Chủ yếu là “hàng xách tay”
Chợ Cốc Lếu - nơi bán lẻ hàng tiêu dùng nhập từ Trung Quốc tại phường Lào Cai, những ngày này tấp nập hàng hoá vào ra và người mua bán. Tại đây, nhiều loại bia ngoại như Chaliman 1583, Mataico, Liquan… được bày bán mà không có nhãn mác bằng tiếng Việt.
Đáng chú ý, có cửa hàng tại đây còn treo bảng hiệu nhận cung cấp rượu Mao Đài - dòng rượu nổi tiếng của Trung Quốc có giá dao động từ vài triệu đến hàng trăm triệu đồng mỗi chai.
Kẹo Knopkht có mẫu mã gần giống với kẹo Kpokaht nhập khẩu từ Nga
Khi hỏi về hóa đơn, chứng từ, người bán thừa nhận số hàng trên được thu gom từ các đầu mối buôn bán nhỏ lẻ, chủ yếu là “hàng xách tay” do cư dân khu vực cửa khẩu mua, mang về từ biên giới nên không có hóa đơn.
Theo ghi nhận của phóng viên, trên đường Nguyễn Quang Bích, khu vực dưới chân cầu Cốc Lếu, cách Cửa khẩu Quốc tế Lào Cai chỉ vài trăm mét, thường xuyên xuất hiện nhiều “người đi chợ” tập kết những vali hàng hóa lớn.
Trong vai một người muốn nhập hàng hoá về bán Tết, chúng tôi tiếp cận một thanh niên tên D., chuyên làm nghề “đi chợ” qua biên giới 2 năm nay. D. cho biết, một cây thuốc lá NanJing, bao bì màu xanh (dân buôn gọi là thuốc lá “Rồng xanh” - PV) bày bán ngoài sạp có giá 180 nghìn đồng. Các cây thuốc Rồng xanh có sự chênh lệch giá do chất lượng hàng hóa khác nhau, nhiều mặt hàng là giả. “Thuốc lá hàng thật hút khác hẳn, không như hàng kém chất lượng, hút khé cổ họng”, D. nói.
“Nếu anh lấy Rồng xanh xịn thì giá ở thời điểm này khoảng 800 nghìn đồng/cây, em lấy thêm chừng 50-60 nghìn đồng tiền vận chuyển”, D. nói thêm.
Theo D., nếu có nhu cầu trực tiếp sang bên kia biên giới lựa chọn hàng hóa, người mua có thể làm “sổ thông hành” với giá dịch vụ khoảng 450 nghìn đồng, thời hạn 3 tháng, đi về trong ngày và có người đi cùng để hỗ trợ chọn hàng đúng theo nhu cầu. “Anh cứ chọn được mặt hàng, sau đó bên em sẽ vận chuyển về. Mỗi ngày 1 thùng bên em cũng làm được”, D. chia sẻ.
Bên trong một kho hàng xuất bán hàng không tem tiếng Việt
Không quen mối, dễ mua phải rượu Mao Ðài giả
Không chỉ thuốc lá, bánh kẹo bị làm giả, làm nhái, dân buôn tại khu vực cửa khẩu Lào Cai cho hay, ngay cả rượu Mao Ðài - loại rượu thượng hạng của Trung Quốc cũng được bán với nhiều loại giá và chất lượng khác nhau. Theo D., nhân vật chuyên xách hàng từ Trung Quốc, nếu không mua từ các mối quen, ngay cả dân buôn cũng rất dễ nhập phải hàng giả với giá chỉ khoảng 900 nghìn đồng/chai.
“Em từng uống cả Mao Ðài thật và Mao Ðài giả nhưng rất khó phân biệt. Mao Ðài thật là loại rượu thơm và nặng. Mao Ðài giả cũng nặng và có mùi thơm nhưng phải tinh lắm mới nhận ra, rượu giả uống gắt hơn. Hàng thật đắt lắm”, D. nói.
Kho lớn cũng bán hàng nhái, hạn chế xuất hoá đơn
Trên tuyến đường Thủ Dầu Một, thuộc Khu Công nghiệp Bắc Duyên Hải, phường Lào Cai, có hàng loạt kho hàng nằm sát nhau, bên trong chứa đủ chủng loại kẹo bánh, ô mai, táo đỏ với nguồn gốc khác nhau.
Tại một cửa hàng trong khu vực này, nhiều sản phẩm như ô mai, táo đỏ được bày bán với bao bì in hoàn toàn bằng tiếng Trung Quốc, không có tem nhãn phụ bằng tiếng Việt theo quy định. Người bán cho biết, riêng mặt hàng táo đỏ có thể xuất hóa đơn; với các mặt hàng khác, khách phải lấy số lượng lớn mới được cung cấp chứng từ.
