻ.

Thứ nhất là hào quang không bao giờ tỷ lệ thuận với đạo đức. Đừng để các danh hiệu nổi tiếng hay vị trí trong Fortune 500 thay thế cho quy trình soát xét số liệu thực tế (due diligence). Một con số trên giấy tờ có kiểm toán độc lập thực sự vẫn giá trị hơn ngàn danh hiệu hào nhoáng.

Tiếp đó, vụ án của Cedar cho thấy nhà đầu tư phải cảnh giác với sự "độc quyền" thông tin và những mô hình hứa hẹn lợi nhuận cao nhưng mập mờ về cách vận hành. Những bậc thầy thao túng thường dùng kỹ thuật thuyết phục cực đoan để khóa chặt tư duy phản biện của đối tác.

Cuối cùng, trong một thế giới đầy rẫy những "ngôi sao" tài chính tự phong, lý trí chính là lớp giáp bảo vệ duy nhất. Giữ một cái đầu lạnh để nhìn thấu các lớp mặt nạ quyền lực là cách duy nhất để không trở thành "con cừu" trong một kịch bản lừa đảo hoàn hảo.

Sự thật về Cedar Holdings cho thấy, khi một cá nhân dùng danh tiếng để khỏa lấp sự thiếu minh bạch, đó không còn là kinh doanh mà đã trở thành một vụ lừa đảo.

*Nguồn: SCMP, CaixinGlobal, ThinkChina

Băng Băng