Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. (Ảnh: Reuters)
“Bất kỳ quốc gia nào giao thương với Iran sẽ phải chịu thuế suất 25% đối với mọi giao dịch được thực hiện với Mỹ”, Tổng thống Trump viết trên mạng xã hội ngày 12/1, nói thêm rằng mức thuế quan này “có hiệu lực ngay lập tức”, nhưng không nêu rõ phạm vi hoặc cách thức thực hiện.
Lời cảnh báo của Tổng thống Trump được đưa ra vài tháng sau khi ông đạt được thỏa thuận với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại hội nghị thượng đỉnh ở Hàn Quốc, theo đó Mỹ sẽ tạm dừng thuế quan để đổi lại việc tiếp tục nhập khẩu các loại đất hiếm của Trung Quốc.
Theo Bloomberg Economics , mức thuế quan trung bình của Mỹ đối với hàng hóa Trung Quốc đã giảm từ 40,8% xuống 30,8% sau thỏa thuận “đình chiến thương mại” hồi tháng 10/2025. Nhưng thông báo về mức thuế mới có thể đảo ngược thỏa thuận này, và khiến nhiều người nghi ngờ về khả năng thăm Bắc Kinh vào tháng 4 của ông Trump.
Hiện chưa rõ liệu Tổng thống Trump sẽ áp dụng mức thuế mới này cùng các mức thuế hiện hành, hay sẽ công bố các ngoại lệ dành cho Trung Quốc. Chính quyền của ông trước đó đã báo hiệu rằng mức thuế cao hơn có thể gây khó khăn cho thị trường trong nước. Hồi tháng 8/2025, Cố vấn Nhà Trắng Peter Navarro đã phản đối ý tưởng trừng phạt Trung Quốc vì việc nước này mua dầu Nga. Ông nói vào thời điểm đó: “Chúng ta đã áp thuế hơn 50% đối với hàng hóa Trung Quốc. Chúng ta không muốn rơi vào tình thế tự gây hại cho chính mình”.
Sau tuyên bố của Tổng thống Trump, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ning cho biết, Bắc Kinh sẽ kiên quyết bảo vệ các quyền và lợi ích của mình. “Chúng tôi luôn tin rằng sẽ không có ai giành chiến thắng trong một cuộc chiến thuế quan”, bà Mao nói.
Sản lượng nhập khẩu của Trung Quốc từ Iran đã giảm gần 28% trong 11 tháng đầu năm 2025 (so với cùng kỳ năm ngoái), xuống còn 2,86 tỷ USD.
Tiến sĩ Zhou Mi - nhà nghiên cứu cấp cao tại một viện nghiên cứu trực thuộc Bộ Thương mại Trung Quốc - khuyến nghị, nếu Mỹ không tôn trọng thỏa thuận với Trung Quốc, Bắc Kinh có quyền thực hiện “những hành động phù hợp”.
“Trước đây, Mỹ biện minh cho việc áp thuế trả đũa bằng cách viện dẫn thâm hụt thương mại như một mối đe dọa đối với an ninh quốc gia”, Tiến sĩ Zhou nói. “Nhưng giờ đây, thương mại giữa các nước khác và Iran có liên quan gì đến an ninh của Mỹ?”.
Thị trường chứng khoán và trái phiếu không chịu ảnh hưởng nhiều từ những phát ngôn của ông Trump. "Thị trường không quan tâm đến những lời đe dọa áp thuế", ông Ling Vey-Sern, Giám đốc điều hành tại Union Bancaire Privee ở Singapore, nói. "Ông ấy khó có thể phá vỡ thỏa thuận ‘đình chiến thương mại’ với Trung Quốc chỉ để gây áp lực lên Iran".
Tương tự, thị trường dầu mỏ được cho là sẽ chỉ phản ứng nếu Mỹ chặn bắt hoặc tịch thu một tàu chở dầu thô của Iran. Điều này có thể ám chỉ một sự leo thang tiềm tàng giống như tình hình của Venezuela, bà Emma Li - nhà phân tích thị trường Trung Quốc hàng đầu của công ty Vortexa - nhận định.
Ngoài thương mại, Iran cũng là một đối tác chiến lược quan trọng đối với Trung Quốc, ông Dexter Roberts - nghiên cứu viên cao cấp tại Global China Hub thuộc Hội đồng Đại Tây Dương - cho biết.
“Câu hỏi của tôi là liệu ông Trump có thực sự thực hiện lời hứa đó hay không”, ông nói. “Tôi sẽ không ngạc nhiên nếu ông ấy đột nhiên tuyên bố Trung Quốc không bị ảnh hưởng bởi quyết định áp thuế mới này. Ai biết chuyện gì có thể xảy ra”.
Iran, một thành viên của nhóm các nhà sản xuất dầu OPEC, đã xuất khẩu sản phẩm sang 147 đối tác thương mại vào năm 2022, theo dữ liệu mới nhất của Ngân hàng Thế giới. Các đối tác xuất khẩu hàng đầu của Iran bao gồm Trung Quốc, Các Tiểu vương quốc Ả-rập Thống nhất và Ấn Độ.
Iran đang chứng kiến các cuộc biểu tình chống chính phủ lớn nhất trong nhiều năm, và cáo buộc Mỹ và Israel đứng đằng sau tình trạng bất ổn này.
Ông Trump cho biết Mỹ có thể gặp gỡ các quan chức Iran và cũng đã liên lạc với phe đối lập Iran, đồng thời gây áp lực lên giới lãnh đạo nước này, bao gồm cả việc đe dọa hành động quân sự. Đáp lại, Iran cho biết vẫn duy trì các kênh liên lạc với Washington.
Trong khi các cuộc không kích là một trong nhiều lựa chọn mà ông Trump có thể cân nhắc, "thì ngoại giao luôn là lựa chọn đầu tiên của tổng thống", Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết hôm 12/1.
Trong nhiệm kỳ thứ hai của mình, Tổng thống Trump thường xuyên đe dọa và áp đặt thuế quan lên các quốc gia khác vì quan hệ của họ với các đối thủ của Mỹ, và vì các chính sách thương mại mà ông mô tả là không công bằng đối với Washington.
Tuy nhiên, chính sách thương mại của ông Trump đang chịu áp lực pháp lý khi Tòa án Tối cao Mỹ xem xét bãi bỏ một loạt các mức thuế quan hiện hành.