Cân nhắc tài chính ra sao khi một ngành học, mỗi trường một giá?

Học sinh TP.HCM trong kỳ thi tốt nghiệp THPT 2025. Ảnh: Phương Lâm.

Mỗi mùa tuyển sinh, thí sinh và phụ huynh lại đứng trước bài toán quen thuộc: Chọn ngành nào, trường nào để vừa phù hợp năng lực, vừa đảm bảo cơ hội nghề nghiệp. Tuy nhiên, bên cạnh yếu tố điểm chuẩn hay danh tiếng, mức học phí cũng là tiêu chí quan trọng mà thí sinh cần cân nhắc kỹ lưỡng.

Học phí tăng hàng năm, chênh lệch giữa các chương trình

Những năm gần đây, nhiều trường đại học thực hiện tự chủ tài chính, kéo theo mức học phí có sự điều chỉnh đáng kể. Cùng một ngành học, học phí giữa các cơ sở đào tạo có thể chênh lệch từ vài triệu đến vài chục triệu đồng mỗi năm. Bên cạnh đó, trong cùng một trường, các chương trình chất lượng cao, tiên tiến, liên kết quốc tế thường có mức thu cao hơn đáng kể so với chương trình đại trà.

Ví dụ, năm học 2025-2026 (áp dụng với khóa tuyển sinh 2025), cùng ngành Khoa học máy tính, Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia TP.HCM, có 4 chương trình đào tạo. Mức học phí cao nhất là chương trình chuyển tiếp quốc tế (Australia, New Zealand, Mỹ) với 2-2,5 năm đầu học ở Việt Nam, học phí khoảng 42 triệu đồng/học kỳ.

2-2,5 năm cuối chuyển tiếp sang đại học đối tác Australia/New Zealand/Mỹ, học phí khoảng 560-900 triệu đồng/năm. Bằng tốt nghiệp do đại học đối tác cấp.

Chương trình chuẩn có học phí 30 triệu đồng/năm học, chương trình dạy và học bằng tiếng Anh là 84 triệu đồng/năm học, chương trình định hướng Nhật Bản là 60 triệu đồng/năm học. Bằng tốt nghiệp do Đại học Bách khoa cấp.

Trong khi đó, ở Đại học Bách khoa Hà Nội, ngành Khoa học máy tính liên kết với Đại học Troy (Mỹ) có học phí 90 triệu đồng/năm học (mỗi năm 3 kỳ). Đổi lại, sinh viên lấy bằng do Đại học Troy cấp. Chương trình chuẩn và chương trình tài năng có học phí thấp hơn, lần lượt là 28-35 triệu đồng/năm học và 33-35 triệu đồng/năm học.

Ở Đại học Cần Thơ, học phí ngành Khoa học máy tính chỉ 25,9 triệu đồng/năm học.

Hay cùng đào tạo ngành ngôn ngữ, năm học này (áp dụng với khóa tuyển sinh 2025), Đại học Ngoại ngữ (Đại học Huế) thu 16,9-21,8 triệu đồng/năm học, Đại học Kinh tế quốc dân thu 18-25 triệu đồng/năm học, Đại học Ngoại ngữ (Đại học Đà Nẵng) với 16,9-19,5 triệu đồng/năm học.

Trong khi đó, Đại học Tôn Đức Thắng thu học phí 20,5-79 triệu đồng/năm học tùy chương trình đào tạo. Trong đó, ngành Ngôn ngữ Anh (chương trình học bằng tiếng Anh) có mức thu cao nhất với 78-79 triệu đồng/năm học.

Ngoài ra, thí sinh cần lưu ý học phí không cố định trong suốt khóa học; nhiều trường công bố lộ trình tăng theo từng năm, với mức báo trước 10-15% mỗi năm, thực hiện theo Nghị định số 81/2021 của Chính phủ.

Thí sinh nên ước tính tổng chi phí cho toàn bộ 4-5 năm học thay vì chỉ nhìn vào con số của năm đầu tiên. Ảnh: Phương Lâm.

Cân nhắc tổng chi phí

Tuy nhiên, học phí chỉ là một phần trong tổng chi phí học đại học. Sinh viên còn phải tính đến tiền thuê trọ, sinh hoạt phí, tài liệu học tập cũng như các khoản đóng góp khác.

Vì vậy, khi chọn trường, thí sinh nên ước tính tổng chi phí cho toàn bộ 4-5 năm học thay vì chỉ nhìn vào con số của năm đầu tiên. Việc lập một bảng dự trù tài chính sẽ giúp gia đình chủ động hơn, tránh áp lực giữa chừng.

Bên cạnh mức thu, nhiều trường triển khai chính sách học bổng, miễn giảm học phí hoặc hỗ trợ vay vốn. Học bổng có thể dựa trên thành tích đầu vào, kết quả học tập từng học kỳ, hoặc hoàn cảnh gia đình. Một số chương trình liên kết quốc tế, dù học phí cao, lại có quỹ hỗ trợ khá linh hoạt cho sinh viên đạt yêu cầu.

Ví dụ, năm 2026, Đại học FPT công bố 6 hạng mục học bổng tài năng với hàng chục suất học bổng toàn phần trị giá 100% học phí. Đại học Kinh tế - Tài chính cũng áp dụng mức học bổng 25%, 50% hoặc 100% cho thí sinh xét học bổng sớm bằng điểm học bạ.

Thí sinh nên đọc kỹ thông tin tuyển sinh, website chính thức của trường để nắm rõ các chính sách này. Đôi khi, mức học phí cao không đồng nghĩa với gánh nặng lớn nếu người học có cơ hội nhận học bổng phù hợp. Việc tìm hiểu kỹ học phí, lộ trình tăng, tổng chi phí và các chính sách hỗ trợ sẽ giúp thí sinh và gia đình có lựa chọn bền vững.