Áp lực tiền mừng tuổi: Nỗi lo khiến nhiều người ngại đi chúc Tết

Tết đến, những phong bao đỏ thắm vốn mang theo lời chúc bình an, khỏe mạnh và học hành tấn tới. Thế nhưng, phía sau nụ cười nhận lì xì đầu năm, không ít người đang cảm nhận một "áp lực vô hình" ngày càng rõ rệt.

Trao đổi về vấn đề này, Nhà dân tộc học PGS.TS Bùi Xuân Đính cho rằng giá trị tốt đẹp của tục mừng tuổi đang dần bị xói mòn bởi tâm lý so sánh và áp lực vật chất.

Theo ông, trước đây, tiền mừng tuổi chỉ là những đồng tiền mệnh giá nhỏ. Điều quan trọng không nằm ở con số, mà ở ý nghĩa tượng trưng cho sự khởi đầu mới mẻ, may mắn trong năm mới. Đồng tiền mới, được trao bằng hai tay cùng lời chúc chân thành, chính là điều làm nên giá trị của phong tục này.

"Bản chất của tục mừng tuổi là trao gửi điều tốt lành, chứ không phải trao đổi giá trị vật chất", PGS.TS Bùi Xuân Đính nhấn mạnh.

Mừng tuổi đang là "áp lực vô hình" khi phong bao lì xì không còn chỉ là lời chúc.

Khi phong bao trở thành "thước đo"

Tuy nhiên, trong xã hội hiện đại, phong tục ấy đang có nhiều biến đổi. Theo ông Đính, mừng tuổi dần trở thành một "áp lực vô hình" mỗi dịp Tết. Không ít người bắt đầu so bì khi số tiền nhận lại không tương xứng với số tiền mình đã mừng trước đó. Phong bao lì xì, từ chỗ là lời chúc đầu năm, đôi khi bị xem như thước đo giàu nghèo hay mức độ "tấm lòng".

"Khi người ta mở phong bao ra để xem nhiều hay ít, rồi đem ra so sánh, thì ý nghĩa tốt đẹp ban đầu đã phần nào bị mất đi", ông trăn trở.

Thực tế, nỗi lo không chỉ nằm ở người trao mà còn ở cả người nhận. Chị Ngọc (35 tuổi) kể một tình huống khá phổ biến: "Nhiều khi thấy người ta mừng tuổi con mình, mình phải vội lấy bao lì xì từ tay cháu ngay. Không phải vì sợ con làm rơi, mà là để 'nhìn' xem bên trong bao nhiêu tiền còn kịp mừng lại cho con họ cho tương xứng".

Trong khi đó, chị Quỳnh (40 tuổi) chia sẻ rằng trước kia mỗi dịp về thăm bố mẹ đẻ, chị thường mang sản vật quê chồng làm quà Tết, coi như mừng tuổi. Nhưng vài năm gần đây, khi anh chị em trong nhà đều mừng tuổi bằng tiền mặt, chị cũng thấy "ngại" nếu chỉ biếu quà, nên đành làm theo mọi người.

Đối với chị Quỳnh mừng tuổi đầu năm đôi khi lại là áp lực khó nói thành lời. (Ảnh NVCC)

Không chỉ dừng lại ở chuyện trẻ con hay sự so bì giữa người lớn với nhau, áp lực mừng tuổi còn là nỗi niềm của những người có hoàn cảnh kinh tế eo hẹp. Anh Hạng (38 tuổi), một người con xa quê làm ăn, chia sẻ với phóng viên bằng một giọng buồn và đầy tâm tư: "Mỗi lần về quê rất ngại đi chúc Tết. Dù làm ăn xa nhưng cũng không mấy khấm khá, đến nhà mọi người chúc Tết có người già trẻ nhỏ, mình không mừng tuổi thì không đành lòng, còn mừng thì mình cũng chẳng dư dả gì".

Những câu chuyện của chị Ngọc, chị Quỳnh hay anh Hạng cho thấy, khi giá trị vật chất được đặt nặng, phong tục đẹp vô tình trở thành áp lực tâm lý và tài chính.

Nguy cơ "vật chất hóa" phong tục

Ở góc nhìn văn hóa, PGS.TS Phạm Ngọc Trung cho rằng truyền thống mừng tuổi vốn mang ý nghĩa tinh thần có thể chỉ là lời chúc, một cuốn sách hay số tiền nhỏ tượng trưng cho may mắn đầu năm. Tuy nhiên, trong bối cảnh xã hội phát triển nhanh, phong tục này đang có xu hướng "vật chất hóa".

Theo ông, không chỉ trẻ em mà cả người lớn cũng dần coi trọng mệnh giá tiền, thậm chí có suy nghĩ rằng từ 50.000 đồng trở lên mới "đáng giá". Nghiêm trọng hơn, có trường hợp lợi dụng hình thức mừng tuổi để lấy lòng cấp trên, tạo quan hệ vì lợi ích cá nhân, làm méo mó bản chất văn hóa của phong tục.

Hệ quả là nhiều gia đình cảm thấy áp lực tài chính. Có người ngại đi chúc Tết vì lo không đủ tiền mừng tuổi, sợ "không tương xứng". Một phong tục vốn khởi nguồn từ lời chúc tốt đẹp lại bị kéo về những toan tính thiệt hơn.

Dù có nhiều áp lực, người dân vẫn tất bật mua sắm để chuẩn bị cho một cái Tết ấm no, sum vầy.

Trả lại ý nghĩa nguyên bản: Cần sự chung tay từ giáo dục

Để phong tục mừng tuổi không trở thành "ác mộng" kinh tế, các chuyên gia cho rằng cần một cuộc thay đổi từ nhận thức, đặc biệt là thông qua giáo dục và truyền thông.

Giáo dục từ gia đình: Cha mẹ cần dạy trẻ từ sớm (3-4 tuổi) hiểu rằng lì xì là lời chúc may mắn. Thay vì để trẻ đếm tiền, hãy hướng trẻ đến sự trân trọng tình cảm của người tặng.

Thay đổi hình thức quà tặng: Phụ huynh có thể thay tiền mặt bằng những món quà ý nghĩa hơn như sách vở, cây xanh hoặc các món đồ lưu niệm mang tính giáo dục cao.

Vai trò của nhà trường và truyền thông: Nhà trường nên lồng ghép các bài học về phong tục tập quán. Trong khi đó, truyền thông cần tuyên truyền thường xuyên qua các hình thức sinh động như tiểu phẩm hài, chương trình trải nghiệm thay vì những bài giảng khô cứng.

Các chuyên gia nhận định, trong xã hội hiện đại, mừng tuổi bằng tiền trở nên phổ biến và hấp dẫn hơn. Nhưng nếu bị cuốn vào so sánh và tính toán, phong tục này rất dễ biến tướng thành "áp lực kinh tế". Để tục mừng tuổi giữ nguyên được "hồn cốt", có lẽ cần một sự thay đổi từ chính quan niệm của mỗi người. Hãy để bao lì xì trở về đúng giá trị là quà tặng tinh thần, thay vì đặt lên bàn cân vật chất. Bởi suy cho cùng, giá trị của lời chúc không nằm ở mệnh giá tờ tiền bên trong, mà ở tấm lòng và sự trân trọng chúng ta dành cho nhau trong ngày đầu năm mới.

Tham khảo thêm

Tết thời hiện đại: Khi sự tiện lợi dần thay thế những nghi thức cầu kỳ

Quốc Tiệp