Ngày 16/1/2026, tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc (Hà Nội), Tập đoàn Công nghiệp – Viễn thông Quân đội (Viettel) đã chính thức khởi công xây dựng nhà máy chế tạo chip bán dẫn đầu tiên của Việt Nam.
Sự kiện này không chỉ là việc xây dựng một công trình hạ tầng công nghệ cao, mà còn là dấu mốc lịch sử, lần đầu tiên Việt Nam hình thành năng lực chế tạo chip bán dẫn trong nước, tạo nền tảng cho mục tiêu từng bước làm chủ công nghệ lõi và phát triển hệ sinh thái bán dẫn quốc gia.
Dự lễ khởi công có sự tham dự của các lãnh đạo cấp cao nhất của Đảng và Nhà nước. Với diện tích 27 ha, nhà máy được định hướng trở thành hạ tầng quốc gia phục vụ nghiên cứu, thiết kế, thử nghiệm và sản xuất chip bán dẫn, đáp ứng nhu cầu cho nhiều ngành công nghiệp then chốt.
Chinh phục giới hạn vật lý và khép kín chuỗi chế tạo chip bán dẫn
Từ trước đến nay, ngành công nghiệp bán dẫn thế giới vốn là một "cuộc chơi" đầy khắc nghiệt mà chỉ rất ít quốc gia có thể tham gia sâu. Một sản phẩm chip bán dẫn hoàn chỉnh phải trải qua 6 công đoạn chính: định nghĩa sản phẩm, thiết kế hệ thống, thiết kế chi tiết, chế tạo chip, đóng gói – đo kiểm và tích hợp – thử nghiệm. Việt Nam thời gian qua đã bước đầu tham gia vào 5 trên 6 công đoạn này.
Việc xây dựng nhà máy tại Hòa Lạc chính là mảnh ghép cuối cùng để hoàn thiện và khép kín toàn bộ quy trình sản xuất chip bán dẫn tại Việt Nam. Tuy nhiên, để làm chủ được công đoạn chế tạo, Viettel phải đối mặt với những thách thức về giới hạn vật lý và kỷ luật công nghệ ở mức cao nhất mà con người từng biết tới.
Về bản chất, một con chip được hình thành từ hàng trăm lớp màng mỏng, mỗi lớp có cấu trúc lý hóa riêng. Để tạo ra một con chip hoàn chỉnh, một tấm wafer silic phải trải qua hành trình kéo dài 3 tháng với khoảng 1.000 bước công nghệ liên tiếp.
Trong quá trình đó, tấm wafer di chuyển quãng đường lên tới hàng chục km bên trong nhà máy. Sự phức tạp này đòi hỏi những tiêu chuẩn hạ tầng khắt khe đến mức khó tin: phòng sạch Class 1 với độ sạch gấp 10.000 lần tiêu chuẩn phòng mổ, lượng điện tiêu thụ tương đương 50.000 hộ gia đình và nước tinh khiết sạch gấp 2.000 lần tiêu chuẩn y tế.
Đặc biệt, độ rung chấn của nhà máy chỉ được phép ở mức 12,3 phần triệu mét/giây. Ngay cả những rung động mà con người không thể cảm nhận được cũng có thể coi là quá mạnh, vì chỉ một sai sót nhỏ ở bất kỳ bước nào trong số 1.000 bước công nghệ cũng có thể khiến hiệu suất cả dây chuyền trở về bằng 0.
Trong giai đoạn đầu, Viettel lựa chọn tiến trình công nghệ từ 32 nanomet. Đây là lựa chọn mang tính chiến lược và thực tiễn cao, bởi tiến trình này phù hợp với lộ trình mục tiêu của quốc gia và có khả năng ứng dụng rộng rãi trong các lĩnh vực dân sự như viễn thông, Internet vạn vật (IoT), sản xuất ô tô điện, thiết bị y tế và tự động hóa.
Thủ tướng phát biểu tại Lễ khởi công nhà máy chip bán dẫn đầu tiên của Việt Nam
Phát biểu tại lễ khởi công, Thủ tướng nhấn mạnh: “Việc khởi công nhà máy chế tạo chip bán dẫn công nghệ cao đầu tiên của Việt Nam là sự kiện có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây là bước đi nhằm hiện thực hóa chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn quốc gia, tạo nền tảng để Việt Nam từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo”.