Những kho hàng này thường lập các nhóm trên Zalo, Facebook… để gửi hình ảnh, báo giá sản phẩm cho khách. Thông qua một người tên N., phóng viên được giới thiệu nhiều mặt hàng bánh kẹo như kẹo dẻo nhân trái cây, kẹo Nga mix (in chữ Trung Quốc - PV), xô kẹo hạnh nhân Knopkht, kẹo sầu riêng Durian Candy…
Khi ngỏ ý nhập hàng, N. dẫn phóng viên đến một kho hàng nằm trên đường Hoàng Quy, phường Cam Đường. Tại đây, hàng hóa được đóng thùng, chất cao, kín kho. Phóng viên mua thử một thùng kẹo được giới thiệu là kẹo hạnh nhân Knopkht với giá 590.000 đồng/thùng, quy cách 16 xô/thùng, thời điểm xuất bán chưa dán tem nhãn phụ tiếng Việt. Trên bảng tự công bố, đây là sản phẩm xuất xứ từ Công ty TNHH Thực phẩm Shandong Exiaojia, tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc.
D., người chuyên nhận nhập hàng qua biên giới chia sẻ với phóng viên Ảnh: Minh Trí
Đáng chú ý, bao bì kẹo bên trong có màu tím, chữ xanh nõn chuối, thiết kế gần giống với loại kẹo Kpokaht xuất xứ Nga - mặt hàng đang được bán phổ biến trên thị trường với giá từ hơn 100.000 đồng đến gần 200.000 đồng/gói. “Loại kẹo Knopkht là hàng nhái của kẹo Kpokaht. Kẹo Kpokaht của Nga có vị ngọt thanh, bùi; còn hàng nhái ngọt gắt, khé cổ họng”, N. nhận xét.
Ông Nguyễn Kiến Quốc, Đội trưởng Đội QLTT số 5 (quản lý trên địa bàn phường Lào Cai, Cam Đường, và các xã Cốc San, Hợp Thành, Mường Khương, Bản Lầu, Pha Long, Cao Sơn) cho biết, khi xuất bán, doanh nghiệp bắt buộc phải có tem nhãn phụ tiếng Việt và hóa đơn theo quy định. Phóng viên đã chuyển thông tin về các địa điểm có dấu hiệu như trên, lãnh đạo đội này cho biết sẽ tiến hành kiểm tra, nếu phát hiện vi phạm sẽ tiến hành xử lý theo quy định.
Nguy cơ trộn lẫn hàng nhập khẩu chính ngạch và hàng thu gom
Khoản 3 Ðiều 7 Nghị định 43/2017/NÐ-CP về nhãn hàng hóa quy định: Hàng hóa nhập khẩu vào Việt Nam mà trên nhãn chưa thể hiện hoặc thể hiện chưa đủ những nội dung bắt buộc bằng tiếng Việt thì phải có nhãn phụ thể hiện những nội dung bắt buộc bằng tiếng Việt.
Theo quy định tại Nghị định số 14/2018/NÐ-CP về thương mại biên giới và các quy định liên quan, cư dân biên giới được hưởng mức miễn thuế tối đa 2 triệu đồng/người/ngày/lượt và không quá 4 lượt/người/tháng. Phần hàng hóa vượt định mức này phải chịu thuế và các loại phí theo quy định của pháp luật Việt Nam nếu không sẽ bị coi là hàng lậu.
Như vậy, hàng hóa không dán nhãn phụ tiếng Việt, không có hóa đơn nhưng vẫn lưu thông trên thị trường cho thấy nguy cơ trộn lẫn giữa hàng nhập khẩu chính ngạch và hàng thu gom cư dân biên giới, gây khó khăn cho công tác kiểm soát, truy xuất nguồn gốc.
Theo báo cáo của Đội Quản lý thị trường số 5, trong năm 2025, đơn vị này xử phạt 174 vụ vi phạm, số tiền xử phạt là hơn 1,5 tỷ đồng. Trong đó, các nhóm mặt hàng vi phạm chủ yếu là mỹ phẩm, thực phẩm bao gói sẵn, quần áo, thuốc lá, hoa quả, giày dép giả mạo nhãn hiệu.
Theo báo cáo của lãnh đạo Hải quan Cửa khẩu Quốc tế Lào Cai (Chi cục Hải quan khu vực VII), trong thời gian từ ngày 16/12/2024 đến 15/12/2025, đơn vị đã xử lý 311 vụ vi phạm. Trong đó, có 48 vụ buôn lậu, vận chuyển hàng hóa trái phép qua biên giới, với tổng số tiền xử phạt và trị giá tang vật hơn 2,2 tỷ đồng.