Theo khoa học Trái Đất và thiên văn học, quỹ đạo của Trái Đất là một hình ê-líp nên vận tốc của nó trên quỹ đạo xung quanh Mặt Trời không phải là một hằng số cố định. Vì vậy khoảng cách theo thời gian giữa các tiết khí cũng không phải là con số cố định, ở trong khoảng là 14-16 ngày.
Chuyên gia phong thủy Nguyễn Song Hà cho biết, tiết khí được xây dựng dựa trên quy luật vận hành của Mặt Trời, Trái Đất và Mặt Trăng. Do vị trí trong không gian của Mặt Trời, Trái Đất, Mặt Trăng cũng như các ngôi sao biến hóa liên tục, không theo quy tắc, đồng thời năng lượng của vũ trụ sẽ thay đổi không ngừng, nên giữa các tiết khí có sự khác nhau lớn.
Nữ chuyên gia cho biết, 6 tháng đầu năm dương lịch, tiết khí sẽ rơi vào ngày 5, trung khí sẽ rơi vào ngày 21. Còn 6 tháng cuối năm, tiết khí rơi vào ngày 8, trung khí rơi vào ngày 23. Lịch này có thể dao động khoảng 1 - 2 ngày, như Lập Xuân thường rơi vào ngày 3-5 tháng 2 dương lịch.
Một năm có 4 mùa, mỗi mùa có 6 tiết khí. Tên của mỗi tiết khí đều mang một hàm nghĩa riêng.
Mùa xuân gồm các tiết khí: Lập Xuân, Vũ Thủy, Kinh Trập, Xuân Phân, Thanh Minh, Cốc Vũ.
Mùa hạ gồm các tiết khí: Lập Hạ, Tiểu Mãn, Mang Chủng, Hạ Chí, Tiểu Thử, Đại Thử.
Mùa thu gồm các tiết khí: Lập Thu, Xử Thử, Bạch Lộ, Thu Phân, Hàn Lộ, Sương Giáng.
Mùa Đông gồm các tiết khí: Lập Đông, Tiểu Tuyết, Đại Tuyết, Đông Chí, Tiểu Hàn, Đại Hàn.
Theo lịch vạn niên, có 24 tiết khí trong năm. Ảnh minh họa: Freepik
"Tứ lập" gồm Lập Xuân, Lập Hạ, Lập Thu, Lập Đông phản ánh thời điểm 4 mùa bắt đầu. Tiết Lập Xuân đánh dấu sự bắt đầu của mùa xuân, cũng như đánh dấu sự bắt đầu của một năm mới. Tiết Lập Xuân 2026 bắt đầu ngày 4/2/2026.
Theo quan niệm dân gian, đây chính là thời điểm đất trời hân hoan, bắt đầu những điều tươi mới và may mắn. Theo góc độ thiên văn học, tiết Lập Xuân đánh dấu một chu trình quỹ đạo mới của Trái Đất khi quay quanh Mặt Trời.
Đông Chí và Hạ Chí biểu thị rằng ngày mùa đông, hạ đã hết. Xuân Phân và Thu Phân, biểu thị thời điểm ngày và đêm dài gần bằng nhau. 5 tiết khí phản ánh sự biến hóa của độ ẩm gồm Tiểu Thử, Đại Thử, Xử Thử, Tiểu Hàn, Đại Hàn. 7 tiết khí phản ánh hiện tượng thời tiết: Vũ Thủy, Cốc Vũ, Bạch Lộ, Hàn Lộ, Sương Giáng, Tiểu Tuyết, Đại Tuyết.
4 tiết khí phản ánh hiện tượng mang tính thời vụ của động, thực vật cũng như thời tiết gồm Kinh Trập (thời gian sâu bọ sinh sản nhiều), Thanh Minh, Tiểu Mãn, Mang Chủng (thời gian các loại ngũ cốc trổ bông).
Ngày nay, bên cạnh thay đổi có tính chu kỳ qua các năm theo các tiết khí thì thời tiết các năm còn bị chi phối khá nhiều bởi biến đổi khí hậu.