"Hạt nhân" thúc đẩy hệ sinh thái công nghệ cao
Sự hiện diện của nhà máy không chỉ có ý nghĩa đối với riêng Viettel mà còn tạo xung lực mạnh mẽ cho toàn bộ hệ sinh thái công nghệ của Việt Nam.
Thực tế, một trong những rào cản lớn nhất của các công ty thiết kế chip là chi phí và quy trình phức tạp khi phải gửi các bản thiết kế ra nước ngoài để sản xuất thử nghiệm. Khi nhà máy đi vào vận hành, các đơn vị này sẽ có cơ sở trong nước để hiện thực hóa các ý tưởng thiết kế, thay vì chỉ dừng lại "trên giấy". Đây là đòn bẩy quan trọng để đạt được mục tiêu hình thành 100 doanh nghiệp thiết kế chip vào năm 2030 theo chiến lược bán dẫn quốc gia.
Trung tướng Tào Đức Thắng, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Tập đoàn Viettel phát biểu tại Lễ khởi công
Bên cạnh đó, nhà máy còn là môi trường thực hành hiện đại nhất cho chiến lược đào tạo nguồn nhân lực của đất nước. Việt Nam đặt mục tiêu đào tạo 50.000 kỹ sư bán dẫn đến năm 2030 và con số này sẽ đạt trên 100.000 người vào năm 2040. Nhà máy chính là nơi hiện thực hóa mô hình hợp tác "Ba nhà": Nhà nước – Nhà trường – Nhà doanh nghiệp. Tại đây, các giảng viên và sinh viên sẽ được trực tiếp chứng kiến và tham gia vào quy trình công nghệ hiện đại, từ đó hình thành nên đội ngũ nhân lực tinh hoa, đủ sức đưa Việt Nam tự lực, tự cường trong lĩnh vực công nghệ cao.
Không dừng lại ở đó, nhà máy còn tạo ra lực hút mạnh mẽ đối với các chuyên gia, kỹ sư Việt kiều từ khắp nơi trên thế giới trở về. Như TS. Lê Văn Minh chia sẻ: “Nhà máy chính là động lực và điểm hội tụ để thu hút các chuyên gia, kỹ sư Việt Nam đa ngành trên toàn cầu trở về, có một môi trường đủ lớn để cống hiến và cùng nhau giải quyết những bài toán lớn mang tầm quốc gia”.
Về lộ trình phát triển, Trung tướng Tào Đức Thắng, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Tập đoàn Viettel, khẳng định: “Viettel với truyền thống và cách làm của người lính Bộ đội Cụ Hồ - cam kết sẽ phát huy vai trò xung kích, tiên phong, chủ lực trong đoàn quân ấy, đóng góp bằng kết quả cụ thể, lấy tiến độ làm kỷ luật, lấy chất lượng làm chuẩn mực, lấy an toàn làm nguyên tắc, cùng cả nước thực hiện thắng lợi chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam”.
Theo kế hoạch, đến hết năm 2027, Viettel sẽ hoàn thành đầu tư, nhận chuyển giao công nghệ và bắt đầu sản xuất thử nghiệm. Giai đoạn 2028-2030 sẽ là lúc tối ưu quy trình và nâng cao hiệu suất dây chuyền, tạo tiền đề để tiến tới các tiến trình công nghệ hiện đại hơn sau năm 2030, thậm chí là sản xuất chip cho điện thoại thông minh.
Đầu tư vào công nghiệp bán dẫn là một đòn bẩy then chốt để Việt Nam chinh phục những công nghệ cốt lõi nhất của thời đại như trí tuệ nhân tạo (AI), IoT và năng lượng xanh. Những sản phẩm chip "Make in Vietnam" sẽ không chỉ phục vụ các mục tiêu phát triển kinh tế mà còn góp phần hiện thực hóa mục tiêu tự chủ "bộ não" của nền kinh tế số.
Với việc khởi công nhà máy tại Hòa Lạc, Việt Nam đang đứng trước thời cơ hiếm có để tăng tốc, biến công nghệ thành bàn đạp đưa đất nước sánh vai với các cường quốc công nghệ toàn cầu. Đây là một hành trình dài và đầy thử thách, nhưng với sự đồng lòng và quyết tâm cao độ, ngành công nghiệp bán dẫn sẽ tạo ra những xung lực mới, đưa đất nước vững bước vào thời đại vươn mình.