Tuyển sinh Đại học 2026: Thí sinh 'mắc kẹt' giữa các quy định

Thí sinh tìm hiểu thông tin tuyển sinh tại Ngày hội tuyển sinh ngành khoa học công nghệ năm 2025. Ảnh: Tiền Phong.

Một trong những điểm mới đáng chú ý là từ năm 2026, Bộ GD&ĐT quy định trong các tổ hợp xét tuyển, những môn chung giữa các tổ hợp phải đóng góp ít nhất 50% trọng số tính điểm xét tuyển.

Thay đổi công thức tính điểm

Mục tiêu của quy định nhằm chấm dứt tình trạng các trường đại học mở rộng tổ hợp một cách cơ học, xét tuyển thí sinh bằng những tổ hợp không thực sự liên quan đến ngành đào tạo. Trên thực tế, đây không chỉ là điều chỉnh mang tính kỹ thuật, mà tạo ra sự dịch chuyển đáng kể trong cách tính điểm của các trường và trong chiến lược dự tuyển của thí sinh.

Quy định mới buộc các cơ sở đào tạo phải thu hẹp quyền “tùy biến” trong việc nhân hệ số môn học. Với thí sinh, điều này đồng nghĩa với việc lợi thế bứt phá nhờ một môn học vượt trội bị thu hẹp; thay vào đó, các em buộc phải duy trì mặt bằng kết quả tương đối đồng đều.

Tuy nhiên, tác động của chính sách không dừng lại ở mặt tích cực. Với những thí sinh có năng lực nổi trội ở một môn học gắn chặt với ngành đào tạo, quy định mới có thể làm suy giảm lợi thế cạnh tranh.

Chẳng hạn, thí sinh rất mạnh Toán khi xét tuyển vào các ngành kỹ thuật, hoặc vượt trội ngoại ngữ với các ngành quốc tế, sẽ khó được “định giá” đúng mức nếu điểm các môn còn lại chỉ ở mức trung bình.

Khi đó, điểm xét tuyển phản ánh nhiều hơn sự cân bằng học tập, nhưng chưa chắc phản ánh đầy đủ tiềm năng chuyên sâu, yếu tố mà không ít ngành đào tạo vốn cần ưu tiên ở bậc đại học.

Ở góc độ chiến lược, từ năm 2026, thí sinh buộc phải thay đổi cách chuẩn bị hồ sơ xét tuyển. Việc dồn toàn bộ nguồn lực cho một môn mũi nhọn không còn là lựa chọn an toàn.

Thay vào đó, thí sinh cần duy trì kết quả ổn định ở các môn nền tảng chung. Điều này góp phần hạn chế tình trạng học lệch, nhưng đồng thời cũng làm gia tăng áp lực học tập trên diện rộng, nhất là với học sinh có năng lực không đồng đều giữa các môn.

Ở tầm chính sách, quy định trọng số 50% cho thấy nỗ lực của Bộ GD&ĐT trong việc kiểm soát sự phân mảnh và thiếu thống nhất trong cách tính điểm xét tuyển giữa các trường. Giải pháp này sẽ hạn chế tình trạng tuyển sinh bằng mọi giá, với mọi tổ hợp để đủ chỉ tiêu như thời gian vừa qua.

Tuy nhiên, hiệu quả của chính sách phụ thuộc rất lớn vào khâu thực thi. Đến nay, Bộ GD&ĐT vẫn chưa ban hành quy chế tuyển sinh đại học năm 2026. Một trong những băn khoăn lớn của các trường là liệu bộ có tiếp tục yêu cầu quy đổi điểm xét tuyển của các phương thức, các cơ sở đào tạo về một thang điểm chung như năm trước hay không.

Khi mỗi trường áp dụng một công thức riêng, thí sinh dễ rơi vào “ma trận” xét tuyển như năm trước, không ít trường hợp tưởng trúng tuyển nguyện vọng này nhưng sau quá trình lọc ảo lại trúng tuyển nguyện vọng khác mà không hiểu rõ nguyên nhân.

Không được đẩy rủi ro về phía thí sinh

TS Lê Trường Tùng, Chủ tịch Hội đồng Đại học FPT, cho rằng tuyển sinh đại học không thể trở thành “cuộc chơi thay đổi luật liên tục”. Theo ông, các chính sách tuyển sinh cần được ổn định tối thiểu trong 3 năm để học sinh có đủ thời gian chuẩn bị.

Nếu muốn tạo ra thay đổi căn bản, quy chế ban hành trong năm nay nên được áp dụng từ năm 2029, khi các học sinh năm nay thi tuyển vào lớp 10 bước vào giai đoạn xét tuyển đại học. Trong giai đoạn chuyển tiếp, chỉ nên cho phép những điều chỉnh mang tính kỹ thuật, tránh gây xáo trộn lớn.

Thực tế cho thấy nhiều trường đại học điều chỉnh thông tin then chốt về tổ hợp, cách tính điểm, trọng số môn học ngay vào học kì II hàng năm đã đẩy rủi ro về phía thí sinh, nhóm yếu thế nhất trong chuỗi chính sách. Hệ quả không chỉ là sự hoang mang của người học, mà còn tạo áp lực xã hội kéo dài, lan sang gia đình và nhà trường.

Theo TS Lê Trường Tùng, với quy định mới về trọng số môn học, Bộ GD&ĐT không thể chỉ dừng ở việc ban hành nguyên tắc chung. Khi công bố đề án tuyển sinh, các trường đại học cần xác định rõ môn chung, môn riêng giữa các tổ hợp, đồng thời công khai công thức tính điểm xét tuyển. Nếu thiếu minh bạch, quy định 50% rất dễ trở thành “bài toán mù”, khiến thí sinh lúng túng trong việc lựa chọn tổ hợp và sắp xếp nguyện vọng.

Thực tế cho thấy khi các môn chung buộc phải chiếm ít nhất 50% trọng số, khoảng cách điểm giữa các thí sinh có năng lực đơn môn vượt trội sẽ bị thu hẹp đáng kể.

Điều này không làm thay đổi tổng điểm tuyệt đối, nhưng làm thay đổi trật tự cạnh tranh trong tuyển sinh. Điểm xét tuyển phản ánh sự cân bằng nhiều hơn, song đồng thời cũng đặt ra câu hỏi về việc liệu năng lực chuyên sâu - yếu tố cốt lõi của nhiều ngành đào tạo - có đang bị làm mờ trong quá trình đổi mới chính sách hay không.